28 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततस्तथोक्तः परिहृष्टरूपः पित्रे शशंसाथ स राजपुत्रः
धृष्टद्युम्नः सोमकानां प्रबर्हो वृत्तं यथा येन हृता च कृष्णा
vaiśaṃpāyana uvāca
tatastathoktaḥ parihṛṣṭarūpaḥ pitre śaśaṃsātha sa rājaputraḥ
dhṛṣṭadyumnaḥ somakānāṃ prabarho vṛttaṃ yathā yena hṛtā ca kṛṣṇā
- 2
यो ऽसौ युवा स्वायतलोहिताक्षः कृष्णाजिनी देवसमानरूपः
यः कार्मुकाग्र्यं कृतवान् अधिज्यं लक्ष्यं च तत्पातितवान्पृथिव्याम्
yo 'sau yuvā svāyatalohitākṣaḥ kṛṣṇājinī devasamānarūpaḥ
yaḥ kārmukāgryaṃ kṛtavān adhijyaṃ lakṣyaṃ ca tatpātitavānpṛthivyām
- 3
असज्जमानश्च गतस्तरस्वी वृतो द्विजाग्र्यैर् अभिपूज्यमानः
चक्राम वज्रीव दितेः सुतेषु सर्वैश्च देवैर् ऋषिभिश्च जुष्टः
श्यामो युवा वारणमत्तगामी कृत्वा महत्कर्म सुदुष्करं तत्
विक्षोभ्य विद्राव्य च पार्थिवांस्तान्स्वतेजसा दुष्प्रतिवीक्ष्यरूपौ
asajjamānaśca gatastarasvī vṛto dvijāgryair abhipūjyamānaḥ
cakrāma vajrīva diteḥ suteṣu sarvaiśca devair ṛṣibhiśca juṣṭaḥ
śyāmo yuvā vāraṇamattagāmī kṛtvā mahatkarma suduṣkaraṃ tat
vikṣobhya vidrāvya ca pārthivāṃstānsvatejasā duṣprativīkṣyarūpau
- 4
कृष्णा च गृह्याजिनम् अन्वयात्तं नागं यथा नागवधूः प्रहृष्टा
यः सूतपुत्रेण चकार युद्धं शङ्के ऽर्जुनं तं त्रिदशेशवीर्यम्
अमृष्यमाणेषु नराधिपेषु क्रुद्धेषु तं तत्र समापतत्सु
kṛṣṇā ca gṛhyājinam anvayāttaṃ nāgaṃ yathā nāgavadhūḥ prahṛṣṭā
yaḥ sūtaputreṇa cakāra yuddhaṃ śaṅke 'rjunaṃ taṃ tridaśeśavīryam
amṛṣyamāṇeṣu narādhipeṣu kruddheṣu taṃ tatra samāpatatsu
- 5
ततो ऽपरः पार्थिवराजमध्ये प्रवृद्धम् आरुज्य महीप्ररोहम्
प्रकालयन्न् एव स पार्थिवौघान्क्रुद्धो ऽन्तकः प्राणभृतो यथैव
तं भीमसेनं परितर्कयामि यः पातयामास रणे तु शल्यम्
tato 'paraḥ pārthivarājamadhye pravṛddham ārujya mahīpraroham
prakālayann eva sa pārthivaughānkruddho 'ntakaḥ prāṇabhṛto yathaiva
taṃ bhīmasenaṃ paritarkayāmi yaḥ pātayāmāsa raṇe tu śalyam
- 6
तौ पार्थिवानां मिषतां नरेन्द्र कृष्णाम् उपादाय गतौ नराग्र्यौ
विभ्राजमानाविव चन्द्रसूर्यौ बाह्यां पुराद्भार्गवकर्मशालाम्
tau pārthivānāṃ miṣatāṃ narendra kṛṣṇām upādāya gatau narāgryau
vibhrājamānāviva candrasūryau bāhyāṃ purādbhārgavakarmaśālām
- 7
तत्रोपविष्टार्चिर् इवानलस्य तेषां जनित्रीति मम प्रतर्कः
तथाविधैर् एव नरप्रवीरैर् उपोपविष्टैस्त्रिभिर् अग्निकल्पैः
tatropaviṣṭārcir ivānalasya teṣāṃ janitrīti mama pratarkaḥ
tathāvidhair eva narapravīrair upopaviṣṭaistribhir agnikalpaiḥ
- 8
तस्यास्ततस्तावभिवाद्य पादाव् उक्त्वा च कृष्णाम् अभिवादयेति
स्थितौ च तत्रैव निवेद्य कृष्णां भैक्षप्रचाराय गता नराग्र्याः
