21 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततः प्रज्वलिते शुक्रे शार्ङ्गकास्ते सुदुःखिताः
व्यथिताः परमोद्विग्ना नाधिजग्मुः परायणम्
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ prajvalite śukre śārṅgakāste suduḥkhitāḥ
vyathitāḥ paramodvignā nādhijagmuḥ parāyaṇam
- 2
निशाम्य पुत्रकान्बालान्माता तेषां तपस्विनी
जरिता दुःखसंतप्ता विललाप नरेश्वर
niśāmya putrakānbālānmātā teṣāṃ tapasvinī
jaritā duḥkhasaṃtaptā vilalāpa nareśvara
- 3
अयम् अग्निर्दहन्कक्षम् इत आयाति भीषणः
जगत्संदीपयन्भीमो मम दुःखविवर्धनः
ayam agnirdahankakṣam ita āyāti bhīṣaṇaḥ
jagatsaṃdīpayanbhīmo mama duḥkhavivardhanaḥ
- 4
इमे च मां कर्षयन्ति शिशवो मन्दचेतसः
अबर्हाश्चरणैर्हीनाः पूर्वेषां नः परायणम्
त्रासयंश्चायम् आयाति लेलिहानो महीरुहान्
ime ca māṃ karṣayanti śiśavo mandacetasaḥ
abarhāścaraṇairhīnāḥ pūrveṣāṃ naḥ parāyaṇam
trāsayaṃścāyam āyāti lelihāno mahīruhān
- 5
अशक्तिमत्त्वाच्च सुता न शक्ताः सरणे मम
आदाय च न शक्तास्मि पुत्रान्सरितुम् अन्यतः
aśaktimattvācca sutā na śaktāḥ saraṇe mama
ādāya ca na śaktāsmi putrānsaritum anyataḥ
- 6
न च त्यक्तुम् अहं शक्ता हृदयं दूयतीव मे
कथं प्रदीप्ताज्ज्वलनाद्विमुच्येरन्सुता मम
मन्दभाग्या सपुत्राहं किं करिष्यामि शोचती
कं नु जह्याम् अहं पुत्रं कम् आदाय व्रजाम्यहम्
na ca tyaktum ahaṃ śaktā hṛdayaṃ dūyatīva me
kathaṃ pradīptājjvalanādvimucyeransutā mama
mandabhāgyā saputrāhaṃ kiṃ kariṣyāmi śocatī
kaṃ nu jahyām ahaṃ putraṃ kam ādāya vrajāmyaham
- 7
किं नु मे स्यात्कृतं कृत्वा मन्यध्वं पुत्रकाः कथम्
चिन्तयाना विमोक्षं वो नाधिगच्छामि किंचन
छादयित्वा च वो गात्रैः करिष्ये मरणं सह
kiṃ nu me syātkṛtaṃ kṛtvā manyadhvaṃ putrakāḥ katham
cintayānā vimokṣaṃ vo nādhigacchāmi kiṃcana
chādayitvā ca vo gātraiḥ kariṣye maraṇaṃ saha
- 8
जरितारौ कुलं हीदं ज्येष्ठत्वेन प्रतिष्ठितम्
सारिसृक्कः प्रजायेत पितॄणां कुलवर्धनः
jaritārau kulaṃ hīdaṃ jyeṣṭhatvena pratiṣṭhitam
sārisṛkkaḥ prajāyeta pitṝṇāṃ kulavardhanaḥ
- 9
स्तम्बमित्रस्तपः कुर्याद्द्रोणो ब्रह्मविद् उत्तमः
इत्येवम् उक्त्वा प्रययौ पिता वो निर्घृणः पुरा
सहैव चरितुं बालैर्न शक्नोमि तपोवने
stambamitrastapaḥ kuryāddroṇo brahmavid uttamaḥ
ityevam uktvā prayayau pitā vo nirghṛṇaḥ purā
sahaiva carituṃ bālairna śaknomi tapovane
- 10
कम् उपादाय शक्येत गन्तुं कस्यापद् उत्तमा
किं नु कृत्वा कृतं कार्यं भवेद् इति च विह्वला
kam upādāya śakyeta gantuṃ kasyāpad uttamā
