23 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
बालो वाक्यं स्थविर इव प्रभाषते नायं बालः स्थविरो ऽयं मतो मे
इच्छाम्यहं वरम् अस्मै प्रदातुं तन्मे विप्रा वितरध्वं समेताः
janamejaya uvāca
bālo vākyaṃ sthavira iva prabhāṣate nāyaṃ bālaḥ sthaviro 'yaṃ mato me
icchāmyahaṃ varam asmai pradātuṃ tanme viprā vitaradhvaṃ sametāḥ
- 2
सदस्या ऊचुः
बालो ऽपि विप्रो मान्य एवेह राज्ञां यश्चाविद्वान्यश्च विद्वान्यथावत्
प्रसादयैनं त्वम् अतो नरेन्द्र
द्विजातिवर्यं सकलार्थसिद्धये
सर्वान्कामांस्त्वत्त एषो ऽर्हते ऽद्य यथा च नस्तक्षक एति शीघ्रम्
sadasyā ūcuḥ
bālo 'pi vipro mānya eveha rājñāṃ yaścāvidvānyaśca vidvānyathāvat
prasādayainaṃ tvam ato narendra
dvijātivaryaṃ sakalārthasiddhaye
sarvānkāmāṃstvatta eṣo 'rhate 'dya yathā ca nastakṣaka eti śīghram
- 3
सूत उवाच
व्याहर्तुकामे वरदे नृपे द्विजं वरं वृणीष्वेति ततो ऽभ्युवाच
होता वाक्यं नातिहृष्टान्तरात्मा कर्मण्यस्मिंस्तक्षको नैति तावत्
sūta uvāca
vyāhartukāme varade nṛpe dvijaṃ varaṃ vṛṇīṣveti tato 'bhyuvāca
hotā vākyaṃ nātihṛṣṭāntarātmā karmaṇyasmiṃstakṣako naiti tāvat
- 4
जनमेजय उवाच
यथा चेदं कर्म समाप्यते मे यथा च नस्तक्षक एति शीघ्रम्
तथा भवन्तः प्रयतन्तु सर्वे परं शक्त्या स हि मे विद्विषाणः
janamejaya uvāca
yathā cedaṃ karma samāpyate me yathā ca nastakṣaka eti śīghram
tathā bhavantaḥ prayatantu sarve paraṃ śaktyā sa hi me vidviṣāṇaḥ
- 5
ऋत्विज ऊचुः
यथा शास्त्राणि नः प्राहुर्यथा शंसति पावकः
इन्द्रस्य भवने राजंस्तक्षको भयपीडितः
आस्ते विषधरो नागो निहन्ता जनकस्य ते
ṛtvija ūcuḥ
yathā śāstrāṇi naḥ prāhuryathā śaṃsati pāvakaḥ
indrasya bhavane rājaṃstakṣako bhayapīḍitaḥ
āste viṣadharo nāgo nihantā janakasya te
- 6
सूत उवाच
यथा सूतो लोहिताक्षो महात्मा पौराणिको वेदितवान्पुरस्तात्
स राजानं प्राह पृष्टस्तदानीं यथाहुर्विप्रास्तद्वद् एतन्नृदेव
sūta uvāca
yathā sūto lohitākṣo mahātmā paurāṇiko veditavānpurastāt
sa rājānaṃ prāha pṛṣṭastadānīṃ yathāhurviprāstadvad etannṛdeva
- 7
पुराणम् आगम्य ततो ब्रवीम्यहं दत्तं तस्मै वरम् इन्द्रेण राजन्
वसेह त्वं मत्सकाशे सुगुप्तो न पावकस्त्वां प्रदहिष्यतीति
purāṇam āgamya tato bravīmyahaṃ dattaṃ tasmai varam indreṇa rājan
vaseha tvaṃ matsakāśe sugupto na pāvakastvāṃ pradahiṣyatīti
- 8
एतच्छ्रुत्वा दीक्षितस्तप्यमान आस्ते होतारं चोदयन्कर्मकाले
इन्द्रेण सार्धं तक्षकं पातयध्वं विभावसोर्न तु मुच्येत नागः
होता च यत्तः स जुहाव मन्त्रैर् अथो इन्द्रः स्वयम् एवाजगाम
आयातु चेन्द्रो ऽपि सतक्षकः पतेद्विभावसौ नागराजेन तूर्णम्
