30 shlokas
- 1
सूत उवाच
अथावरणमुख्यानि नानाप्रहरणानि च
प्रगृह्याभ्यद्रवन्देवान्सहिता दैत्यदानवाः
sūta uvāca
athāvaraṇamukhyāni nānāpraharaṇāni ca
pragṛhyābhyadravandevānsahitā daityadānavāḥ
- 2
ततस्तद् अमृतं देवो विष्णुर् आदाय वीर्यवान्
जहार दानवेन्द्रेभ्यो नरेण सहितः प्रभुः
tatastad amṛtaṃ devo viṣṇur ādāya vīryavān
jahāra dānavendrebhyo nareṇa sahitaḥ prabhuḥ
- 3
ततो देवगणाः सर्वे पपुस्तद् अमृतं तदा
विष्णोः सकाशात्सम्प्राप्य संभ्रमे तुमुले सति
पाययत्यमृतं देवान्हरौ बाहुबलेन च
निरोधयति चापेन दूरीकृत्य धनुर्धरान्
tato devagaṇāḥ sarve papustad amṛtaṃ tadā
viṣṇoḥ sakāśātsamprāpya saṃbhrame tumule sati
pāyayatyamṛtaṃ devānharau bāhubalena ca
nirodhayati cāpena dūrīkṛtya dhanurdharān
- 4
ततः पिबत्सु तत्कालं देवेष्वमृतम् ईप्सितम्
ये ये ऽमृतं पिबन्ति स्म ते ते युध्यन्ति दानवैः
राहुर्विबुधरूपेण दानवः प्रापिबत्तदा
tataḥ pibatsu tatkālaṃ deveṣvamṛtam īpsitam
ye ye 'mṛtaṃ pibanti sma te te yudhyanti dānavaiḥ
rāhurvibudharūpeṇa dānavaḥ prāpibattadā
- 5
तस्य कण्ठम् अनुप्राप्ते दानवस्यामृते तदा
आख्यातं चन्द्रसूर्याभ्यां सुराणां हितकाम्यया
tasya kaṇṭham anuprāpte dānavasyāmṛte tadā
ākhyātaṃ candrasūryābhyāṃ surāṇāṃ hitakāmyayā
- 6
ततो भगवता तस्य शिरश्छिन्नम् अलंकृतम्
चक्रायुधेन चक्रेण पिबतो ऽमृतम् ओजसा
tato bhagavatā tasya śiraśchinnam alaṃkṛtam
cakrāyudhena cakreṇa pibato 'mṛtam ojasā
- 7
तच्छैलशृङ्गप्रतिमं दानवस्य शिरो महत्
चक्रेणोत्कृत्तम् अपतच्चालयद्वसुधातलम्
चक्रच्छिन्नं खम् उत्पत्य ननादातिभयंकरम्
तत्कबन्धं पपातास्य विस्फुरद्धरणीतले
सपर्वतवनद्वीपां दैत्यस्याकम्पयन्महीम्
त्रयोदशसहस्राणि योजनानि समन्ततः
tacchailaśṛṅgapratimaṃ dānavasya śiro mahat
cakreṇotkṛttam apataccālayadvasudhātalam
cakracchinnaṃ kham utpatya nanādātibhayaṃkaram
tatkabandhaṃ papātāsya visphuraddharaṇītale
saparvatavanadvīpāṃ daityasyākampayanmahīm
trayodaśasahasrāṇi yojanāni samantataḥ
- 8
ततो वैरविनिर्बन्धः कृतो राहुमुखेन वै
शाश्वतश्चन्द्रसूर्याभ्यां ग्रसत्यद्यापि चैव तौ
tato vairavinirbandhaḥ kṛto rāhumukhena vai
śāśvataścandrasūryābhyāṃ grasatyadyāpi caiva tau
- 9
विहाय भगवांश्चापि स्त्रीरूपम् अतुलं हरिः
नानाप्रहरणैर्भीमैर्दानवान्समकम्पयत्
vihāya bhagavāṃścāpi strīrūpam atulaṃ hariḥ
nānāpraharaṇairbhīmairdānavānsamakampayat
- 10
ततः प्रवृत्तः संग्रामः समीपे लवणाम्भसः
सुराणाम् असुराणां च सर्वघोरतरो महान्
tataḥ pravṛttaḥ saṃgrāmaḥ samīpe lavaṇāmbhasaḥ