kiṃ nu kṛtvā kṛtaṃ kāryaṃ bhaved iti ca vihvalā
- 11
नापश्यत्स्वधिया मोक्षं स्वसुतानां तदानलात्
एवं ब्रुवन्तीं शार्ङ्गास्ते प्रत्यूचुर् अथ मातरम्
nāpaśyatsvadhiyā mokṣaṃ svasutānāṃ tadānalāt
evaṃ bruvantīṃ śārṅgāste pratyūcur atha mātaram
- 12
स्नेहम् उत्सृज्य मातस्त्वं पत यत्र न हव्यवाट्
अस्मासु हि विनष्टेषु भवितारः सुतास्तव
त्वयि मातर्विनष्टायां न नः स्यात्कुलसंततिः
sneham utsṛjya mātastvaṃ pata yatra na havyavāṭ
asmāsu hi vinaṣṭeṣu bhavitāraḥ sutāstava
tvayi mātarvinaṣṭāyāṃ na naḥ syātkulasaṃtatiḥ
- 13
अन्ववेक्ष्यैतद् उभयं क्षमं स्याद्यत्कुलस्य नः
तद्वै कर्तुं परः कालो मातर् एष भवेत्तव
anvavekṣyaitad ubhayaṃ kṣamaṃ syādyatkulasya naḥ
tadvai kartuṃ paraḥ kālo mātar eṣa bhavettava
- 14
मा वै कुलविनाशाय स्नेहं कार्षीः सुतेषु नः
न हीदं कर्म मोघं स्याल्लोककामस्य नः पितुः
mā vai kulavināśāya snehaṃ kārṣīḥ suteṣu naḥ
na hīdaṃ karma moghaṃ syāllokakāmasya naḥ pituḥ
- 15
जरितोवाच
इदम् आखोर्बिलं भूमौ वृक्षस्यास्य समीपतः
तद् आविशध्वं त्वरिता वह्नेर् अत्र न वो भयम्
jaritovāca
idam ākhorbilaṃ bhūmau vṛkṣasyāsya samīpataḥ
tad āviśadhvaṃ tvaritā vahner atra na vo bhayam
- 16
ततो ऽहं पांसुना छिद्रम् अपिधास्यामि पुत्रकाः
एवं प्रतिकृतं मन्ये ज्वलतः कृष्णवर्त्मनः
tato 'haṃ pāṃsunā chidram apidhāsyāmi putrakāḥ
evaṃ pratikṛtaṃ manye jvalataḥ kṛṣṇavartmanaḥ
- 17
तत एष्याम्यतीते ऽग्नौ विहर्तुं पांसुसंचयम्
रोचताम् एष वोपायो विमोक्षाय हुताशनात्
tata eṣyāmyatīte 'gnau vihartuṃ pāṃsusaṃcayam
rocatām eṣa vopāyo vimokṣāya hutāśanāt
- 18
शार्ङ्गका ऊचुः
अबर्हान्मांसभूतान्नः क्रव्यादाखुर्विनाशयेत्
पश्यमाना भयम् इदं न शक्ष्यामो निषेवितुम्
śārṅgakā ūcuḥ
abarhānmāṃsabhūtānnaḥ kravyādākhurvināśayet
paśyamānā bhayam idaṃ na śakṣyāmo niṣevitum
- 19
कथम् अग्निर्न नो दह्यात्कथम् आखुर्न भक्षयेत्
कथं न स्यात्पिता मोघः कथं माता ध्रियेत नः
katham agnirna no dahyātkatham ākhurna bhakṣayet
kathaṃ na syātpitā moghaḥ kathaṃ mātā dhriyeta naḥ
- 20
बिल आखोर्विनाशः स्याद् अग्नेर् आकाशचारिणाम्
अन्ववेक्ष्यैतद् उभयं श्रेयान्दाहो न भक्षणम्
bila ākhorvināśaḥ syād agner ākāśacāriṇām
anvavekṣyaitad ubhayaṃ śreyāndāho na bhakṣaṇam
- 21
गर्हितं मरणं नः स्याद् आखुना खादता बिले
शिष्टाद् इष्टः परित्यागः शरीरस्य हुताशनात्
अग्निदाहे तु नियतं ब्रह्मलोके ध्रुवा गतिः
garhitaṃ maraṇaṃ naḥ syād ākhunā khādatā bile
śiṣṭād iṣṭaḥ parityāgaḥ śarīrasya hutāśanāt
agnidāhe tu niyataṃ brahmaloke dhruvā gatiḥ

