21 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
सो ऽपरान्तेषु तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च
सर्वाण्येवानुपूर्व्येण जगामामितविक्रमः
vaiśaṃpāyana uvāca
so 'parānteṣu tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca
sarvāṇyevānupūrvyeṇa jagāmāmitavikramaḥ
- 2
समुद्रे पश्चिमे यानि तीर्थान्यायतनानि च
तानि सर्वाणि गत्वा स प्रभासम् उपजग्मिवान्
सत्यभामा
श्रीभगवान्
वैशंपायनः
चिन्तयामास रात्रौ तु गदेन कथितां कथाम्
सुभद्रायाश्च माधुर्यं रूपसंपद्गुणानि च
प्राप्तुं तां चिन्तयामास क उपायो भवेद् इति
वेषवैकृतम् आपन्नः परिव्राजकरूपधृक्
कुकुरान्धकवृष्णीनाम् अज्ञातो वेषधारणात्
भ्रममाणश्चरन्भैक्षं परिव्राजकवेषवान्
येन केनाप्युपायेन प्रविश्य च गृहं महत्
दृष्ट्वा सुभद्रां कृष्णस्य भगिनीम् एकसुन्दरीम्
वासुदेवमतं ज्ञात्वा करिष्यामि हितं शुभम्
एवं विनिश्चयं कृत्वा दीक्षितस्तु तदाभवत्
त्रिदण्डी मुण्डितः कुण्डी अक्षमालाङ्गुलीयकः
योगभारं वहन्पार्थो वटवृक्षस्य कोटरम्
प्रविशन्न् एव बीभत्सुर्वृष्टिं वर्षति वासवे
चिन्तयामास देवेशं केशवं क्लेशनाशनम्
प्रणतार्तिहरं शंभुं मायारूपेण वञ्चकम्
केशवश्चिन्तितं ज्ञात्वा दिव्यज्ञानेन दृष्टवान्
शयानः शयने धन्ये सत्यभामासहायवान्
केशवः सहसा राजञ्जहास च ननन्द च
पुनः पुनः सत्यभामा चाब्रवीत्पुरुषोत्तमम्
भगवंश्चिन्तयाविष्टः शयने शयितः सुखम्
भवान्बहुप्रकारेण जहास च पुनः पुनः
श्रोतव्यं यदि वा कृष्ण प्रसादो यदि चेन्मयि
वक्तुम् अर्हसि लोकेश तच्छ्रोतुं कामये ह्यहम्
पितृष्वसायाः पुत्रो मे भीमसेनानुजो ऽर्जुनः
तीर्थयात्रां गतः पार्थः कारणात्समयात्तदा
तीर्थयात्रासमाप्तौ तु निवृत्तो निशि भारतः
सुभद्रां चिन्तयानस्तु तदर्थे चापि मां पुनः
चिन्तयन्न् एव तां भद्रां यतिरूपधरो ऽभवत्
यतिरूपप्रतिच्छन्नो द्वारकां प्राप्य माधवीम्
येन केनाप्युपायेन दृष्ट्वा तु वरवर्णिनीम्
वासुदेवमतं ज्ञात्वा प्रयतिष्ये मनोरथम्
एवं व्यवसितः पार्थो यतिलिङ्गेन पाण्डवः
छायायां वटवृक्षस्य वृष्टिं वर्षति वासवे
योगभारं वहन्न् एव मानसं दुःखम् आप्तवान्
ईदृशं मां विजानाति माधवो यदि मां स्मरन्
भ्रातरं तव पश्येति सत्यभामाम् अदर्शयत्
तत उत्थाय शयनात्प्रस्थितो मधुसूदनः
samudre paścime yāni tīrthānyāyatanāni ca
tāni sarvāṇi gatvā sa prabhāsam upajagmivān
satyabhāmā
śrībhagavān
vaiśaṃpāyanaḥ
cintayāmāsa rātrau tu gadena kathitāṃ kathām
subhadrāyāśca mādhuryaṃ rūpasaṃpadguṇāni ca
prāptuṃ tāṃ cintayāmāsa ka upāyo bhaved iti
veṣavaikṛtam āpannaḥ parivrājakarūpadhṛk
kukurāndhakavṛṣṇīnām ajñāto veṣadhāraṇāt
bhramamāṇaścaranbhaikṣaṃ parivrājakaveṣavān
yena kenāpyupāyena praviśya ca gṛhaṃ mahat
dṛṣṭvā subhadrāṃ kṛṣṇasya bhaginīm ekasundarīm
vāsudevamataṃ jñātvā kariṣyāmi hitaṃ śubham
evaṃ viniścayaṃ kṛtvā dīkṣitastu tadābhavat
tridaṇḍī muṇḍitaḥ kuṇḍī akṣamālāṅgulīyakaḥ
yogabhāraṃ vahanpārtho vaṭavṛkṣasya koṭaram
praviśann eva bībhatsurvṛṣṭiṃ varṣati vāsave