surāṇām asurāṇāṃ ca sarvaghorataro mahān
- 11
प्रासाः सुविपुलास्तीक्ष्णा न्यपतन्त सहस्रशः
तोमराश्च सुतीक्ष्णाग्राः शस्त्राणि विविधानि च
prāsāḥ suvipulāstīkṣṇā nyapatanta sahasraśaḥ
tomarāśca sutīkṣṇāgrāḥ śastrāṇi vividhāni ca
- 12
ततो ऽसुराश्चक्रभिन्ना वमन्तो रुधिरं बहु
असिशक्तिगदारुग्णा निपेतुर्धरणीतले
tato 'surāścakrabhinnā vamanto rudhiraṃ bahu
asiśaktigadārugṇā nipeturdharaṇītale
- 13
छिन्नानि पट्टिशैश्चापि शिरांसि युधि दारुणे
तप्तकाञ्चनजालानि निपेतुर् अनिशं तदा
chinnāni paṭṭiśaiścāpi śirāṃsi yudhi dāruṇe
taptakāñcanajālāni nipetur aniśaṃ tadā
- 14
रुधिरेणावलिप्ताङ्गा निहताश्च महासुराः
अद्रीणाम् इव कूटानि धातुरक्तानि शेरते
ततो हलहलाशब्दः संबभूव समन्ततः
rudhireṇāvaliptāṅgā nihatāśca mahāsurāḥ
adrīṇām iva kūṭāni dhāturaktāni śerate
tato halahalāśabdaḥ saṃbabhūva samantataḥ
- 15
हाहाकारः समभवत्तत्र तत्र सहस्रशः
अन्योन्यं छिन्दतां शस्त्रैर् आदित्ये लोहितायति
hāhākāraḥ samabhavattatra tatra sahasraśaḥ
anyonyaṃ chindatāṃ śastrair āditye lohitāyati
- 16
परिघैश्चायसैः पीतैः संनिकर्षे च मुष्टिभिः
निघ्नतां समरे ऽन्योन्यं शब्दो दिवम् इवास्पृशत्
parighaiścāyasaiḥ pītaiḥ saṃnikarṣe ca muṣṭibhiḥ
nighnatāṃ samare 'nyonyaṃ śabdo divam ivāspṛśat
- 17
छिन्द्धि भिन्द्धि प्रधावध्वं पातयाभिसरेति च
व्यश्रूयन्त महाघोराः शब्दास्तत्र समन्ततः
chinddhi bhinddhi pradhāvadhvaṃ pātayābhisareti ca
vyaśrūyanta mahāghorāḥ śabdāstatra samantataḥ
- 18
एवं सुतुमुले युद्धे वर्तमाने भयावहे
नरनारायणौ देवौ समाजग्मतुर् आहवम्
evaṃ sutumule yuddhe vartamāne bhayāvahe
naranārāyaṇau devau samājagmatur āhavam
- 19
तत्र दिव्यं धनुर्दृष्ट्वा नरस्य भगवान् अपि
चिन्तयामास वै चक्रं विष्णुर्दानवसूदनम्
tatra divyaṃ dhanurdṛṣṭvā narasya bhagavān api
cintayāmāsa vai cakraṃ viṣṇurdānavasūdanam
- 20
ततो ऽम्बराच्चिन्तितमात्रम् आगतं महाप्रभं चक्रम् अमित्रतापनम्
विभावसोस्तुल्यम् अकुण्ठमण्डलं सुदर्शनं भीमम् अजय्यम् उत्तमम्
tato 'mbarāccintitamātram āgataṃ mahāprabhaṃ cakram amitratāpanam
vibhāvasostulyam akuṇṭhamaṇḍalaṃ sudarśanaṃ bhīmam ajayyam uttamam
- 21
तद् आगतं ज्वलितहुताशनप्रभं भयंकरं करिकरबाहुर् अच्युतः
मुमोच वै चपलम् उदग्रवेगवन्महाप्रभं परनगरावदारणम्
tad āgataṃ jvalitahutāśanaprabhaṃ bhayaṃkaraṃ karikarabāhur acyutaḥ
mumoca vai capalam udagravegavanmahāprabhaṃ paranagarāvadāraṇam
- 22
तद् अन्तकज्वलनसमानवर्चसं पुनः पुनर्न्यपतत वेगवत्तदा
