26 shlokas
- 1
शौनक उवाच
सर्पसत्रे तदा राज्ञः पाण्डवेयस्य धीमतः
जनमेजयस्य के त्वासन्न् ऋत्विजः परमर्षयः
śaunaka uvāca
sarpasatre tadā rājñaḥ pāṇḍaveyasya dhīmataḥ
janamejayasya ke tvāsann ṛtvijaḥ paramarṣayaḥ
- 2
के सदस्या बभूवुश्च सर्पसत्रे सुदारुणे
विषादजनने ऽत्यर्थं पन्नगानां महाभये
ke sadasyā babhūvuśca sarpasatre sudāruṇe
viṣādajanane 'tyarthaṃ pannagānāṃ mahābhaye
- 3
सर्वं विस्तरतस्तात भवाञ्शंसितुम् अर्हति
सर्पसत्रविधानज्ञा विज्ञेयास्ते हि सूतज
sarvaṃ vistaratastāta bhavāñśaṃsitum arhati
sarpasatravidhānajñā vijñeyāste hi sūtaja
- 4
सूत उवाच
हन्त ते कथयिष्यामि नामानीह मनीषिणाम्
ये ऋत्विजः सदस्याश्च तस्यासन्नृपतेस्तदा
sūta uvāca
hanta te kathayiṣyāmi nāmānīha manīṣiṇām
ye ṛtvijaḥ sadasyāśca tasyāsannṛpatestadā
- 5
तत्र होता बभूवाथ ब्राह्मणश्चण्डभार्गवः
च्यवनस्यान्वये जातः ख्यातो वेदविदां वरः
tatra hotā babhūvātha brāhmaṇaścaṇḍabhārgavaḥ
cyavanasyānvaye jātaḥ khyāto vedavidāṃ varaḥ
- 6
उद्गाता ब्राह्मणो वृद्धो विद्वान्कौत्सार्यजैमिनिः
ब्रह्माभवच्छार्ङ्गरवो अध्वर्युर्बोधपिङ्गलः
उत्तङ्को ह्यभवत्तत्र नेता च ब्राह्मणोत्तमः
कुण्डलद्वेषतस्तत्र सर्पान्दहति सर्वतः
udgātā brāhmaṇo vṛddho vidvānkautsāryajaiminiḥ
brahmābhavacchārṅgaravo adhvaryurbodhapiṅgalaḥ
uttaṅko hyabhavattatra netā ca brāhmaṇottamaḥ
kuṇḍaladveṣatastatra sarpāndahati sarvataḥ
- 7
सदस्यश्चाभवद्व्यासः पुत्रशिष्यसहायवान्
उद्दालकः शमठकः श्वेतकेतुश्च पञ्चमः
sadasyaścābhavadvyāsaḥ putraśiṣyasahāyavān
uddālakaḥ śamaṭhakaḥ śvetaketuśca pañcamaḥ
- 8
असितो देवलश्चैव नारदः पर्वतस्तथा
आत्रेयः कुण्डजठरो द्विजः कुटिघटस्तथा
asito devalaścaiva nāradaḥ parvatastathā
ātreyaḥ kuṇḍajaṭharo dvijaḥ kuṭighaṭastathā
- 9
वात्स्यः श्रुतश्रवा वृद्धस्तपःस्वाध्यायशीलवान्
कहोडो देवशर्मा च मौद्गल्यः शमसौभरः
vātsyaḥ śrutaśravā vṛddhastapaḥsvādhyāyaśīlavān
kahoḍo devaśarmā ca maudgalyaḥ śamasaubharaḥ
- 10
एते चान्ये च बहवो ब्राह्मणाः संशितव्रताः
सदस्या अभवंस्तत्र सत्रे पारिक्षितस्य ह
ete cānye ca bahavo brāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥ
sadasyā abhavaṃstatra satre pārikṣitasya ha
- 11
जुह्वत्स्वृत्विक्ष्वथ तदा सर्पसत्रे महाक्रतौ
अहयः प्रापतंस्तत्र घोराः प्राणिभयावहाः
juhvatsvṛtvikṣvatha tadā sarpasatre mahākratau
ahayaḥ prāpataṃstatra ghorāḥ prāṇibhayāvahāḥ
- 12
वसामेदोवहाः कुल्या नागानां सम्प्रवर्तिताः
ववौ गन्धश्च तुमुलो दह्यताम् अनिशं तदा
vasāmedovahāḥ kulyā nāgānāṃ sampravartitāḥ
vavau gandhaśca tumulo dahyatām aniśaṃ tadā
- 13
पततां चैव नागानां धिष्ठितानां तथाम्बरे
अश्रूयतानिशं शब्दः पच्यतां चाग्निना भृशम्
patatāṃ caiva nāgānāṃ dhiṣṭhitānāṃ tathāmbare
