14 shlokas
- 1
सूत उवाच
इत्युक्तो गरुडः सर्पैस्ततो मातरम् अब्रवीत्
गच्छाम्यमृतम् आहर्तुं भक्ष्यम् इच्छामि वेदितुम्
sūta uvāca
ityukto garuḍaḥ sarpaistato mātaram abravīt
gacchāmyamṛtam āhartuṃ bhakṣyam icchāmi veditum
- 2
विनतोवाच
समुद्रकुक्षावेकान्ते निषादालयम् उत्तमम्
भवनानि निषादानां तत्र सन्ति द्विजोत्तम
पापिनां नष्टलोकानां निर्घृणानां दुरात्मनाम्
सहस्राणाम् अनेकानां तान्भुक्त्वामृतम् आनय
vinatovāca
samudrakukṣāvekānte niṣādālayam uttamam
bhavanāni niṣādānāṃ tatra santi dvijottama
pāpināṃ naṣṭalokānāṃ nirghṛṇānāṃ durātmanām
sahasrāṇām anekānāṃ tānbhuktvāmṛtam ānaya
- 3
न तु ते ब्राह्मणं हन्तुं कार्या बुद्धिः कथंचन
अवध्यः सर्वभूतानां ब्राह्मणो ह्यनलोपमः
na tu te brāhmaṇaṃ hantuṃ kāryā buddhiḥ kathaṃcana
avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ brāhmaṇo hyanalopamaḥ
- 4
अग्निर् अर्को विषं शस्त्रं विप्रो भवति कोपितः
एवमादिभी रूपैस्तु सतां वै ब्राह्मणो मतः
स ते तात न हन्तव्यः संक्रुद्धेनापि सर्वदा
ब्राह्मणानाम् अभिद्रोहो न कर्तव्यः कथंचन
न ह्येवम् अग्निर्नादित्यो भस्म कुर्यात्तथानघ
यथा कुर्याद् अभिक्रुद्धो ब्राह्मणः संशितव्रतः
तद् एतैर्विविधैर्लिङ्गैस्त्वं विद्यास्तं द्विजोत्तमम्
गुरुर्हि सर्वभूतानां ब्राह्मणः परिकीर्तितः
तर्हि वक्ष्यामि विस्पष्टं कारणं तन्निबोधथ
भूतानाम् अग्रभुग्विप्रो वर्णश्रेष्ठः पिता गुरुः
agnir arko viṣaṃ śastraṃ vipro bhavati kopitaḥ
evamādibhī rūpaistu satāṃ vai brāhmaṇo mataḥ
sa te tāta na hantavyaḥ saṃkruddhenāpi sarvadā
brāhmaṇānām abhidroho na kartavyaḥ kathaṃcana
na hyevam agnirnādityo bhasma kuryāttathānagha
yathā kuryād abhikruddho brāhmaṇaḥ saṃśitavrataḥ
tad etairvividhairliṅgaistvaṃ vidyāstaṃ dvijottamam
gururhi sarvabhūtānāṃ brāhmaṇaḥ parikīrtitaḥ
tarhi vakṣyāmi vispaṣṭaṃ kāraṇaṃ tannibodhatha
bhūtānām agrabhugvipro varṇaśreṣṭhaḥ pitā guruḥ
- 5
गरुड उवाच
यथाहम् अभिजानीयां ब्राह्मणं लक्षणैः शुभैः
तन्मे कारणतो मातः पृच्छतो वक्तुम् अर्हसि
किंरूपो ब्राह्मणो मातः किंशीलः किंपराक्रमः
किं स्विद् अग्निनिभो भाति किं स्वित्सौम्यप्रदर्शनः
garuḍa uvāca
yathāham abhijānīyāṃ brāhmaṇaṃ lakṣaṇaiḥ śubhaiḥ
tanme kāraṇato mātaḥ pṛcchato vaktum arhasi
kiṃrūpo brāhmaṇo mātaḥ kiṃśīlaḥ kiṃparākramaḥ
kiṃ svid agninibho bhāti kiṃ svitsaumyapradarśanaḥ
- 6
विनतोवाच
मेखलाजिनदण्डेन ब्रह्मचारीति लक्षयेत्
शुक्लवस्त्रः शुचिर्दान्तो रुक्मकुण्डलमण्डितः
वैणवीं धारयन्यष्टिम् उपवीतं कमण्डलुम्
एतैस्तु लक्षणैर्युक्तं गृहस्थम् इति लक्षयेत्
नखरोमाचितं विप्रं चीराजिनजटाधरम्
वनवासरतं नित्यं वनवासीति लक्षयेत्
मुण्डी त्रिदण्डी काषायी कमण्डलुधरो यतिः
एतैस्तु लक्षणैः पुत्र विद्धि तान्ब्राह्मणान् ऋजून्
यस्ते कण्ठम् अनुप्राप्तो निगीर्णं बडिशं यथा
दहेद् अङ्गारवत्पुत्र तं विद्याद्ब्राह्मणर्षभम्
vinatovāca
mekhalājinadaṇḍena brahmacārīti lakṣayet
śuklavastraḥ śucirdānto rukmakuṇḍalamaṇḍitaḥ
vaiṇavīṃ dhārayanyaṣṭim upavītaṃ kamaṇḍalum
etaistu lakṣaṇairyuktaṃ gṛhastham iti lakṣayet
