17 shlokas
- 1
शकुन्तलोवाच
एवम् उक्तस्तया शक्रः संदिदेश सदागतिम्
प्रातिष्ठत तदा काले मेनका वायुना सह
śakuntalovāca
evam uktastayā śakraḥ saṃdideśa sadāgatim
prātiṣṭhata tadā kāle menakā vāyunā saha
- 2
अथापश्यद्वरारोहा तपसा दग्धकिल्बिषम्
विश्वामित्रं तपस्यन्तं मेनका भीरुर् आश्रमे
athāpaśyadvarārohā tapasā dagdhakilbiṣam
viśvāmitraṃ tapasyantaṃ menakā bhīrur āśrame
- 3
अभिवाद्य ततः सा तं प्राक्रीडद् ऋषिसंनिधौ
अपोवाह च वासो ऽस्या मारुतः शशिसंनिभम्
abhivādya tataḥ sā taṃ prākrīḍad ṛṣisaṃnidhau
apovāha ca vāso 'syā mārutaḥ śaśisaṃnibham
- 4
सागच्छत्त्वरिता भूमिं वासस्तद् अभिलिङ्गती
उत्स्मयन्तीव सव्रीडं मारुतं वरवर्णिनी
पश्यतस्तत्र तस्यर्षेर् अप्यग्निसमतेजसः
विश्वामित्रस्ततस्तां तु विषमस्थाम् अनिन्दिताम्
sāgacchattvaritā bhūmiṃ vāsastad abhiliṅgatī
utsmayantīva savrīḍaṃ mārutaṃ varavarṇinī
paśyatastatra tasyarṣer apyagnisamatejasaḥ
viśvāmitrastatastāṃ tu viṣamasthām aninditām
- 5
गृद्धां वाससि संभ्रान्तां मेनकां मुनिसत्तमः
अनिर्देश्यवयोरूपाम् अपश्यद्विवृतां तदा
gṛddhāṃ vāsasi saṃbhrāntāṃ menakāṃ munisattamaḥ
anirdeśyavayorūpām apaśyadvivṛtāṃ tadā
- 6
तस्या रूपगुणं दृष्ट्वा स तु विप्रर्षभस्तदा
चकार भावं संसर्गे तया कामवशं गतः
tasyā rūpaguṇaṃ dṛṣṭvā sa tu viprarṣabhastadā
cakāra bhāvaṃ saṃsarge tayā kāmavaśaṃ gataḥ
- 7
न्यमन्त्रयत चाप्येनां सा चाप्यैच्छद् अनिन्दिता
तौ तत्र सुचिरं कालं वने व्यहरताम् उभौ
रममाणौ यथाकामं यथैकदिवसं तथा
एवं वर्षसहस्राणाम् अतीतं नाभ्यचिन्तयत्
कामक्रोधावजितवान्मुनिर्नित्यं क्षमान्वितः
चिरार्जितस्य तपसः क्षयं स कृतवान् ऋषिः
तपसः संक्षयाद् एव मुनिर्मोहं विवेश सः
मोहाभिभूतः क्रोधात्मा ग्रसन्मूलफलं मुनिः
पादैर्जलरवं कृत्वा अन्तर्द्वीपे कुटीं गतः
मेनका गन्तुकामा वै शुश्राव जलनिस्वनम्
तपसा दीप्तवीर्यो ऽसावाकाशाद् एति याति च
अद्य संज्ञां विजानामि येन केन तपःक्षयम्
हन्त निर्यामि चेत्युक्त्वा ऋतुस्नाता तु मेनका
कामरागाभिभूतस्य मुनेः पार्श्वं जगाम सा
nyamantrayata cāpyenāṃ sā cāpyaicchad aninditā
tau tatra suciraṃ kālaṃ vane vyaharatām ubhau
ramamāṇau yathākāmaṃ yathaikadivasaṃ tathā
evaṃ varṣasahasrāṇām atītaṃ nābhyacintayat
kāmakrodhāvajitavānmunirnityaṃ kṣamānvitaḥ
cirārjitasya tapasaḥ kṣayaṃ sa kṛtavān ṛṣiḥ
tapasaḥ saṃkṣayād eva munirmohaṃ viveśa saḥ
mohābhibhūtaḥ krodhātmā grasanmūlaphalaṃ muniḥ
pādairjalaravaṃ kṛtvā antardvīpe kuṭīṃ gataḥ
menakā gantukāmā vai śuśrāva jalanisvanam
tapasā dīptavīryo 'sāvākāśād eti yāti ca
adya saṃjñāṃ vijānāmi yena kena tapaḥkṣayam
hanta niryāmi cetyuktvā ṛtusnātā tu menakā
kāmarāgābhibhūtasya muneḥ pārśvaṃ jagāma sā
- 8
जनयामास स मुनिर्मेनकायां शकुन्तलाम्
प्रस्थे हिमवतो रम्ये मालिनीम् अभितो नदीम्
देवगर्भोपमां बलां सर्वाभरणभूषिताम्
शयानां शयने रम्ये मेनका वाक्यम् अब्रवीत्