जम्भस्य हन्तेति जुहाव होता तदाजगामाहिदत्ताभयः प्रभुः
etacchrutvā dīkṣitastapyamāna āste hotāraṃ codayankarmakāle
indreṇa sārdhaṃ takṣakaṃ pātayadhvaṃ vibhāvasorna tu mucyeta nāgaḥ
hotā ca yattaḥ sa juhāva mantrair atho indraḥ svayam evājagāma
āyātu cendro 'pi satakṣakaḥ patedvibhāvasau nāgarājena tūrṇam
jambhasya hanteti juhāva hotā tadājagāmāhidattābhayaḥ prabhuḥ
- 9
विमानम् आरुह्य महानुभावः सर्वैर्देवैः परिसंस्तूयमानः
बलाहकैश्चाप्यनुगम्यमानो विद्याधरैर् अप्सरसां गणैश्च
नागस्य नाशो मम चैव नाशो भविष्यतीत्येव विचिन्त्यमानः
vimānam āruhya mahānubhāvaḥ sarvairdevaiḥ parisaṃstūyamānaḥ
balāhakaiścāpyanugamyamāno vidyādharair apsarasāṃ gaṇaiśca
nāgasya nāśo mama caiva nāśo bhaviṣyatītyeva vicintyamānaḥ
- 10
तस्योत्तरीये निहितः स नागो भयोद्विग्नः शर्म नैवाभ्यगच्छत्
ततो राजा मन्त्रविदो ऽब्रवीत्पुनः क्रुद्धो वाक्यं तक्षकस्यान्तम् इच्छन्
tasyottarīye nihitaḥ sa nāgo bhayodvignaḥ śarma naivābhyagacchat
tato rājā mantravido 'bravītpunaḥ kruddho vākyaṃ takṣakasyāntam icchan
- 11
इन्द्रस्य भवने विप्रा यदि नागः स तक्षकः
तम् इन्द्रेणैव सहितं पातयध्वं विभावसौ
न त्यजेद्यदि तं चेन्द्रः स नागं तक्षकं तथा
सूत उवाच
जनमेजयेन राज्ञा तु चोदितस्तक्षकं प्रति
होता जुहाव तत्रस्थं तक्षकं पन्नगं तथा
हूयमाने तथा चैव तक्षकः सपुरंदरः
आकाशे ददृशे चैव क्षणेन व्यथितस्तदा
पुरंदरस्तु तं यज्ञं दृष्ट्वोरुभयम् आविशत्
हित्वा तु तक्षकं त्रस्तः स्वम् एव भवनं ययौ
इन्द्रे गते तु नागेन्द्रस्तक्षको भयमोहितः
मन्त्रशक्त्या पावकार्चिःसमीपम् अवशो गतः
तं दृष्ट्वा ऋत्विजस्तत्र वचनं चेदम् अब्रुवन्
indrasya bhavane viprā yadi nāgaḥ sa takṣakaḥ
tam indreṇaiva sahitaṃ pātayadhvaṃ vibhāvasau
na tyajedyadi taṃ cendraḥ sa nāgaṃ takṣakaṃ tathā
sūta uvāca
janamejayena rājñā tu coditastakṣakaṃ prati
hotā juhāva tatrasthaṃ takṣakaṃ pannagaṃ tathā
hūyamāne tathā caiva takṣakaḥ sapuraṃdaraḥ
ākāśe dadṛśe caiva kṣaṇena vyathitastadā
puraṃdarastu taṃ yajñaṃ dṛṣṭvorubhayam āviśat
hitvā tu takṣakaṃ trastaḥ svam eva bhavanaṃ yayau
indre gate tu nāgendrastakṣako bhayamohitaḥ
mantraśaktyā pāvakārciḥsamīpam avaśo gataḥ
taṃ dṛṣṭvā ṛtvijastatra vacanaṃ cedam abruvan
- 12
ऋत्विज ऊचुः
अयम् आयाति वै तूर्णं तक्षकस्ते वशं नृप
श्रूयते ऽस्य महान्नादो रुवतो भैरवं भयात्
ṛtvija ūcuḥ
ayam āyāti vai tūrṇaṃ takṣakaste vaśaṃ nṛpa
śrūyate 'sya mahānnādo ruvato bhairavaṃ bhayāt
- 13
नूनं मुक्तो वज्रभृता स नागो भ्रष्टश्चाङ्कान्मन्त्रविस्रस्तकायः