nakharomācitaṃ vipraṃ cīrājinajaṭādharam
vanavāsarataṃ nityaṃ vanavāsīti lakṣayet
muṇḍī tridaṇḍī kāṣāyī kamaṇḍaludharo yatiḥ
etaistu lakṣaṇaiḥ putra viddhi tānbrāhmaṇān ṛjūn
yaste kaṇṭham anuprāpto nigīrṇaṃ baḍiśaṃ yathā
dahed aṅgāravatputra taṃ vidyādbrāhmaṇarṣabham
- 7
सूत उवाच
प्रोवाच चैनं विनता पुत्रहार्दाद् इदं वचः
जठरे न च जीर्येद्यस्तं जानीहि द्विजोत्तमम्
जानन्त्यप्यतुलं वीर्यम् आशीर्वादसमन्वितम्
पुत्रहार्दाद् उवाचैनं विनता गरुडं तदा
प्रीता परमदुःखार्ता नागैर्विप्रकृता सती
sūta uvāca
provāca cainaṃ vinatā putrahārdād idaṃ vacaḥ
jaṭhare na ca jīryedyastaṃ jānīhi dvijottamam
jānantyapyatulaṃ vīryam āśīrvādasamanvitam
putrahārdād uvācainaṃ vinatā garuḍaṃ tadā
prītā paramaduḥkhārtā nāgairviprakṛtā satī
- 8
पक्षौ ते मारुतः पातु चन्द्रः पृष्ठं तु पुत्रक
शिरस्तु पातु ते वह्निर्भास्करः सर्वम् एव तु
विष्णुः सर्वगतः सर्वम् अङ्गानि तव चैव च
pakṣau te mārutaḥ pātu candraḥ pṛṣṭhaṃ tu putraka
śirastu pātu te vahnirbhāskaraḥ sarvam eva tu
viṣṇuḥ sarvagataḥ sarvam aṅgāni tava caiva ca
- 9
अहं च ते सदा पुत्र शान्तिस्वस्तिपरायणा
इहासीना भविष्यामि स्वस्तिकारे सदा रता
व्रतोपवासनियता भवामि सुरलोकतः
भविष्यति न संदेहो यावद् आगमनं तव
अरिष्टं व्रज पन्थानं वत्स कार्यार्थसिद्धये
ahaṃ ca te sadā putra śāntisvastiparāyaṇā
ihāsīnā bhaviṣyāmi svastikāre sadā ratā
vratopavāsaniyatā bhavāmi suralokataḥ
bhaviṣyati na saṃdeho yāvad āgamanaṃ tava
ariṣṭaṃ vraja panthānaṃ vatsa kāryārthasiddhaye
- 10
ततः स मातुर्वचनं निशम्य वितत्य पक्षौ नभ उत्पपात
ततो निषादान्बलवान् उपागमद्बुभुक्षितः काल इवान्तको महान्
tataḥ sa māturvacanaṃ niśamya vitatya pakṣau nabha utpapāta
tato niṣādānbalavān upāgamadbubhukṣitaḥ kāla ivāntako mahān
- 11
स तान्निषादान् उपसंहरंस्तदा रजः समुद्धूय नभःस्पृशं महत्
समुद्रकुक्षौ च विशोषयन्पयः समीपगान्भूमिधरान्विचालयन्
sa tānniṣādān upasaṃharaṃstadā rajaḥ samuddhūya nabhaḥspṛśaṃ mahat
samudrakukṣau ca viśoṣayanpayaḥ samīpagānbhūmidharānvicālayan
- 12
ततः स चक्रे महद् आननं तदा निषादमार्गं प्रतिरुध्य पक्षिराट्
तदा निपत्याशनिचण्डविक्रमः
प्रसार्य पक्षौ स निषादम् आगतः
ततो निषादास्त्वरिताः प्रवव्रजुर्यतो मुखं तस्य भुजंगभोजिनः
tataḥ sa cakre mahad ānanaṃ tadā niṣādamārgaṃ pratirudhya pakṣirāṭ
tadā nipatyāśanicaṇḍavikramaḥ
prasārya pakṣau sa niṣādam āgataḥ
tato niṣādāstvaritāḥ pravavrajuryato mukhaṃ tasya bhujaṃgabhojinaḥ
- 13
तदाननं विवृतम् अतिप्रमाणवत्समभ्ययुर्गगनम् इवार्दिताः खगाः
सहस्रशः पवनरजोऽभ्रमोहिता महानिलप्रचलितपादपे वने
tadānanaṃ vivṛtam atipramāṇavatsamabhyayurgaganam ivārditāḥ khagāḥ
sahasraśaḥ pavanarajo'bhramohitā mahānilapracalitapādape vane
- 14
ततः खगो वदनम् अमित्रतापनः समाहरत्परिचपलो महाबलः
निषूदयन्बहुविधमत्स्यभक्षिणो बुभुक्षितो गगनचरेश्वरस्तदा
tataḥ khago vadanam amitratāpanaḥ samāharatparicapalo mahābalaḥ
niṣūdayanbahuvidhamatsyabhakṣiṇo bubhukṣito gaganacareśvarastadā