tasyāstatastāvabhivādya pādāv uktvā ca kṛṣṇām abhivādayeti
sthitau ca tatraiva nivedya kṛṣṇāṃ bhaikṣapracārāya gatā narāgryāḥ
- 9
तेषां तु भैक्षं प्रतिगृह्य कृष्णा कृत्वा बलिं ब्राह्मणसाच्च कृत्वा
तां चैव वृद्धां परिविष्य तांश्च नरप्रवीरान्स्वयम् अप्यभुङ्क्त
teṣāṃ tu bhaikṣaṃ pratigṛhya kṛṣṇā kṛtvā baliṃ brāhmaṇasācca kṛtvā
tāṃ caiva vṛddhāṃ pariviṣya tāṃśca narapravīrānsvayam apyabhuṅkta
- 10
सुप्तास्तु ते पार्थिव सर्व एव कृष्णा तु तेषां चरणोपधानम्
आसीत्पृथिव्यां शयनं च तेषां दर्भाजिनाग्र्यास्तरणोपपन्नम्
suptāstu te pārthiva sarva eva kṛṣṇā tu teṣāṃ caraṇopadhānam
āsītpṛthivyāṃ śayanaṃ ca teṣāṃ darbhājināgryāstaraṇopapannam
- 11
ते नर्दमाना इव कालमेघाः कथा विचित्राः कथयांबभूवुः
न वैश्यशूद्रौपयिकीः कथास्ता न च द्विजातेः कथयन्ति वीराः
te nardamānā iva kālameghāḥ kathā vicitrāḥ kathayāṃbabhūvuḥ
na vaiśyaśūdraupayikīḥ kathāstā na ca dvijāteḥ kathayanti vīrāḥ
- 12
निःसंशयं क्षत्रियपुंगवास्ते यथा हि युद्धं कथयन्ति राजन्
आशा हि नो व्यक्तम् इयं समृद्धा मुक्तान्हि पार्थाञ्शृणुमो ऽग्निदाहात्
niḥsaṃśayaṃ kṣatriyapuṃgavāste yathā hi yuddhaṃ kathayanti rājan
āśā hi no vyaktam iyaṃ samṛddhā muktānhi pārthāñśṛṇumo 'gnidāhāt
- 13
यथा हि लक्ष्यं निहतं धनुश्च सज्यं कृतं तेन तथा प्रसह्य
यथा च भाषन्ति परस्परं ते छन्ना ध्रुवं ते प्रचरन्ति पार्थाः
yathā hi lakṣyaṃ nihataṃ dhanuśca sajyaṃ kṛtaṃ tena tathā prasahya
yathā ca bhāṣanti parasparaṃ te channā dhruvaṃ te pracaranti pārthāḥ
- 14
ततः स राजा द्रुपदः प्रहृष्टः पुरोहितं प्रेषयां तत्र चक्रे
विद्याम युष्मान् इति भाषमाणो महात्मनः पाण्डुसुताः स्थ कच्चित्
tataḥ sa rājā drupadaḥ prahṛṣṭaḥ purohitaṃ preṣayāṃ tatra cakre
vidyāma yuṣmān iti bhāṣamāṇo mahātmanaḥ pāṇḍusutāḥ stha kaccit
- 15
गृहीतवाक्यो नृपतेः पुरोधा गत्वा प्रशंसाम् अभिधाय तेषाम्
वाक्यं यथावन्नृपतेः समग्रम् उवाच तान्स क्रमवित्क्रमेण
gṛhītavākyo nṛpateḥ purodhā gatvā praśaṃsām abhidhāya teṣām
vākyaṃ yathāvannṛpateḥ samagram uvāca tānsa kramavitkrameṇa
- 16
विज्ञातुम् इच्छत्यवनीश्वरो वः पाञ्चालराजो द्रुपदो वरार्हाः
लक्ष्यस्य वेद्धारम् इमं हि दृष्ट्वा हर्षस्य नान्तं परिपश्यते सः
vijñātum icchatyavanīśvaro vaḥ pāñcālarājo drupado varārhāḥ
lakṣyasya veddhāram imaṃ hi dṛṣṭvā harṣasya nāntaṃ paripaśyate saḥ
- 17
तद् आचड्ढ्वं ज्ञातिकुलानुपूर्वीं पदं शिरःसु द्विषतां कुरुध्वम्
प्रह्लादयध्वं हृदयं ममेदं पाञ्चालराजस्य सहानुगस्य
tad ācaḍḍhvaṃ jñātikulānupūrvīṃ padaṃ śiraḥsu dviṣatāṃ kurudhvam
prahlādayadhvaṃ hṛdayaṃ mamedaṃ pāñcālarājasya sahānugasya
- 18
पाण्डुर्हि राजा द्रुपदस्य राज्ञः प्रियः सखा चात्मसमो बभूव