cintayāmāsa deveśaṃ keśavaṃ kleśanāśanam
praṇatārtiharaṃ śaṃbhuṃ māyārūpeṇa vañcakam
keśavaścintitaṃ jñātvā divyajñānena dṛṣṭavān
śayānaḥ śayane dhanye satyabhāmāsahāyavān
keśavaḥ sahasā rājañjahāsa ca nananda ca
punaḥ punaḥ satyabhāmā cābravītpuruṣottamam
bhagavaṃścintayāviṣṭaḥ śayane śayitaḥ sukham
bhavānbahuprakāreṇa jahāsa ca punaḥ punaḥ
śrotavyaṃ yadi vā kṛṣṇa prasādo yadi cenmayi
vaktum arhasi lokeśa tacchrotuṃ kāmaye hyaham
pitṛṣvasāyāḥ putro me bhīmasenānujo 'rjunaḥ
tīrthayātrāṃ gataḥ pārthaḥ kāraṇātsamayāttadā
tīrthayātrāsamāptau tu nivṛtto niśi bhārataḥ
subhadrāṃ cintayānastu tadarthe cāpi māṃ punaḥ
cintayann eva tāṃ bhadrāṃ yatirūpadharo 'bhavat
yatirūpapraticchanno dvārakāṃ prāpya mādhavīm
yena kenāpyupāyena dṛṣṭvā tu varavarṇinīm
vāsudevamataṃ jñātvā prayatiṣye manoratham
evaṃ vyavasitaḥ pārtho yatiliṅgena pāṇḍavaḥ
chāyāyāṃ vaṭavṛkṣasya vṛṣṭiṃ varṣati vāsave
yogabhāraṃ vahann eva mānasaṃ duḥkham āptavān
īdṛśaṃ māṃ vijānāti mādhavo yadi māṃ smaran
bhrātaraṃ tava paśyeti satyabhāmām adarśayat
tata utthāya śayanātprasthito madhusūdanaḥ
- 3
प्रभासदेशं सम्प्राप्तं बीभत्सुम् अपराजितम्
तीर्थान्यनुचरन्तं च शुश्राव मधुसूदनः
चारणानां तु वचनाद् एकाकी स जनार्दनः
prabhāsadeśaṃ samprāptaṃ bībhatsum aparājitam
tīrthānyanucarantaṃ ca śuśrāva madhusūdanaḥ
cāraṇānāṃ tu vacanād ekākī sa janārdanaḥ
- 4
ततो ऽभ्यगच्छत्कौन्तेयम् अज्ञातो नाम माधवः
ददृशाते तदान्योन्यं प्रभासे कृष्णपाण्डवौ
tato 'bhyagacchatkaunteyam ajñāto nāma mādhavaḥ
dadṛśāte tadānyonyaṃ prabhāse kṛṣṇapāṇḍavau
- 5
तावन्योन्यं समाश्लिष्य पृष्ट्वा च कुशलं वने
आस्तां प्रियसखायौ तौ नरनारायणाव् ऋषी
tāvanyonyaṃ samāśliṣya pṛṣṭvā ca kuśalaṃ vane
āstāṃ priyasakhāyau tau naranārāyaṇāv ṛṣī
- 6
ततो ऽर्जुनं वासुदेवस्तां चर्यां पर्यपृच्छत
किमर्थं पाण्डवेमानि तीर्थान्यनुचरस्युत
tato 'rjunaṃ vāsudevastāṃ caryāṃ paryapṛcchata
kimarthaṃ pāṇḍavemāni tīrthānyanucarasyuta
- 7
ततो ऽर्जुनो यथावृत्तं सर्वम् आख्यातवांस्तदा
श्रुत्वोवाच च वार्ष्णेय एवम् एतद् इति प्रभुः
tato 'rjuno yathāvṛttaṃ sarvam ākhyātavāṃstadā
śrutvovāca ca vārṣṇeya evam etad iti prabhuḥ
- 8
तौ विहृत्य यथाकामं प्रभासे कृष्णपाण्डवौ
महीधरं रैवतकं वासायैवाभिजग्मतुः
tau vihṛtya yathākāmaṃ prabhāse kṛṣṇapāṇḍavau
mahīdharaṃ raivatakaṃ vāsāyaivābhijagmatuḥ
- 9
पूर्वम् एव तु कृष्णस्य वचनात्तं महीधरम्
पुरुषाः समलंचक्रुर् उपजह्रुश्च भोजनम्
pūrvam eva tu kṛṣṇasya vacanāttaṃ mahīdharam
puruṣāḥ samalaṃcakrur upajahruśca bhojanam
- 10
प्रतिगृह्यार्जुनः सर्वम् उपभुज्य च पाण्डवः
सहैव वासुदेवेन दृष्टवान्नटनर्तकान्
pratigṛhyārjunaḥ sarvam upabhujya ca pāṇḍavaḥ
sahaiva vāsudevena dṛṣṭavānnaṭanartakān
- 11