aśrūyatāniśaṃ śabdaḥ pacyatāṃ cāgninā bhṛśam
- 14
तक्षकस्तु स नागेन्द्रः पुरंदरनिवेशनम्
जगाम भयसंविग्नः शरणार्थी सुरर्षभम्
गतः श्रुत्वैव राजानं दीक्षितं जनमेजयम्
takṣakastu sa nāgendraḥ puraṃdaraniveśanam
jagāma bhayasaṃvignaḥ śaraṇārthī surarṣabham
gataḥ śrutvaiva rājānaṃ dīkṣitaṃ janamejayam
- 15
ततः सर्वं यथावृत्तम् आख्याय भुजगोत्तमः
अगच्छच्छरणं भीत आगस्कृत्वा पुरंदरम्
tataḥ sarvaṃ yathāvṛttam ākhyāya bhujagottamaḥ
agacchaccharaṇaṃ bhīta āgaskṛtvā puraṃdaram
- 16
तम् इन्द्रः प्राह सुप्रीतो न तवास्तीह तक्षक
भयं नागेन्द्र तस्माद्वै सर्पसत्रात्कथंचन
tam indraḥ prāha suprīto na tavāstīha takṣaka
bhayaṃ nāgendra tasmādvai sarpasatrātkathaṃcana
- 17
प्रसादितो मया पूर्वं तवार्थाय पितामहः
तस्मात्तव भयं नास्ति व्येतु ते मानसो ज्वरः
prasādito mayā pūrvaṃ tavārthāya pitāmahaḥ
tasmāttava bhayaṃ nāsti vyetu te mānaso jvaraḥ
- 18
एवम् आश्वासितस्तेन ततः स भुजगोत्तमः
उवास भवने तत्र शक्रस्य मुदितः सुखी
evam āśvāsitastena tataḥ sa bhujagottamaḥ
uvāsa bhavane tatra śakrasya muditaḥ sukhī
- 19
अजस्रं निपतत्स्वग्नौ नागेषु भृशदुःखितः
अल्पशेषपरीवारो वासुकिः पर्यतप्यत
ajasraṃ nipatatsvagnau nāgeṣu bhṛśaduḥkhitaḥ
alpaśeṣaparīvāro vāsukiḥ paryatapyata
- 20
कश्मलं चाविशद्घोरं वासुकिं पन्नगेश्वरम्
स घूर्णमानहृदयो भगिनीम् इदम् अब्रवीत्
kaśmalaṃ cāviśadghoraṃ vāsukiṃ pannageśvaram
sa ghūrṇamānahṛdayo bhaginīm idam abravīt
- 21
दह्यन्ते ऽङ्गानि मे भद्रे दिशो न प्रतिभान्ति च
सीदामीव च संमोहाद्घूर्णतीव च मे मनः
dahyante 'ṅgāni me bhadre diśo na pratibhānti ca
sīdāmīva ca saṃmohādghūrṇatīva ca me manaḥ
- 22
दृष्टिर्भ्रमति मे ऽतीव हृदयं दीर्यतीव च
पतिष्याम्यवशो ऽद्याहं तस्मिन्दीप्ते विभावसौ
dṛṣṭirbhramati me 'tīva hṛdayaṃ dīryatīva ca
patiṣyāmyavaśo 'dyāhaṃ tasmindīpte vibhāvasau
- 23
पारिक्षितस्य यज्ञो ऽसौ वर्तते ऽस्मज्जिघांसया
व्यक्तं मयापि गन्तव्यं पितृराजनिवेशनम्
pārikṣitasya yajño 'sau vartate 'smajjighāṃsayā
vyaktaṃ mayāpi gantavyaṃ pitṛrājaniveśanam
- 24
अयं स कालः सम्प्राप्तो यदर्थम् असि मे स्वसः
जरत्कारोः पुरा दत्ता सा त्राह्यस्मान्सबान्धवान्
ayaṃ sa kālaḥ samprāpto yadartham asi me svasaḥ
jaratkāroḥ purā dattā sā trāhyasmānsabāndhavān
- 25
आस्तीकः किल यज्ञं तं वर्तन्तं भुजगोत्तमे
प्रतिषेत्स्यति मां पूर्वं स्वयम् आह पितामहः
āstīkaḥ kila yajñaṃ taṃ vartantaṃ bhujagottame
pratiṣetsyati māṃ pūrvaṃ svayam āha pitāmahaḥ
- 26
तद्वत्से ब्रूहि वत्सं स्वं कुमारं वृद्धसंमतम्
ममाद्य त्वं सभृत्यस्य मोक्षार्थं वेदवित्तमम्
tadvatse brūhi vatsaṃ svaṃ kumāraṃ vṛddhasaṃmatam
mamādya tvaṃ sabhṛtyasya mokṣārthaṃ vedavittamam

