54 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
अथ नारायणेनेन्द्रश्चकार सह संविदम्
अवतर्तुं महीं स्वर्गाद् अंशतः सहितः सुरैः
vaiśaṃpāyana uvāca
atha nārāyaṇenendraścakāra saha saṃvidam
avatartuṃ mahīṃ svargād aṃśataḥ sahitaḥ suraiḥ
- 2
आदिश्य च स्वयं शक्रः सर्वान् एव दिवौकसः
निर्जगाम पुनस्तस्मात्क्षयान्नारायणस्य ह
ādiśya ca svayaṃ śakraḥ sarvān eva divaukasaḥ
nirjagāma punastasmātkṣayānnārāyaṇasya ha
- 3
ते ऽमरारिविनाशाय सर्वलोकहिताय च
अवतेरुः क्रमेणेमां महीं स्वर्गाद्दिवौकसः
te 'marārivināśāya sarvalokahitāya ca
avateruḥ krameṇemāṃ mahīṃ svargāddivaukasaḥ
- 4
ततो ब्रह्मर्षिवंशेषु पार्थिवर्षिकुलेषु च
जज्ञिरे राजशार्दूल यथाकामं दिवौकसः
tato brahmarṣivaṃśeṣu pārthivarṣikuleṣu ca
jajñire rājaśārdūla yathākāmaṃ divaukasaḥ
- 5
दानवान्राक्षसांश्चैव गन्धर्वान्पन्नगांस्तथा
पुरुषादानि चान्यानि जघ्नुः सत्त्वान्यनेकशः
dānavānrākṣasāṃścaiva gandharvānpannagāṃstathā
puruṣādāni cānyāni jaghnuḥ sattvānyanekaśaḥ
- 6
दानवा राक्षसाश्चैव गन्धर्वाः पन्नगास्तथा
न तान्बलस्थान्बाल्ये ऽपि जघ्नुर्भरतसत्तम
dānavā rākṣasāścaiva gandharvāḥ pannagāstathā
na tānbalasthānbālye 'pi jaghnurbharatasattama
- 7
जनमेजय उवाच
दानवानां च ये मुख्याः तथा भुजगरक्षसाम्
देवदानवसंघानां गन्धर्वाप्सरसां तथा
मानवानां च सर्वेषां तथा वै यक्षरक्षसाम्
janamejaya uvāca
dānavānāṃ ca ye mukhyāḥ tathā bhujagarakṣasām
devadānavasaṃghānāṃ gandharvāpsarasāṃ tathā
mānavānāṃ ca sarveṣāṃ tathā vai yakṣarakṣasām
- 8
श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वेन संभवं कृत्स्नम् आदितः
प्राणिनां चैव सर्वेषां सर्वशः सर्वविद्ध्यसि
śrotum icchāmi tattvena saṃbhavaṃ kṛtsnam āditaḥ
prāṇināṃ caiva sarveṣāṃ sarvaśaḥ sarvaviddhyasi
- 9
वैशंपायन उवाच
हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयंभुवे
सुरादीनाम् अहं सम्यग्लोकानां प्रभवाप्ययम्
प्राणिनां चैव सर्वेषां सर्वशः प्रभवाप्ययम्
vaiśaṃpāyana uvāca
hanta te kathayiṣyāmi namaskṛtvā svayaṃbhuve
surādīnām ahaṃ samyaglokānāṃ prabhavāpyayam
prāṇināṃ caiva sarveṣāṃ sarvaśaḥ prabhavāpyayam
- 10
ब्रह्मणो मानसाः पुत्रा विदिताः षण्महर्षयः
मरीचिर् अत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः
brahmaṇo mānasāḥ putrā viditāḥ ṣaṇmaharṣayaḥ
marīcir atryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ
- 11
मरीचेः कश्यपः पुत्रः कश्यपात्तु इमाः प्रजाः
प्रजज्ञिरे महाभागा दक्षकन्यास्त्रयोदश
marīceḥ kaśyapaḥ putraḥ kaśyapāttu imāḥ prajāḥ
prajajñire mahābhāgā dakṣakanyāstrayodaśa
- 12
अदितिर्दितिर्दनुः काला अनायुः सिंहिका मुनिः
क्रोधा प्रावा अरिष्टा च विनता कपिला तथा
aditirditirdanuḥ kālā anāyuḥ siṃhikā muniḥ
krodhā prāvā ariṣṭā ca vinatā kapilā tathā
- 13
कद्रूश्च मनुजव्याघ्र दक्षकन्यैव भारत
एतासां वीर्यसम्पन्नं पुत्रपौत्रम् अनन्तकम्
kadrūśca manujavyāghra dakṣakanyaiva bhārata
etāsāṃ vīryasampannaṃ putrapautram anantakam
- 14
अदित्यां द्वादशादित्याः सम्भूता भुवनेश्वराः
ये राजन्नामतस्तांस्ते कीर्तयिष्यामि भारत
adityāṃ dvādaśādityāḥ sambhūtā bhuvaneśvarāḥ
ye rājannāmatastāṃste kīrtayiṣyāmi bhārata
- 15
धाता मित्रो ऽर्यमा शक्रो वरुणश्चांश एव च
भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा
