Sanskrit

18 shlokas

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7
  8. 8
  9. 9
  10. 10
  11. 11
  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18

    अभविष्यः स्थिरो राज्ये यदि हि त्वं पुरा नृप

    ध्रुवं प्राप्स्याम च वयं राज्यम् अप्यवशे जने

    यदि त्वं च महाराज राजवंशाच्चरिष्यसि

    वयं चैव यतिष्यामो ह्यगाधे निरये ऽशुचौ

    स तथा कुरु कौरव्य रक्ष्या वंश्या यथा वयम्

    सम्प्राप्नुम स्वयं राज्यं मन्त्रयस्व सहानुगैः

    वैशंपायनः

    वैशंपायनः

    धृतराष्ट्रः

    दुर्योधनः

    धृतराष्ट्रस्तु पुत्रस्य श्रुत्वा वचनम् ईदृशम्

    प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनंजयम्

    मुहूर्तम् इव संचिन्त्य दुर्योधनम् अथाब्रवीत्

    दुर्योधनो लक्षयित्वा पर्यतप्यत दुर्मतिः

    तथा वैकर्तनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः

    धर्मवृत्तः सदा पाण्डुः सुवृत्तो मयि गौरवात्

    सर्वेषु ज्ञातिषु तथा मदीयेषु विशेषतः

    अनेकैर् अप्युपायैस्ते जिघांसन्ति स्म पाण्डवान्

    नात्र किंचन जानाति भोजनानि चिकीर्षति

    पाण्डवाश्चापि तत्सर्वं प्रतिचक्रुर्यथाबलम्

    उद्भावनम् अकुर्वाणा विदुरस्य मते स्थिताः

    निवेदयति धर्मस्थो मयि धर्मभृतां वरः

    गुणैः समुदितान्दृष्ट्वा पौराः पाण्डुसुतांस्तदा

    तस्य पुत्रो यथा पाण्डुस्तदा धर्मपरः सदा

    कथयांचक्रिरे तेषां गुणान्संसत्सु भारत

    गुणवांल्लोकविख्यातो नगरे च प्रतिष्ठितः

    स कथं शक्यते ऽस्माभिर् अपक्रष्टुं नरर्षभ

    राज्यप्राप्तिं च सम्प्राप्तं ज्येष्ठं पाण्डुसुतं तदा

    कथयन्ति स्म सम्भूय चत्वरेषु सभासु च

    राज्यम् एष हि नः प्राप्तः ससहायो विशेषतः

    भ्रातृभिः पाण्डुनामात्यं बलं च सततं धृतम्

    प्रज्ञाचक्षुर् अचक्षुष्मान्धृतराष्ट्रो जनेश्वरः

    राज्यं च प्राप्तवान्पूर्वं स कथं नृपतिर्भवेत्

    धृताः पुत्राश्च पौत्राश्च तेषाम् अपि विशेषतः

    ते तथा सत्कृतास्तात विषये पाण्डुना नराः

    तथा भीष्मः शांतनवः सत्यसंधो जितेन्द्रियः

    कथं युधिष्ठिरस्यार्थे न नो हन्युः सबान्धवान्

    प्रत्याख्याय तदा राज्यं नाद्य जातु ग्रहीष्यति

    ते वयं पाण्डवश्रेष्ठं तरुणं वृद्धशीलिनम्

    नैते विषयम् इच्छेयुर्धर्मत्यागे विशेषतः

    अभिषिञ्चाम साध्वत्र सत्यं करुणवेदिनम्

    ते वयं कौरवेयाणाम् एतेषां च महात्मनाम्

    स हि भीष्मं शांतनवं धृतराष्ट्रं च बुद्धिमान्

    कथं न वाच्यतां तात गच्छेम जगतस्तथा

    सपुत्रं विविधैर्भोगैर्योजयिष्यति पूजयन्

    मध्यस्थः सततं भीष्मो द्रोणपुत्रो मयि स्थितः

    यतः पुत्रस्ततो द्रोणो भविता नात्र संशयः

    तेषां दुर्योधनः श्रुत्वा तानि वाक्यानि भारत

    युधिष्ठिरानुरक्तानां पर्यतप्यत दुर्मतिः

    कृपः शारद्वतश्चैव यत एव वयं ततः

    संतप्यमानो दुष्टात्मा तेषां वाचो न चक्षमे

