34 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्ता महाराज कुन्ती पाण्डुम् अभाषत
कुरूणाम् ऋषभं वीरं तदा भूमिपतिं पतिम्
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktā mahārāja kuntī pāṇḍum abhāṣata
kurūṇām ṛṣabhaṃ vīraṃ tadā bhūmipatiṃ patim
- 2
न माम् अर्हसि धर्मज्ञ वक्तुम् एवं कथंचन
धर्मपत्नीम् अभिरतां त्वयि राजीवलोचन
na mām arhasi dharmajña vaktum evaṃ kathaṃcana
dharmapatnīm abhiratāṃ tvayi rājīvalocana
- 3
त्वम् एव तु महाबाहो मय्यपत्यानि भारत
वीर वीर्योपपन्नानि धर्मतो जनयिष्यसि
tvam eva tu mahābāho mayyapatyāni bhārata
vīra vīryopapannāni dharmato janayiṣyasi
- 4
स्वर्गं मनुजशार्दूल गच्छेयं सहिता त्वया
अपत्याय च मां गच्छ त्वम् एव कुरुनन्दन
svargaṃ manujaśārdūla gaccheyaṃ sahitā tvayā
apatyāya ca māṃ gaccha tvam eva kurunandana
- 5
न ह्यहं मनसाप्यन्यं गच्छेयं त्वद् ऋते नरम्
त्वत्तः प्रतिविशिष्टश्च को ऽन्यो ऽस्ति भुवि मानवः
na hyahaṃ manasāpyanyaṃ gaccheyaṃ tvad ṛte naram
tvattaḥ prativiśiṣṭaśca ko 'nyo 'sti bhuvi mānavaḥ
- 6
इमां च तावद्धर्म्यां त्वं पौराणीं शृणु मे कथाम्
परिश्रुतां विशालाक्ष कीर्तयिष्यामि याम् अहम्
imāṃ ca tāvaddharmyāṃ tvaṃ paurāṇīṃ śṛṇu me kathām
pariśrutāṃ viśālākṣa kīrtayiṣyāmi yām aham
- 7
व्युषिताश्व इति ख्यातो बभूव किल पार्थिवः
पुरा परमधर्मिष्ठः पूरोर्वंशविवर्धनः
vyuṣitāśva iti khyāto babhūva kila pārthivaḥ
purā paramadharmiṣṭhaḥ pūrorvaṃśavivardhanaḥ
- 8
तस्मिंश्च यजमाने वै धर्मात्मनि महात्मनि
उपागमंस्ततो देवाः सेन्द्राः सह महर्षिभिः
tasmiṃśca yajamāne vai dharmātmani mahātmani
upāgamaṃstato devāḥ sendrāḥ saha maharṣibhiḥ
- 9
अमाद्यद् इन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः
व्युषिताश्वस्य राजर्षेस्ततो यज्ञे महात्मनः
देवा ब्रह्मर्षयश्चैव चक्रुः कर्म स्वयं तदा
amādyad indraḥ somena dakṣiṇābhirdvijātayaḥ
vyuṣitāśvasya rājarṣestato yajñe mahātmanaḥ
devā brahmarṣayaścaiva cakruḥ karma svayaṃ tadā
- 10
व्युषिताश्वस्ततो राजन्न् अति मर्त्यान्व्यरोचत
सर्वभूतान्यति यथा तपनः शिशिरात्यये
vyuṣitāśvastato rājann ati martyānvyarocata
sarvabhūtānyati yathā tapanaḥ śiśirātyaye
- 11
स विजित्य गृहीत्वा च नृपतीन्राजसत्तमः
प्राच्यान् उदीच्यान्मध्यांश्च दक्षिणात्यान् अकालयत्
sa vijitya gṛhītvā ca nṛpatīnrājasattamaḥ
prācyān udīcyānmadhyāṃśca dakṣiṇātyān akālayat
- 12
अश्वमेधे महायज्ञे व्युषिताश्वः प्रतापवान्
बभूव स हि राजेन्द्रो दशनागबलान्वितः
aśvamedhe mahāyajñe vyuṣitāśvaḥ pratāpavān
babhūva sa hi rājendro daśanāgabalānvitaḥ
- 13
अप्यत्र गाथां गायन्ति ये पुराणविदो जनाः
व्युषिताश्वे यशोवृद्धे मनुष्येन्द्रे कुरूत्तम
अप्रमेयम् अपर्यन्तं व्युषिताश्वो धनं ददौ
व्युषिताश्वः समुद्रान्तां विजित्येमां वसुंधराम्
अपालयत्सर्ववर्णान्पिता पुत्रान् इवौरसान्
apyatra gāthāṃ gāyanti ye purāṇavido janāḥ
vyuṣitāśve yaśovṛddhe manuṣyendre kurūttama
aprameyam aparyantaṃ vyuṣitāśvo dhanaṃ dadau
vyuṣitāśvaḥ samudrāntāṃ vijityemāṃ vasuṃdharām
apālayatsarvavarṇānpitā putrān ivaurasān
- 14
यजमानो महायज्ञैर्ब्राह्मणेभ्यो ददौ धनम्
अनन्तरत्नान्यादाय आजहार महाक्रतून्
सुषाव च बहून्सोमान्सोमसंस्थास्ततान च
yajamāno mahāyajñairbrāhmaṇebhyo dadau dhanam
anantaratnānyādāya ājahāra mahākratūn
suṣāva ca bahūnsomānsomasaṃsthāstatāna ca
- 15