घूर्णन्न् आकाशे नष्टसंज्ञो ऽभ्युपैति तीव्रान्निःश्वासान्निःश्वसन्पन्नगेन्द्रः
nūnaṃ mukto vajrabhṛtā sa nāgo bhraṣṭaścāṅkānmantravisrastakāyaḥ
ghūrṇann ākāśe naṣṭasaṃjño 'bhyupaiti tīvrānniḥśvāsānniḥśvasanpannagendraḥ
- 14
वर्तते तव राजेन्द्र कर्मैतद्विधिवत्प्रभो
अस्मै तु द्विजमुख्याय वरं त्वं दातुम् अर्हसि
vartate tava rājendra karmaitadvidhivatprabho
asmai tu dvijamukhyāya varaṃ tvaṃ dātum arhasi
- 15
जनमेजय उवाच
बालाभिरूपस्य तवाप्रमेय वरं प्रयच्छामि यथानुरूपम्
वृणीष्व यत्ते ऽभिमतं हृदि स्थितं तत्ते प्रदास्याम्यपि चेद् अदेयम्
janamejaya uvāca
bālābhirūpasya tavāprameya varaṃ prayacchāmi yathānurūpam
vṛṇīṣva yatte 'bhimataṃ hṛdi sthitaṃ tatte pradāsyāmyapi ced adeyam
- 16
सूत उवाच
पतिष्यमाणे नागेन्द्रे तक्षके जातवेदसि
इदम् अन्तरम् इत्येवं तदास्तीको ऽभ्यचोदयत्
sūta uvāca
patiṣyamāṇe nāgendre takṣake jātavedasi
idam antaram ityevaṃ tadāstīko 'bhyacodayat
- 17
वरं ददासि चेन्मह्यं वृणोमि जनमेजय
सत्रं ते विरमत्वेतन्न पतेयुर् इहोरगाः
varaṃ dadāsi cenmahyaṃ vṛṇomi janamejaya
satraṃ te viramatvetanna pateyur ihoragāḥ
- 18
एवम् उक्तस्ततो राजा ब्रह्मन्पारिक्षितस्तदा
नातिहृष्टमना वाक्यम् आस्तीकम् इदम् अब्रवीत्
evam uktastato rājā brahmanpārikṣitastadā
nātihṛṣṭamanā vākyam āstīkam idam abravīt
- 19
सुवर्णं रजतं गाश्च यच्चान्यन्मन्यसे विभो
तत्ते दद्यां वरं विप्र न निवर्तेत्क्रतुर्मम
suvarṇaṃ rajataṃ gāśca yaccānyanmanyase vibho
tatte dadyāṃ varaṃ vipra na nivartetkraturmama
- 20
आस्तीक उवाच
सुवर्णं रजतं गाश्च न त्वां राजन्वृणोम्यहम्
सत्रं ते विरमत्वेतत्स्वस्ति मातृकुलस्य नः
āstīka uvāca
suvarṇaṃ rajataṃ gāśca na tvāṃ rājanvṛṇomyaham
satraṃ te viramatvetatsvasti mātṛkulasya naḥ
- 21
सूत उवाच
आस्तीकेनैवम् उक्तस्तु राजा पारिक्षितस्तदा
पुनः पुनर् उवाचेदम् आस्तीकं वदतां वरम्
sūta uvāca
āstīkenaivam uktastu rājā pārikṣitastadā
punaḥ punar uvācedam āstīkaṃ vadatāṃ varam
- 22
अन्यं वरय भद्रं ते वरं द्विजवरोत्तम
अयाचत न चाप्यन्यं वरं स भृगुनन्दन
anyaṃ varaya bhadraṃ te varaṃ dvijavarottama
ayācata na cāpyanyaṃ varaṃ sa bhṛgunandana
- 23
ततो वेदविदस्तत्र सदस्याः सर्व एव तम्
राजानम् ऊचुः सहिता लभतां ब्राह्मणो वरम्
श्रुत्वा तन्नृपतिर्वाक्यं ददौ तस्मै वरं तदा
सर्वेषां पश्यतां तत्र पूर्णकामो द्विजो ऽभवत्
tato vedavidastatra sadasyāḥ sarva eva tam
rājānam ūcuḥ sahitā labhatāṃ brāhmaṇo varam
śrutvā tannṛpatirvākyaṃ dadau tasmai varaṃ tadā
sarveṣāṃ paśyatāṃ tatra pūrṇakāmo dvijo 'bhavat

