24 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
तयोर्दुःखितयोर्वाक्यम् अतिमात्रं निशम्य तत्
भृशं दुःखपरीताङ्गी कन्या तावभ्यभाषत
vaiśaṃpāyana uvāca
tayorduḥkhitayorvākyam atimātraṃ niśamya tat
bhṛśaṃ duḥkhaparītāṅgī kanyā tāvabhyabhāṣata
- 2
किम् इदं भृशदुःखार्तौ रोरवीथो ऽनाथवत्
ममापि श्रूयतां किंचिच्छ्रुत्वा च क्रियतां क्षमम्
kim idaṃ bhṛśaduḥkhārtau roravītho 'nāthavat
mamāpi śrūyatāṃ kiṃcicchrutvā ca kriyatāṃ kṣamam
- 3
धर्मतो ऽहं परित्याज्या युवयोर्नात्र संशयः
त्यक्तव्यां मां परित्यज्य त्रातं सर्वं मयैकया
dharmato 'haṃ parityājyā yuvayornātra saṃśayaḥ
tyaktavyāṃ māṃ parityajya trātaṃ sarvaṃ mayaikayā
- 4
इत्यर्थम् इष्यते ऽपत्यं तारयिष्यति माम् इति
तस्मिन्न् उपस्थिते काले तरतं प्लववन्मया
ityartham iṣyate 'patyaṃ tārayiṣyati mām iti
tasminn upasthite kāle tarataṃ plavavanmayā
- 5
इह वा तारयेद्दुर्गाद् उत वा प्रेत्य तारयेत्
सर्वथा तारयेत्पुत्रः पुत्र इत्युच्यते बुधैः
पुन्नाम्नो नरकात्त्राणात्तनयः पुत्र उच्यते
iha vā tārayeddurgād uta vā pretya tārayet
sarvathā tārayetputraḥ putra ityucyate budhaiḥ
punnāmno narakāttrāṇāttanayaḥ putra ucyate
- 6
आकाङ्क्षन्ते च दौहित्रान् अपि नित्यं पितामहाः
तान्स्वयं वै परित्रास्ये रक्षन्ती जीवितं पितुः
ākāṅkṣante ca dauhitrān api nityaṃ pitāmahāḥ
tānsvayaṃ vai paritrāsye rakṣantī jīvitaṃ pituḥ
- 7
भ्राता च मम बालो ऽयं गते लोकम् अमुं त्वयि
अचिरेणैव कालेन विनश्येत न संशयः
bhrātā ca mama bālo 'yaṃ gate lokam amuṃ tvayi
acireṇaiva kālena vinaśyeta na saṃśayaḥ
- 8
ताते ऽपि हि गते स्वर्गं विनष्टे च ममानुजे
पिण्डः पितॄणां व्युच्छिद्येत्तत्तेषाम् अप्रियं भवेत्
tāte 'pi hi gate svargaṃ vinaṣṭe ca mamānuje
piṇḍaḥ pitṝṇāṃ vyucchidyettatteṣām apriyaṃ bhavet
- 9
पित्रा त्यक्ता तथा मात्रा भ्रात्रा चाहम् असंशयम्
दुःखाद्दुःखतरं प्राप्य म्रियेयम् अतथोचिता
pitrā tyaktā tathā mātrā bhrātrā cāham asaṃśayam
duḥkhādduḥkhataraṃ prāpya mriyeyam atathocitā
- 10
त्वयि त्वरोगे निर्मुक्ते माता भ्राता च मे शिशुः
संतानश्चैव पिण्डश्च प्रतिष्ठास्यत्यसंशयम्
tvayi tvaroge nirmukte mātā bhrātā ca me śiśuḥ
saṃtānaścaiva piṇḍaśca pratiṣṭhāsyatyasaṃśayam
- 11
आत्मा पुत्रः सखा भार्या कृच्छ्रं तु दुहिता किल
स कृच्छ्रान्मोचयात्मानं मां च धर्मेण योजय
ātmā putraḥ sakhā bhāryā kṛcchraṃ tu duhitā kila
sa kṛcchrānmocayātmānaṃ māṃ ca dharmeṇa yojaya
- 12
अनाथा कृपणा बाला यत्रक्वचनगामिनी
भविष्यामि त्वया तात विहीना कृपणा बत
anāthā kṛpaṇā bālā yatrakvacanagāminī
bhaviṣyāmi tvayā tāta vihīnā kṛpaṇā bata
- 13
अथवाहं करिष्यामि कुलस्यास्य विमोक्षणम्
फलसंस्था भविष्यामि कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