    भागिनेयं ततो द्रौणिं न त्यक्ष्यति कथंचन

    क्षत्तार्थबद्धस्त्वस्मासु प्रच्छन्नस्तु यतः परे

    ईर्ष्यया चापि संतप्तो धृतराष्ट्रम् उपागमत्

    न त्वेकः स समर्थो ऽस्मान्पाण्डवार्थे प्रबाधितुम्

    ततो विरहितं दृष्ट्वा पितरं प्रतिपूज्य च

    सुविस्रब्धान्पाण्डुसुतान्सह मात्रा विवासय

    दृष्ट्वा पाण्डोः पुरावृत्तं पश्चाद् इदम् उवाच ह

    श्रुता मे जल्पतां वाचः पौराणाम् अशिवा गिरः

    वारणावतम् अद्यैव नात्र दोषो भविष्यति

    आगतो ऽहं महाप्राज्ञ पादमूलं वचः शृणु

    विनिद्राकरणं घोरं हृदि शल्यम् इवार्पितम्

    शोकपावकम् उद्भूतं कर्मणा तेन नाशय

    त्वाम् अनादृत्य भीष्मं च पतिम् इच्छन्ति पाण्डवम्

    सौम्ये मतिश्च भीष्मस्य न च राज्यं बुभूषति

    तस्य पुत्रो ध्रुवं प्राप्तस्तस्य तस्येति चापरः

    ते वयं राजवंशेन हीनाः सह सुतैर् अपि

    अविज्ञाता भविष्यामो लोकस्य जगतीपते

    सततं निरयं प्राप्ताः परपिण्डोपजीविनः

    न भवेम यथा राजंस्तथा शीघ्रं विधीयताम्

    अथ त्वम् अपि राजेन्द्र राजवंशो भविष्यसि

    यदि हि त्वं पुरा राज्ये भवान् आस्थापितो नृपः

    ध्रुवं लप्स्यामहे राज्यं वयम् अप्यवशेन ते

    स तथा कुरु कौरव्य रक्ष्या वंश्या यथा वयम्

    सम्प्राप्नुमः स्वयं राज्यं मन्त्रयस्व सहानुगैः

    abhaviṣyaḥ sthiro rājye yadi hi tvaṃ purā nṛpa

    dhruvaṃ prāpsyāma ca vayaṃ rājyam apyavaśe jane

    yadi tvaṃ ca mahārāja rājavaṃśāccariṣyasi

    vayaṃ caiva yatiṣyāmo hyagādhe niraye 'śucau

    sa tathā kuru kauravya rakṣyā vaṃśyā yathā vayam

    samprāpnuma svayaṃ rājyaṃ mantrayasva sahānugaiḥ

    vaiśaṃpāyanaḥ

    vaiśaṃpāyanaḥ

    dhṛtarāṣṭraḥ

    duryodhanaḥ

    dhṛtarāṣṭrastu putrasya śrutvā vacanam īdṛśam

    prāṇādhikaṃ bhīmasenaṃ kṛtavidyaṃ dhanaṃjayam

    muhūrtam iva saṃcintya duryodhanam athābravīt

    duryodhano lakṣayitvā paryatapyata durmatiḥ

    tathā vaikartanaḥ karṇaḥ śakuniścāpi saubalaḥ

    dharmavṛttaḥ sadā pāṇḍuḥ suvṛtto mayi gauravāt

    sarveṣu jñātiṣu tathā madīyeṣu viśeṣataḥ

    anekair apyupāyaiste jighāṃsanti sma pāṇḍavān

    nātra kiṃcana jānāti bhojanāni cikīrṣati

    pāṇḍavāścāpi tatsarvaṃ praticakruryathābalam

    udbhāvanam akurvāṇā vidurasya mate sthitāḥ

    nivedayati dharmastho mayi dharmabhṛtāṃ varaḥ

    guṇaiḥ samuditāndṛṣṭvā paurāḥ pāṇḍusutāṃstadā

    tasya putro yathā pāṇḍustadā dharmaparaḥ sadā

    kathayāṃcakrire teṣāṃ guṇānsaṃsatsu bhārata

    guṇavāṃllokavikhyāto nagare ca pratiṣṭhitaḥ

    sa kathaṃ śakyate 'smābhir apakraṣṭuṃ nararṣabha

    rājyaprāptiṃ ca samprāptaṃ jyeṣṭhaṃ pāṇḍusutaṃ tadā

    kathayanti sma sambhūya catvareṣu sabhāsu ca