आसीत्काक्षीवती चास्य भार्या परमसंमता
भद्रा नाम मनुष्येन्द्र रूपेणासदृशी भुवि
āsītkākṣīvatī cāsya bhāryā paramasaṃmatā
bhadrā nāma manuṣyendra rūpeṇāsadṛśī bhuvi
- 16
कामयामासतुस्तौ तु परस्परम् इति श्रुतिः
स तस्यां कामसंमत्तो यक्ष्माणं समपद्यत
kāmayāmāsatustau tu parasparam iti śrutiḥ
sa tasyāṃ kāmasaṃmatto yakṣmāṇaṃ samapadyata
- 17
तेनाचिरेण कालेन जगामास्तम् इवांशुमान्
तस्मिन्प्रेते मनुष्येन्द्रे भार्यास्य भृशदुःखिता
tenācireṇa kālena jagāmāstam ivāṃśumān
tasminprete manuṣyendre bhāryāsya bhṛśaduḥkhitā
- 18
अपुत्रा पुरुषव्याघ्र विललापेति नः श्रुतम्
भद्रा परमदुःखार्ता तन्निबोध नराधिप
aputrā puruṣavyāghra vilalāpeti naḥ śrutam
bhadrā paramaduḥkhārtā tannibodha narādhipa
- 19
नारी परमधर्मज्ञ सर्वा पुत्रविनाकृता
पतिं विना जीवति या न सा जीवति दुःखिता
nārī paramadharmajña sarvā putravinākṛtā
patiṃ vinā jīvati yā na sā jīvati duḥkhitā
- 20
पतिं विना मृतं श्रेयो नार्याः क्षत्रियपुंगव
त्वद्गतिं गन्तुम् इच्छामि प्रसीदस्व नयस्व माम्
patiṃ vinā mṛtaṃ śreyo nāryāḥ kṣatriyapuṃgava
tvadgatiṃ gantum icchāmi prasīdasva nayasva mām
- 21
त्वया हीना क्षणम् अपि नाहं जीवितुम् उत्सहे
प्रसादं कुरु मे राजन्न् इतस्तूर्णं नयस्व माम्
tvayā hīnā kṣaṇam api nāhaṃ jīvitum utsahe
prasādaṃ kuru me rājann itastūrṇaṃ nayasva mām
- 22
पृष्ठतो ऽनुगमिष्यामि समेषु विषमेषु च
त्वाम् अहं नरशार्दूल गच्छन्तम् अनिवर्तिनम्
pṛṣṭhato 'nugamiṣyāmi sameṣu viṣameṣu ca
tvām ahaṃ naraśārdūla gacchantam anivartinam
- 23
छायेवानपगा राजन्सततं वशवर्तिनी
भविष्यामि नरव्याघ्र नित्यं प्रियहिते रता
chāyevānapagā rājansatataṃ vaśavartinī
bhaviṣyāmi naravyāghra nityaṃ priyahite ratā
- 24
अद्य प्रभृति मां राजन्कष्टा हृदयशोषणाः
आधयो ऽभिभविष्यन्ति त्वद् ऋते पुष्करेक्षण
adya prabhṛti māṃ rājankaṣṭā hṛdayaśoṣaṇāḥ
ādhayo 'bhibhaviṣyanti tvad ṛte puṣkarekṣaṇa
- 25
अभाग्यया मया नूनं वियुक्ताः सहचारिणः
संयोगा विप्रयुक्ता वा पूर्वदेहेषु पार्थिव
तेन मे विप्रयोगो ऽयम् उपपन्नस्त्वया सह
विप्रयुक्ता तु या पत्या मुहूर्तम् अपि जीवति
दुःखं जीवति सा पापा नरकस्थेव पार्थिव
abhāgyayā mayā nūnaṃ viyuktāḥ sahacāriṇaḥ
saṃyogā viprayuktā vā pūrvadeheṣu pārthiva
tena me viprayogo 'yam upapannastvayā saha
viprayuktā tu yā patyā muhūrtam api jīvati
duḥkhaṃ jīvati sā pāpā narakastheva pārthiva
- 26
तद् इदं कर्मभिः पापैः पूर्वदेहेषु संचितम्
दुःखं माम् अनुसंप्राप्तं राजंस्त्वद्विप्रयोगजम्
tad idaṃ karmabhiḥ pāpaiḥ pūrvadeheṣu saṃcitam
duḥkhaṃ mām anusaṃprāptaṃ rājaṃstvadviprayogajam
- 27
अद्य प्रभृत्यहं राजन्कुशप्रस्तरशायिनी
भविष्याम्यसुखाविष्टा त्वद्दर्शनपरायणा
adya prabhṛtyahaṃ rājankuśaprastaraśāyinī
bhaviṣyāmyasukhāviṣṭā tvaddarśanaparāyaṇā
- 28
दर्शयस्व नरव्याघ्र साधु माम् असुखान्विताम्
दीनाम् अनाथां कृपणां विलपन्तीं नरेश्वर
darśayasva naravyāghra sādhu mām asukhānvitām
dīnām anāthāṃ kṛpaṇāṃ vilapantīṃ nareśvara
- 29
एवं बहुविधं तस्यां विलपन्त्यां पुनः पुनः
तं शवं सम्परिष्वज्य वाक्किलान्तर्हिताब्रवीत्
evaṃ bahuvidhaṃ tasyāṃ vilapantyāṃ punaḥ punaḥ
taṃ śavaṃ sampariṣvajya vākkilāntarhitābravīt
- 30
उत्तिष्ठ भद्रे गच्छ त्वं ददानीह वरं तव
जनयिष्याम्यपत्यानि त्वय्यहं चारुहासिनि
uttiṣṭha bhadre gaccha tvaṃ dadānīha varaṃ tava
janayiṣyāmyapatyāni tvayyahaṃ cāruhāsini

