25 shlokas
- 1
गन्धर्व उवाच
आश्रमस्था ततः पुत्रम् अदृश्यन्ती व्यजायत
शक्तेः कुलकरं राजन्द्वितीयम् इव शक्तिनम्
gandharva uvāca
āśramasthā tataḥ putram adṛśyantī vyajāyata
śakteḥ kulakaraṃ rājandvitīyam iva śaktinam
- 2
जातकर्मादिकास्तस्य क्रियाः स मुनिपुंगवः
पौत्रस्य भरतश्रेष्ठ चकार भगवान्स्वयम्
jātakarmādikāstasya kriyāḥ sa munipuṃgavaḥ
pautrasya bharataśreṣṭha cakāra bhagavānsvayam
- 3
परासुश्च यतस्तेन वसिष्ठः स्थापितस्तदा
गर्भस्थेन ततो लोके पराशर इति स्मृतः
parāsuśca yatastena vasiṣṭhaḥ sthāpitastadā
garbhasthena tato loke parāśara iti smṛtaḥ
- 4
अमन्यत स धर्मात्मा वसिष्ठं पितरं तदा
जन्मप्रभृति तस्मिंश्च पितरीव व्यवर्तत
amanyata sa dharmātmā vasiṣṭhaṃ pitaraṃ tadā
janmaprabhṛti tasmiṃśca pitarīva vyavartata
- 5
स तात इति विप्रर्षिं वसिष्ठं प्रत्यभाषत
मातुः समक्षं कौन्तेय अदृश्यन्त्याः परंतप
sa tāta iti viprarṣiṃ vasiṣṭhaṃ pratyabhāṣata
mātuḥ samakṣaṃ kaunteya adṛśyantyāḥ paraṃtapa
- 6
तातेति परिपूर्णार्थं तस्य तन्मधुरं वचः
अदृश्यन्त्यश्रुपूर्णाक्षी शृण्वन्ती तम् उवाच ह
tāteti paripūrṇārthaṃ tasya tanmadhuraṃ vacaḥ
adṛśyantyaśrupūrṇākṣī śṛṇvantī tam uvāca ha
- 7
मा तात तात तातेति न ते तातो महामुनिः
रक्षसा भक्षितस्तात तव तातो वनान्तरे
mā tāta tāta tāteti na te tāto mahāmuniḥ
rakṣasā bhakṣitastāta tava tāto vanāntare
- 8
मन्यसे यं तु तातेति नैष तातस्तवानघ
आर्यस्त्वेष पिता तस्य पितुस्तव महात्मनः
manyase yaṃ tu tāteti naiṣa tātastavānagha
āryastveṣa pitā tasya pitustava mahātmanaḥ
- 9
स एवम् उक्तो दुःखार्तः सत्यवाग् ऋषिसत्तमः
सर्वलोकविनाशाय मतिं चक्रे महामनाः
sa evam ukto duḥkhārtaḥ satyavāg ṛṣisattamaḥ
sarvalokavināśāya matiṃ cakre mahāmanāḥ
- 10
तं तथा निश्चितात्मानं महात्मानं महातपाः
ऋषिर्ब्रह्मविदां श्रेष्ठो मैत्रावरुणिर् अन्त्यधीः
वसिष्ठो वारयामास हेतुना येन तच्छृणु
taṃ tathā niścitātmānaṃ mahātmānaṃ mahātapāḥ
ṛṣirbrahmavidāṃ śreṣṭho maitrāvaruṇir antyadhīḥ
vasiṣṭho vārayāmāsa hetunā yena tacchṛṇu
- 11
वसिष्ठ उवाच
कृतवीर्य इति ख्यातो बभूव नृपतिः क्षितौ
याज्यो वेदविदां लोके भृगूणां पार्थिवर्षभः
vasiṣṭha uvāca
kṛtavīrya iti khyāto babhūva nṛpatiḥ kṣitau
yājyo vedavidāṃ loke bhṛgūṇāṃ pārthivarṣabhaḥ
- 12
स तान् अग्रभुजस्तात धान्येन च धनेन च
सोमान्ते तर्पयामास विपुलेन विशां पतिः
sa tān agrabhujastāta dhānyena ca dhanena ca
somānte tarpayāmāsa vipulena viśāṃ patiḥ
- 13
तस्मिन्नृपतिशार्दूले स्वर्याते ऽथ कदाचन
बभूव तत्कुलेयानां द्रव्यकार्यम् उपस्थितम्
tasminnṛpatiśārdūle svaryāte 'tha kadācana
babhūva tatkuleyānāṃ dravyakāryam upasthitam
- 14
ते भृगूणां धनं ज्ञात्वा राजानः सर्व एव ह
याचिष्णवो ऽभिजग्मुस्तांस्तात भार्गवसत्तमान्
te bhṛgūṇāṃ dhanaṃ jñātvā rājānaḥ sarva eva ha
yāciṣṇavo 'bhijagmustāṃstāta bhārgavasattamān
- 15
भूमौ तु निदधुः केचिद्भृगवो धनम् अक्षयम्