    rājyam eṣa hi naḥ prāptaḥ sasahāyo viśeṣataḥ

    bhrātṛbhiḥ pāṇḍunāmātyaṃ balaṃ ca satataṃ dhṛtam

    prajñācakṣur acakṣuṣmāndhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ

    rājyaṃ ca prāptavānpūrvaṃ sa kathaṃ nṛpatirbhavet

    dhṛtāḥ putrāśca pautrāśca teṣām api viśeṣataḥ

    te tathā satkṛtāstāta viṣaye pāṇḍunā narāḥ

    tathā bhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ satyasaṃdho jitendriyaḥ

    kathaṃ yudhiṣṭhirasyārthe na no hanyuḥ sabāndhavān

    pratyākhyāya tadā rājyaṃ nādya jātu grahīṣyati

    te vayaṃ pāṇḍavaśreṣṭhaṃ taruṇaṃ vṛddhaśīlinam

    naite viṣayam iccheyurdharmatyāge viśeṣataḥ

    abhiṣiñcāma sādhvatra satyaṃ karuṇavedinam

    te vayaṃ kauraveyāṇām eteṣāṃ ca mahātmanām

    sa hi bhīṣmaṃ śāṃtanavaṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca buddhimān

    kathaṃ na vācyatāṃ tāta gacchema jagatastathā

    saputraṃ vividhairbhogairyojayiṣyati pūjayan

    madhyasthaḥ satataṃ bhīṣmo droṇaputro mayi sthitaḥ

    yataḥ putrastato droṇo bhavitā nātra saṃśayaḥ

    teṣāṃ duryodhanaḥ śrutvā tāni vākyāni bhārata

    yudhiṣṭhirānuraktānāṃ paryatapyata durmatiḥ

    kṛpaḥ śāradvataścaiva yata eva vayaṃ tataḥ

    saṃtapyamāno duṣṭātmā teṣāṃ vāco na cakṣame

    bhāgineyaṃ tato drauṇiṃ na tyakṣyati kathaṃcana

    kṣattārthabaddhastvasmāsu pracchannastu yataḥ pare

    īrṣyayā cāpi saṃtapto dhṛtarāṣṭram upāgamat

    na tvekaḥ sa samartho 'smānpāṇḍavārthe prabādhitum

    tato virahitaṃ dṛṣṭvā pitaraṃ pratipūjya ca

    suvisrabdhānpāṇḍusutānsaha mātrā vivāsaya

    dṛṣṭvā pāṇḍoḥ purāvṛttaṃ paścād idam uvāca ha

    śrutā me jalpatāṃ vācaḥ paurāṇām aśivā giraḥ

    vāraṇāvatam adyaiva nātra doṣo bhaviṣyati

    āgato 'haṃ mahāprājña pādamūlaṃ vacaḥ śṛṇu

    vinidrākaraṇaṃ ghoraṃ hṛdi śalyam ivārpitam

    śokapāvakam udbhūtaṃ karmaṇā tena nāśaya

    tvām anādṛtya bhīṣmaṃ ca patim icchanti pāṇḍavam

    saumye matiśca bhīṣmasya na ca rājyaṃ bubhūṣati

    tasya putro dhruvaṃ prāptastasya tasyeti cāparaḥ

    te vayaṃ rājavaṃśena hīnāḥ saha sutair api

    avijñātā bhaviṣyāmo lokasya jagatīpate

    satataṃ nirayaṃ prāptāḥ parapiṇḍopajīvinaḥ

    na bhavema yathā rājaṃstathā śīghraṃ vidhīyatām

    atha tvam api rājendra rājavaṃśo bhaviṣyasi

    yadi hi tvaṃ purā rājye bhavān āsthāpito nṛpaḥ

    dhruvaṃ lapsyāmahe rājyaṃ vayam apyavaśena te

    sa tathā kuru kauravya rakṣyā vaṃśyā yathā vayam

    samprāpnumaḥ svayaṃ rājyaṃ mantrayasva sahānugaiḥ