अभ्यनुज्ञाप्य तान्सर्वान् अर्चयित्वा च पाण्डवः
सत्कृतं शयनं दिव्यम् अभ्यगच्छन्महाद्युतिः
ततस्तत्र महाबाहुः शयानः शयने शुभे
abhyanujñāpya tānsarvān arcayitvā ca pāṇḍavaḥ
satkṛtaṃ śayanaṃ divyam abhyagacchanmahādyutiḥ
tatastatra mahābāhuḥ śayānaḥ śayane śubhe
- 12
तीर्थानां दर्शनं चैव पर्वतानां च भारत
आपगानां वनानां च कथयामास सात्वते
tīrthānāṃ darśanaṃ caiva parvatānāṃ ca bhārata
āpagānāṃ vanānāṃ ca kathayāmāsa sātvate
- 13
स कथाः कथयन्न् एव निद्रया जनमेजय
कौन्तेयो ऽपहृतस्तस्मिञ्शयने स्वर्गसंमिते
sa kathāḥ kathayann eva nidrayā janamejaya
kaunteyo 'pahṛtastasmiñśayane svargasaṃmite
- 14
मधुरेण स गीतेन वीणाशब्देन चानघ
प्रबोध्यमानो बुबुधे स्तुतिभिर्मङ्गलैस्तथा
madhureṇa sa gītena vīṇāśabdena cānagha
prabodhyamāno bubudhe stutibhirmaṅgalaistathā
- 15
स कृत्वावश्यकार्याणि वार्ष्णेयेनाभिनन्दितः
वार्ष्णेयं समनुज्ञाय ततो वासम् अरोचयत्
तथेत्युक्त्वा वासुदेवो भोजनं वै शशास ह
यतिरूपधरं पार्थं विसृज्य सहसा हरिः
रथेन काञ्चनाङ्गेन द्वारकाम् अभिजग्मिवान्
sa kṛtvāvaśyakāryāṇi vārṣṇeyenābhinanditaḥ
vārṣṇeyaṃ samanujñāya tato vāsam arocayat
tathetyuktvā vāsudevo bhojanaṃ vai śaśāsa ha
yatirūpadharaṃ pārthaṃ visṛjya sahasā hariḥ
rathena kāñcanāṅgena dvārakām abhijagmivān
- 16
अलंकृता द्वारका तु बभूव जनमेजय
कुन्तीसुतस्य पूजार्थम् अपि निष्कुटकेष्वपि
alaṃkṛtā dvārakā tu babhūva janamejaya
kuntīsutasya pūjārtham api niṣkuṭakeṣvapi
- 17
दिदृक्षवश्च कौन्तेयं द्वारकावासिनो जनाः
नरेन्द्रमार्गम् आजग्मुस्तूर्णं शतसहस्रशः
क्षणार्धम् अपि वार्ष्णेया गोविन्दविरहाक्षमाः
कौतूहलसमाविष्टा भृशम् उत्प्रेक्ष्य संस्थिताः
didṛkṣavaśca kaunteyaṃ dvārakāvāsino janāḥ
narendramārgam ājagmustūrṇaṃ śatasahasraśaḥ
kṣaṇārdham api vārṣṇeyā govindavirahākṣamāḥ
kautūhalasamāviṣṭā bhṛśam utprekṣya saṃsthitāḥ
- 18
अवलोकेषु नारीणां सहस्राणि शतानि च
भोजवृष्ण्यन्धकानां च समवायो महान् अभूत्
avalokeṣu nārīṇāṃ sahasrāṇi śatāni ca
bhojavṛṣṇyandhakānāṃ ca samavāyo mahān abhūt
- 19
स तथा सत्कृतः सर्वैर्भोजवृष्ण्यन्धकात्मजैः
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वैश्च प्रतिनन्दितः
sa tathā satkṛtaḥ sarvairbhojavṛṣṇyandhakātmajaiḥ
abhivādyābhivādyāṃśca sarvaiśca pratinanditaḥ
- 20
कुमारैः सर्वशो वीरः सत्कारेणाभिवादितः
समानवयसः सर्वान् आश्लिष्य स पुनः पुनः
kumāraiḥ sarvaśo vīraḥ satkāreṇābhivāditaḥ
samānavayasaḥ sarvān āśliṣya sa punaḥ punaḥ
- 21
कृष्णस्य भवने रम्ये रत्नभोज्यसमावृते
उवास सह कृष्णेन बहुलास्तत्र शर्वरीः
कृष्णः स्वभवनं रम्यं प्रविवेश महाद्युतिः
प्रवासाद् आगतं सर्वा देव्यः कृष्णम् अपूजयन्
kṛṣṇasya bhavane ramye ratnabhojyasamāvṛte
uvāsa saha kṛṣṇena bahulāstatra śarvarīḥ
kṛṣṇaḥ svabhavanaṃ ramyaṃ praviveśa mahādyutiḥ
pravāsād āgataṃ sarvā devyaḥ kṛṣṇam apūjayan