ददुः केचिद्द्विजातिभ्यो ज्ञात्वा क्षत्रियतो भयम्
bhūmau tu nidadhuḥ kecidbhṛgavo dhanam akṣayam
daduḥ keciddvijātibhyo jñātvā kṣatriyato bhayam
- 16
भृगवस्तु ददुः केचित्तेषां वित्तं यथेप्सितम्
क्षत्रियाणां तदा तात कारणान्तरदर्शनात्
bhṛgavastu daduḥ kecitteṣāṃ vittaṃ yathepsitam
kṣatriyāṇāṃ tadā tāta kāraṇāntaradarśanāt
- 17
ततो महीतलं तात क्षत्रियेण यदृच्छया
खनताधिगतं वित्तं केनचिद्भृगुवेश्मनि
तद्वित्तं ददृशुः सर्वे समेताः क्षत्रियर्षभाः
tato mahītalaṃ tāta kṣatriyeṇa yadṛcchayā
khanatādhigataṃ vittaṃ kenacidbhṛguveśmani
tadvittaṃ dadṛśuḥ sarve sametāḥ kṣatriyarṣabhāḥ
- 18
अवमन्य ततः कोपाद्भृगूंस्ताञ्शरणागतान्
निजघ्नुस्ते महेष्वासाः सर्वांस्तान्निशितैः शरैः
आ गर्भाद् अनुकृन्तन्तश्चेरुश्चैव वसुंधराम्
avamanya tataḥ kopādbhṛgūṃstāñśaraṇāgatān
nijaghnuste maheṣvāsāḥ sarvāṃstānniśitaiḥ śaraiḥ
ā garbhād anukṛntantaśceruścaiva vasuṃdharām
- 19
तत उच्छिद्यमानेषु भृगुष्वेवं भयात्तदा
भृगुपत्न्यो गिरिं तात हिमवन्तं प्रपेदिरे
tata ucchidyamāneṣu bhṛguṣvevaṃ bhayāttadā
bhṛgupatnyo giriṃ tāta himavantaṃ prapedire
- 20
तासाम् अन्यतमा गर्भं भयाद्दधार तैजसम्
ऊरुणैकेन वामोरूर्भर्तुः कुलविवृद्धये
तद्गर्भम् उपलभ्याशु ब्राह्मणी या भयार्दिता
गत्वैका कथयामास क्षत्रियाणाम् उपह्वरे
ततस्ते क्षत्रिया जग्मुस्तं गर्भं हन्तुम् उद्यताः
ददृशुर्ब्राह्मणीं तां ते दीप्यमानां स्वतेजसा
tāsām anyatamā garbhaṃ bhayāddadhāra taijasam
ūruṇaikena vāmorūrbhartuḥ kulavivṛddhaye
tadgarbham upalabhyāśu brāhmaṇī yā bhayārditā
gatvaikā kathayāmāsa kṣatriyāṇām upahvare
tataste kṣatriyā jagmustaṃ garbhaṃ hantum udyatāḥ
dadṛśurbrāhmaṇīṃ tāṃ te dīpyamānāṃ svatejasā
- 21
अथ गर्भः स भित्त्वोरुं ब्राह्मण्या निर्जगाम ह
मुष्णन्दृष्टीः क्षत्रियाणां मध्याह्न इव भास्करः
ततश्चक्षुर्वियुक्तास्ते गिरिदुर्गेषु बभ्रमुः
atha garbhaḥ sa bhittvoruṃ brāhmaṇyā nirjagāma ha
muṣṇandṛṣṭīḥ kṣatriyāṇāṃ madhyāhna iva bhāskaraḥ
tataścakṣurviyuktāste giridurgeṣu babhramuḥ
- 22
ततस्ते मोघसंकल्पा भयार्ताः क्षत्रियर्षभाः
ब्राह्मणीं शरणं जग्मुर्दृष्ट्यर्थं ताम् अनिन्दिताम्
tataste moghasaṃkalpā bhayārtāḥ kṣatriyarṣabhāḥ
brāhmaṇīṃ śaraṇaṃ jagmurdṛṣṭyarthaṃ tām aninditām
- 23
ऊचुश्चैनां महाभागां क्षत्रियास्ते विचेतसः
ज्योतिःप्रहीणा दुःखार्ताः शान्तार्चिष इवाग्नयः
ūcuścaināṃ mahābhāgāṃ kṣatriyāste vicetasaḥ
jyotiḥprahīṇā duḥkhārtāḥ śāntārciṣa ivāgnayaḥ
- 24
भगवत्याः प्रसादेन गच्छेत्क्षत्रं सचक्षुषम्
उपारम्य च गच्छेम सहिताः पापकर्मणः
bhagavatyāḥ prasādena gacchetkṣatraṃ sacakṣuṣam
upāramya ca gacchema sahitāḥ pāpakarmaṇaḥ
- 25
सपुत्रा त्वं प्रसादं नः सर्वेषां कर्तुम् अर्हसि
पुनर्दृष्टिप्रदानेन राज्ञः संत्रातुम् अर्हसि
saputrā tvaṃ prasādaṃ naḥ sarveṣāṃ kartum arhasi
punardṛṣṭipradānena rājñaḥ saṃtrātum arhasi