विदारयद्दितिदनुजान्सहस्रशः करेरितं पुरुषवरेण संयुगे
tad antakajvalanasamānavarcasaṃ punaḥ punarnyapatata vegavattadā
vidārayadditidanujānsahasraśaḥ kareritaṃ puruṣavareṇa saṃyuge
- 23
दहत्क्वचिज्ज्वलन इवावलेलिहत्प्रसह्य तान् असुरगणान्न्यकृन्तत
प्रवेरितं वियति मुहुः क्षितौ तदा पपौ रणे रुधिरम् अथो पिशाचवत्
dahatkvacijjvalana ivāvalelihatprasahya tān asuragaṇānnyakṛntata
praveritaṃ viyati muhuḥ kṣitau tadā papau raṇe rudhiram atho piśācavat
- 24
अथासुरा गिरिभिर् अदीनचेतसो मुहुर्मुहुः सुरगणम् अर्दयंस्तदा
महाबला विगलितमेघवर्चसः सहस्रशो गगनम् अभिप्रपद्य ह
athāsurā giribhir adīnacetaso muhurmuhuḥ suragaṇam ardayaṃstadā
mahābalā vigalitameghavarcasaḥ sahasraśo gaganam abhiprapadya ha
- 25
अथाम्बराद्भयजननाः प्रपेदिरे सपादपा बहुविधमेघरूपिणः
महाद्रयः प्रविगलिताग्रसानवः परस्परं द्रुतम् अभिहत्य सस्वनाः
athāmbarādbhayajananāḥ prapedire sapādapā bahuvidhamegharūpiṇaḥ
mahādrayaḥ pravigalitāgrasānavaḥ parasparaṃ drutam abhihatya sasvanāḥ
- 26
ततो मही प्रविचलिता सकानना महाद्रिपाताभिहता समन्ततः
परस्परं भृशम् अभिगर्जतां मुहू रणाजिरे भृशम् अभिसम्प्रवर्तिते
tato mahī pravicalitā sakānanā mahādripātābhihatā samantataḥ
parasparaṃ bhṛśam abhigarjatāṃ muhū raṇājire bhṛśam abhisampravartite
- 27
नरस्ततो वरकनकाग्रभूषणैर्महेषुभिर्गगनपथं समावृणोत्
विदारयन्गिरिशिखराणि पत्रिभिर्महाभये ऽसुरगणविग्रहे तदा
narastato varakanakāgrabhūṣaṇairmaheṣubhirgaganapathaṃ samāvṛṇot
vidārayangiriśikharāṇi patribhirmahābhaye 'suragaṇavigrahe tadā
- 28
ततो महीं लवणजलं च सागरं महासुराः प्रविविशुर् अर्दिताः सुरैः
वियद्गतं ज्वलितहुताशनप्रभं सुदर्शनं परिकुपितं निशाम्य च
tato mahīṃ lavaṇajalaṃ ca sāgaraṃ mahāsurāḥ praviviśur arditāḥ suraiḥ
viyadgataṃ jvalitahutāśanaprabhaṃ sudarśanaṃ parikupitaṃ niśāmya ca
- 29
ततः सुरैर्विजयम् अवाप्य मन्दरः स्वम् एव देशं गमितः सुपूजितः
विनाद्य खं दिवम् अपि चैव सर्वशस्ततो गताः सलिलधरा यथागतम्
tataḥ surairvijayam avāpya mandaraḥ svam eva deśaṃ gamitaḥ supūjitaḥ
vinādya khaṃ divam api caiva sarvaśastato gatāḥ saliladharā yathāgatam
- 30
ततो ऽमृतं सुनिहितम् एव चक्रिरे सुराः परां मुदम् अभिगम्य पुष्कलाम्
ददौ च तं निधिम् अमृतस्य रक्षितुं किरीटिने बलभिद् अथामरैः सह
tato 'mṛtaṃ sunihitam eva cakrire surāḥ parāṃ mudam abhigamya puṣkalām
dadau ca taṃ nidhim amṛtasya rakṣituṃ kirīṭine balabhid athāmaraiḥ saha