महर्षेर् उग्रतपसस्तेजस्त्वम् अविनाशिनी
तस्मात्स्वर्गं गमिष्यामि देवकार्यार्थम् आगता
janayāmāsa sa munirmenakāyāṃ śakuntalām
prasthe himavato ramye mālinīm abhito nadīm
devagarbhopamāṃ balāṃ sarvābharaṇabhūṣitām
śayānāṃ śayane ramye menakā vākyam abravīt
maharṣer ugratapasastejastvam avināśinī
tasmātsvargaṃ gamiṣyāmi devakāryārtham āgatā
- 9
जातम् उत्सृज्य तं गर्भं मेनका मालिनीम् अनु
कृतकार्या ततस्तूर्णम् अगच्छच्छक्रसंसदम्
jātam utsṛjya taṃ garbhaṃ menakā mālinīm anu
kṛtakāryā tatastūrṇam agacchacchakrasaṃsadam
- 10
तं वने विजने गर्भं सिंहव्याघ्रसमाकुले
दृष्ट्वा शयानं शकुनाः समन्तात्पर्यवारयन्
taṃ vane vijane garbhaṃ siṃhavyāghrasamākule
dṛṣṭvā śayānaṃ śakunāḥ samantātparyavārayan
- 11
नेमां हिंस्युर्वने बालां क्रव्यादा मांसगृद्धिनः
पर्यरक्षन्त तां तत्र शकुन्ता मेनकात्मजाम्
nemāṃ hiṃsyurvane bālāṃ kravyādā māṃsagṛddhinaḥ
paryarakṣanta tāṃ tatra śakuntā menakātmajām
- 12
उपस्प्रष्टुं गतश्चाहम् अपश्यं शयिताम् इमाम्
मां दृष्ट्वैवाभ्यपद्यन्त पादयोः पतिता द्विजाः
अब्रुवञ्शकुनाः सर्वे कलं मधुरभाषिणः
विश्वामित्रसुतां ब्रह्मन्न्यासभूतां भरस्व वै
कामक्रोधावजितवान्सखा ते कौशिकीं गतः
तस्मात्पोषय पुत्रीं ते दयावन्न् इति ते ऽब्रुवन्
सर्वभूतरुतज्ञो ऽहं दयावान्सर्वजन्तुषु
निर्जने विपिने ऽरण्ये शकुन्तैः परिवारिताम्
आनयित्वा ततश्चैनां दुहितृत्वे न्ययोजयम्
upaspraṣṭuṃ gataścāham apaśyaṃ śayitām imām
māṃ dṛṣṭvaivābhyapadyanta pādayoḥ patitā dvijāḥ
abruvañśakunāḥ sarve kalaṃ madhurabhāṣiṇaḥ
viśvāmitrasutāṃ brahmannyāsabhūtāṃ bharasva vai
kāmakrodhāvajitavānsakhā te kauśikīṃ gataḥ
tasmātpoṣaya putrīṃ te dayāvann iti te 'bruvan
sarvabhūtarutajño 'haṃ dayāvānsarvajantuṣu
nirjane vipine 'raṇye śakuntaiḥ parivāritām
ānayitvā tataścaināṃ duhitṛtve nyayojayam
- 13
शरीरकृत्प्राणदाता यस्य चान्नानि भुञ्जते
क्रमेण ते त्रयो ऽप्युक्ताः पितरो धर्मनिश्चये
śarīrakṛtprāṇadātā yasya cānnāni bhuñjate
krameṇa te trayo 'pyuktāḥ pitaro dharmaniścaye
- 14
निर्जने च वने यस्माच्छकुन्तैः परिरक्षिता
शकुन्तलेति नामास्याः कृतं चापि ततो मया
nirjane ca vane yasmācchakuntaiḥ parirakṣitā
śakuntaleti nāmāsyāḥ kṛtaṃ cāpi tato mayā
- 15
एवं दुहितरं विद्धि मम सौम्य शकुन्तलाम्
शकुन्तला च पितरं मन्यते माम् अनिन्दिता
evaṃ duhitaraṃ viddhi mama saumya śakuntalām
śakuntalā ca pitaraṃ manyate mām aninditā
- 16
एतद् आचष्ट पृष्टः सन्मम जन्म महर्षये
सुतां कण्वस्य माम् एवं विद्धि त्वं मनुजाधिप
etad ācaṣṭa pṛṣṭaḥ sanmama janma maharṣaye
sutāṃ kaṇvasya mām evaṃ viddhi tvaṃ manujādhipa
- 17
कण्वं हि पितरं मन्ये पितरं स्वम् अजानती
इति ते कथितं राजन्यथावृत्तं श्रुतं मया
kaṇvaṃ hi pitaraṃ manye pitaraṃ svam ajānatī
iti te kathitaṃ rājanyathāvṛttaṃ śrutaṃ mayā

