Sanskrit

21 shlokas

  1. 1

    दुर्योधनः

    वैशंपायनः

    धृतराष्ट्रस्तु वचनं श्रुत्वा सुमहद् अप्रियम्

    उवाच मतिमान्वाक्यं दुर्योधनम् अरिंदमम्

    जात्यन्धश्चाप्यहं तात पाण्डुना पूजितो भृशम्

    राजानो यद्यपि श्रेष्ठा धर्महेतोर्भवन्ति हि

    प्रज्ञाचक्षुर् अनेत्रत्वाद् अशक्तो राष्ट्रगोपने

    न चान्धः परचक्राणि प्रतिव्यूहति संगरे

    अर्थशास्त्रं मयाधीतं साङ्गा वेदाश्च पुत्रक

    धार्तराष्ट्र स्वयं राज्ञा योद्धव्यं धर्मकाङ्क्षिणा

    रणे च मृत्युः स्वर्गाय राजन्यस्य विधीयते

    पुत्रसंक्रामितश्रीर्वा वासाय वनम् आश्रयेत्

    ज्येष्ठो ऽयम् इति राज्ये च स्थापितो विकलो ऽपि सन्

    निर्जित्य परराष्ट्राणि पाण्डुर्मह्यं न्यवेदयत्

    कुलधर्मस्थापनाय ज्येष्ठो ऽहं ज्येष्ठभाङ्न च

    बहूनां भ्रातॄणां मध्ये श्रेष्ठो ज्येष्ठो हि श्रेयसा

    कनीयान् अपि स ज्येष्ठः श्रेष्ठः श्रेयान्कुलस्य वै

    तस्माज्ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च पाण्डुर्धर्मभृतां वरः

    तस्य पुत्रा गुणैः ख्याता अर्थे च कृतनिश्चयाः

    कृतास्त्रा लब्धलक्षाश्च पाण्डुपुत्रा महारथाः

    धर्मे च नीतिशास्त्रे च तथा च निरताः सदा

    पौरजानपदानां च प्रीतिर् एषु विशेषतः

    कथं नामोत्सहे वत्स नगराच्च विवासितुम्

    पौरजानपदैः सार्धं विप्रा जल्पन्ति नित्यशः

    प्रज्ञाचक्षुर् अनेत्रत्वाद् अशक्तो राज्यरक्षणे

    ते वयं पाण्डवश्रेष्ठं तरुणं वृद्धशीलिनम्

    राजानम् अभिषिञ्चामः सत्यं करुणवेदिनम्

    स हि वृद्धान् अमात्यांश्च ज्ञातींश्चापि महायशाः

    सत्कृत्य नित्यं पूजार्हान्पाण्डवः पूजयिष्यति

    पितामहं शांतनवं धृतराष्ट्रं च धर्मतः

    सपुत्रं विविधैर्भोगैर्वासयिष्यति मानितः

    इत्येवं विलपन्ति स्म वदन्ति च जना मुहुः

    राजन्दुःखशताविष्टाः पौराः शतसहस्रशः

    तेषां श्रुत्वा तु वाक्यानि पौराणाम् अशिवानि च

    युधिष्ठिरानुरक्तानां परितप्स्यामि भारत

    धृतराष्ट्रस्तु पुत्रस्य श्रुत्वा वाक्यम् उवाच ह

    यथा न वाच्यतां पुत्र गच्छेम च तथा कुरु

    एवं तस्य वचः श्रुत्वा प्रविश्य च गृहं महत्

    duryodhanaḥ

    vaiśaṃpāyanaḥ

    dhṛtarāṣṭrastu vacanaṃ śrutvā sumahad apriyam

    uvāca matimānvākyaṃ duryodhanam ariṃdamam

    jātyandhaścāpyahaṃ tāta pāṇḍunā pūjito bhṛśam

    rājāno yadyapi śreṣṭhā dharmahetorbhavanti hi

    prajñācakṣur anetratvād aśakto rāṣṭragopane

    na cāndhaḥ paracakrāṇi prativyūhati saṃgare

    arthaśāstraṃ mayādhītaṃ sāṅgā vedāśca putraka

    dhārtarāṣṭra svayaṃ rājñā yoddhavyaṃ dharmakāṅkṣiṇā

    raṇe ca mṛtyuḥ svargāya rājanyasya vidhīyate

    putrasaṃkrāmitaśrīrvā vāsāya vanam āśrayet

    jyeṣṭho 'yam iti rājye ca sthāpito vikalo 'pi san

    nirjitya pararāṣṭrāṇi pāṇḍurmahyaṃ nyavedayat

    kuladharmasthāpanāya jyeṣṭho 'haṃ jyeṣṭhabhāṅna ca

    bahūnāṃ bhrātṝṇāṃ madhye śreṣṭho jyeṣṭho hi śreyasā

    kanīyān api sa jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ śreyānkulasya vai

    tasmājjyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca pāṇḍurdharmabhṛtāṃ varaḥ

    tasya putrā guṇaiḥ khyātā arthe ca kṛtaniścayāḥ

    kṛtāstrā labdhalakṣāśca pāṇḍuputrā mahārathāḥ

    dharme ca nītiśāstre ca tathā ca niratāḥ sadā

    paurajānapadānāṃ ca prītir eṣu viśeṣataḥ

    kathaṃ nāmotsahe vatsa nagarācca vivāsitum

    paurajānapadaiḥ sārdhaṃ viprā jalpanti nityaśaḥ

    prajñācakṣur anetratvād aśakto rājyarakṣaṇe

    te vayaṃ pāṇḍavaśreṣṭhaṃ taruṇaṃ vṛddhaśīlinam

    rājānam abhiṣiñcāmaḥ satyaṃ karuṇavedinam

    sa hi vṛddhān amātyāṃśca jñātīṃścāpi mahāyaśāḥ

    satkṛtya nityaṃ pūjārhānpāṇḍavaḥ pūjayiṣyati

    pitāmahaṃ śāṃtanavaṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca dharmataḥ

    saputraṃ vividhairbhogairvāsayiṣyati mānitaḥ

    ityevaṃ vilapanti sma vadanti ca janā muhuḥ

    rājanduḥkhaśatāviṣṭāḥ paurāḥ śatasahasraśaḥ

    teṣāṃ śrutvā tu vākyāni paurāṇām aśivāni ca

    yudhiṣṭhirānuraktānāṃ paritapsyāmi bhārata

    dhṛtarāṣṭrastu putrasya śrutvā vākyam uvāca ha

    yathā na vācyatāṃ putra gacchema ca tathā kuru

    evaṃ tasya vacaḥ śrutvā praviśya ca gṛhaṃ mahat

  2. 2

    वैशंपायन उवाच

    एवं श्रुत्वा तु पुत्रस्य प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः

    कणिकस्य च वाक्यानि तानि श्रुत्वा स सर्वशः

    धृतराष्ट्रो द्विधाचित्तः शोकार्तः समपद्यत

    दुर्योधनश्च कर्णश्च शकुनिः सौबलस्तथा

    दुःशासनचतुर्थास्ते मन्त्रयामासुर् एकतः

    ततो दुर्योधनो राजा धृतराष्ट्रम् अभाषत

    पाण्डवेभ्यो भयं नः स्यात्तान्विवासयतां भवान्

    निपुणेनाभ्युपायेन नगरं वारणावतम्

    धृतराष्ट्रस्तु पुत्रस्य श्रुत्वा वचनम् ईदृशम्

    मुहूर्तम् इव संचिन्त्य दुर्योधनम् अथाब्रवीत्

    vaiśaṃpāyana uvāca

    evaṃ śrutvā tu putrasya prajñācakṣurnarādhipaḥ

    kaṇikasya ca vākyāni tāni śrutvā sa sarvaśaḥ

    dhṛtarāṣṭro dvidhācittaḥ śokārtaḥ samapadyata

    duryodhanaśca karṇaśca śakuniḥ saubalastathā

    duḥśāsanacaturthāste mantrayāmāsur ekataḥ

    tato duryodhano rājā dhṛtarāṣṭram abhāṣata

    pāṇḍavebhyo bhayaṃ naḥ syāttānvivāsayatāṃ bhavān

    nipuṇenābhyupāyena nagaraṃ vāraṇāvatam

    dhṛtarāṣṭrastu putrasya śrutvā vacanam īdṛśam

    muhūrtam iva saṃcintya duryodhanam athābravīt

  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7
  8. 8
  9. 9
  10. 10
  11. 11
  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21