athavāhaṃ kariṣyāmi kulasyāsya vimokṣaṇam
phalasaṃsthā bhaviṣyāmi kṛtvā karma suduṣkaram
- 14
अथवा यास्यसे तत्र त्यक्त्वा मां द्विजसत्तम
पीडिताहं भविष्यामि तद् अवेक्षस्व माम् अपि
athavā yāsyase tatra tyaktvā māṃ dvijasattama
pīḍitāhaṃ bhaviṣyāmi tad avekṣasva mām api
- 15
तद् अस्मदर्थं धर्मार्थं प्रसवार्थं च सत्तम
आत्मानं परिरक्षस्व त्यक्तव्यां मां च संत्यज
tad asmadarthaṃ dharmārthaṃ prasavārthaṃ ca sattama
ātmānaṃ parirakṣasva tyaktavyāṃ māṃ ca saṃtyaja
- 16
अवश्यकरणीये ऽर्थे मा त्वां कालो ऽत्यगाद् अयम्
त्वया दत्तेन तोयेन भविष्यति हितं च मे
avaśyakaraṇīye 'rthe mā tvāṃ kālo 'tyagād ayam
tvayā dattena toyena bhaviṣyati hitaṃ ca me
- 17
किं न्वतः परमं दुःखं यद्वयं स्वर्गते त्वयि
याचमानाः पराद् अन्नं परिधावेमहि श्ववत्
kiṃ nvataḥ paramaṃ duḥkhaṃ yadvayaṃ svargate tvayi
yācamānāḥ parād annaṃ paridhāvemahi śvavat
- 18
त्वयि त्वरोगे निर्मुक्ते क्लेशाद् अस्मात्सबान्धवे
अमृते वसती लोके भविष्यामि सुखान्विता
इतः प्रदाने देवाश्च पितरश्चेति नः श्रुतम्
इत्येतद् उभयं तात निशाम्य तव यद्धितम्
तद्व्यवस्य तथाम्बाया हितं स्वस्य सुतस्य च
मातापित्रोः पुनः पुत्रा भवितारो गुणान्विताः
न तु पुत्रस्य पितरौ पुनर्जातु भविष्यतः
tvayi tvaroge nirmukte kleśād asmātsabāndhave
amṛte vasatī loke bhaviṣyāmi sukhānvitā
itaḥ pradāne devāśca pitaraśceti naḥ śrutam
ityetad ubhayaṃ tāta niśāmya tava yaddhitam
tadvyavasya tathāmbāyā hitaṃ svasya sutasya ca
mātāpitroḥ punaḥ putrā bhavitāro guṇānvitāḥ
na tu putrasya pitarau punarjātu bhaviṣyataḥ
- 19
एवं बहुविधं तस्या निशम्य परिदेवितम्
पिता माता च सा चैव कन्या प्ररुरुदुस्त्रयः
evaṃ bahuvidhaṃ tasyā niśamya paridevitam
pitā mātā ca sā caiva kanyā prarurudustrayaḥ
- 20
ततः प्ररुदितान्सर्वान्निशम्याथ सुतस्तयोः
उत्फुल्लनयनो बालः कलम् अव्यक्तम् अब्रवीत्
tataḥ praruditānsarvānniśamyātha sutastayoḥ
utphullanayano bālaḥ kalam avyaktam abravīt
- 21
मा रोदीस्तात मा मातर्मा स्वसस्त्वम् इति ब्रुवन्
प्रहसन्न् इव सर्वांस्तान् एकैकं सो ऽपसर्पति
mā rodīstāta mā mātarmā svasastvam iti bruvan
prahasann iva sarvāṃstān ekaikaṃ so 'pasarpati
- 22
ततः स तृणम् आदाय प्रहृष्टः पुनर् अब्रवीत्
अनेन तं हनिष्यामि राक्षसं पुरुषादकम्
tataḥ sa tṛṇam ādāya prahṛṣṭaḥ punar abravīt
anena taṃ haniṣyāmi rākṣasaṃ puruṣādakam
- 23
तथापि तेषां दुःखेन परीतानां निशम्य तत्
बालस्य वाक्यम् अव्यक्तं हर्षः समभवन्महान्
tathāpi teṣāṃ duḥkhena parītānāṃ niśamya tat
bālasya vākyam avyaktaṃ harṣaḥ samabhavanmahān
- 24
अयं काल इति ज्ञात्वा कुन्ती समुपसृत्य तान्
गतासून् अमृतेनेव जीवयन्तीदम् अब्रवीत्
ayaṃ kāla iti jñātvā kuntī samupasṛtya tān
gatāsūn amṛteneva jīvayantīdam abravīt