dhātā mitro 'ryamā śakro varuṇaścāṃśa eva ca
bhago vivasvānpūṣā ca savitā daśamastathā
- 16
एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते
जघन्यजः स सर्वेषाम् आदित्यानां गुणाधिकः
ekādaśastathā tvaṣṭā viṣṇurdvādaśa ucyate
jaghanyajaḥ sa sarveṣām ādityānāṃ guṇādhikaḥ
- 17
एक एव दितेः पुत्रो हिरण्यकशिपुः स्मृतः
नाम्ना ख्यातास्तु तस्येमे पुत्राः पञ्च महात्मनः
eka eva diteḥ putro hiraṇyakaśipuḥ smṛtaḥ
nāmnā khyātāstu tasyeme putrāḥ pañca mahātmanaḥ
- 18
प्रह्रादः पूर्वजस्तेषां संह्रादस्तदनन्तरम्
अनुह्रादस्तृतीयो ऽभूत्तस्माच्च शिबिबाष्कलौ
prahrādaḥ pūrvajasteṣāṃ saṃhrādastadanantaram
anuhrādastṛtīyo 'bhūttasmācca śibibāṣkalau
- 19
प्रह्रादस्य त्रयः पुत्राः ख्याताः सर्वत्र भारत
विरोचनश्च कुम्भश्च निकुम्भश्चेति विश्रुताः
prahrādasya trayaḥ putrāḥ khyātāḥ sarvatra bhārata
virocanaśca kumbhaśca nikumbhaśceti viśrutāḥ
- 20
विरोचनस्य पुत्रो ऽभूद्बलिर् एकः प्रतापवान्
बलेश्च प्रथितः पुत्रो बाणो नाम महासुरः
रुद्रस्यानुचरः श्रीमान्महाकालेति यं विदुः
virocanasya putro 'bhūdbalir ekaḥ pratāpavān
baleśca prathitaḥ putro bāṇo nāma mahāsuraḥ
rudrasyānucaraḥ śrīmānmahākāleti yaṃ viduḥ
- 21
चत्वारिंशद्दनोः पुत्राः ख्याताः सर्वत्र भारत
तेषां प्रथमजो राजा विप्रचित्तिर्महायशाः
catvāriṃśaddanoḥ putrāḥ khyātāḥ sarvatra bhārata
teṣāṃ prathamajo rājā vipracittirmahāyaśāḥ
- 22
शम्बरो नमुचिश्चैव पुलोमा चेति विश्रुतः
असिलोमा च केशी च दुर्जयश्चैव दानवः
śambaro namuciścaiva pulomā ceti viśrutaḥ
asilomā ca keśī ca durjayaścaiva dānavaḥ
- 23
अयःशिरा अश्वशिरा अयःशङ्कुश्च वीर्यवान्
तथा गगनमूर्धा च वेगवान्केतुमांश्च यः
ayaḥśirā aśvaśirā ayaḥśaṅkuśca vīryavān
tathā gaganamūrdhā ca vegavānketumāṃśca yaḥ
- 24
स्वर्भानुर् अश्वो ऽश्वपतिर्वृषपर्वाजकस्तथा
अश्वग्रीवश्च सूक्ष्मश्च तुहुण्डश्च महासुरः
svarbhānur aśvo 'śvapatirvṛṣaparvājakastathā
aśvagrīvaśca sūkṣmaśca tuhuṇḍaśca mahāsuraḥ
- 25
इसृपा एकचक्रश्च विरूपाक्षो हराहरौ
निचन्द्रश्च निकुम्भश्च कुपथः कापथस्तथा
isṛpā ekacakraśca virūpākṣo harāharau
nicandraśca nikumbhaśca kupathaḥ kāpathastathā
- 26
शरभः शलभश्चैव सूर्याचन्द्रमसौ तथा
इति ख्याता दनोर्वंशे दानवाः परिकीर्तिताः
अन्यौ तु खलु देवानां सूर्याचन्द्रमसौ स्मृतौ
अन्यौ दानवमुख्यानां सूर्याचन्द्रमसौ तथा
śarabhaḥ śalabhaścaiva sūryācandramasau tathā
iti khyātā danorvaṃśe dānavāḥ parikīrtitāḥ
anyau tu khalu devānāṃ sūryācandramasau smṛtau
anyau dānavamukhyānāṃ sūryācandramasau tathā
- 27
इमे च वंशे प्रथिताः सत्त्ववन्तो महाबलाः
दनुपुत्रा महाराज दश दानवपुङ्गवाः
ime ca vaṃśe prathitāḥ sattvavanto mahābalāḥ
danuputrā mahārāja daśa dānavapuṅgavāḥ
- 28
एकाक्षो मृतपा वीरः प्रलम्बनरकावपि
वातापिः शत्रुतपनः शठश्चैव महासुरः
ekākṣo mṛtapā vīraḥ pralambanarakāvapi
vātāpiḥ śatrutapanaḥ śaṭhaścaiva mahāsuraḥ
- 29
गविष्ठश्च दनायुश्च दीर्घजिह्वश्च दानवः
असंख्येयाः स्मृतास्तेषां पुत्राः पौत्राश्च भारत
gaviṣṭhaśca danāyuśca dīrghajihvaśca dānavaḥ
asaṃkhyeyāḥ smṛtāsteṣāṃ putrāḥ pautrāśca bhārata
- 30
सिंहिका सुषुवे पुत्रं राहुं चन्द्रार्कमर्दनम्
सुचन्द्रं चन्द्रहन्तारं तथा चन्द्रविमर्दनम्
siṃhikā suṣuve putraṃ rāhuṃ candrārkamardanam
sucandraṃ candrahantāraṃ tathā candravimardanam