तस्यैष कामो दुहिता ममेयं स्नुषा यदि स्याद् इति कौरवस्य
pāṇḍurhi rājā drupadasya rājñaḥ priyaḥ sakhā cātmasamo babhūva
tasyaiṣa kāmo duhitā mameyaṃ snuṣā yadi syād iti kauravasya
- 19
अयं च कामो द्रुपदस्य राज्ञो हृदि स्थितो नित्यम् अनिन्दिताङ्गाः
यद् अर्जुनो वै पृथुदीर्घबाहुर्धर्मेण विन्देत सुतां ममेति
तद्वै श्रुत्वा पाण्डवाः सर्व एव राज्ञा यद् उक्तं द्रुपदेन वाक्यम्
कुन्त्या सार्धं मानयां चापि चक्रुः पुरोहितं ते पुरुषप्रवीराः
कृतं हि तत्स्यात्सुकृतं ममेदं यशश्च पुण्यं च हितं तद् एतत्
ayaṃ ca kāmo drupadasya rājño hṛdi sthito nityam aninditāṅgāḥ
yad arjuno vai pṛthudīrghabāhurdharmeṇa vindeta sutāṃ mameti
tadvai śrutvā pāṇḍavāḥ sarva eva rājñā yad uktaṃ drupadena vākyam
kuntyā sārdhaṃ mānayāṃ cāpi cakruḥ purohitaṃ te puruṣapravīrāḥ
kṛtaṃ hi tatsyātsukṛtaṃ mamedaṃ yaśaśca puṇyaṃ ca hitaṃ tad etat
- 20
तथोक्तवाक्यं तु पुरोहितं तं स्थितं विनीतं समुदीक्ष्य राजा
समीपस्थं भीमम् इदं शशास प्रदीयतां पाद्यम् अर्घ्यं तथास्मै
tathoktavākyaṃ tu purohitaṃ taṃ sthitaṃ vinītaṃ samudīkṣya rājā
samīpasthaṃ bhīmam idaṃ śaśāsa pradīyatāṃ pādyam arghyaṃ tathāsmai
- 21
मान्यः पुरोधा द्रुपदस्य राज्ञस्तस्मै प्रयोज्याभ्यधिकैव पूजा
भीमस्तथा तत्कृतवान्नरेन्द्र तां चैव पूजां प्रतिसंगृहीत्वा
mānyaḥ purodhā drupadasya rājñastasmai prayojyābhyadhikaiva pūjā
bhīmastathā tatkṛtavānnarendra tāṃ caiva pūjāṃ pratisaṃgṛhītvā
- 22
सुखोपविष्टं तु पुरोहितं तं युधिष्ठिरो ब्राह्मणम् इत्युवाच
पाञ्चालराजेन सुता निसृष्टा स्वधर्मदृष्टेन यथानुकामम्
sukhopaviṣṭaṃ tu purohitaṃ taṃ yudhiṣṭhiro brāhmaṇam ityuvāca
pāñcālarājena sutā nisṛṣṭā svadharmadṛṣṭena yathānukāmam
- 23
प्रदिष्टशुल्का द्रुपदेन राज्ञा सानेन वीरेण तथानुवृत्ता
न तत्र वर्णेषु कृता विवक्षा न जीवशिल्पे न कुले न गोत्रे
pradiṣṭaśulkā drupadena rājñā sānena vīreṇa tathānuvṛttā
na tatra varṇeṣu kṛtā vivakṣā na jīvaśilpe na kule na gotre
- 24
कृतेन सज्येन हि कार्मुकेण विद्धेन लक्ष्येण च संनिसृष्टा
सेयं तथानेन महात्मनेह कृष्णा जिता पार्थिवसंघमध्ये
kṛtena sajyena hi kārmukeṇa viddhena lakṣyeṇa ca saṃnisṛṣṭā
seyaṃ tathānena mahātmaneha kṛṣṇā jitā pārthivasaṃghamadhye
- 25
नैवंगते सौमकिर् अद्य राजा संतापम् अर्हत्यसुखाय कर्तुम्
कामश्च यो ऽसौ द्रुपदस्य राज्ञः स चापि संपत्स्यति पार्थिवस्य
naivaṃgate saumakir adya rājā saṃtāpam arhatyasukhāya kartum
kāmaśca yo 'sau drupadasya rājñaḥ sa cāpi saṃpatsyati pārthivasya
- 26
अप्राप्यरूपां हि नरेन्द्रकन्याम् इमाम् अहं ब्राह्मण साधु मन्ये
न तद्धनुर्मन्दबलेन शक्यं मौर्व्या समायोजयितुं तथा हि
न चाकृतास्त्रेण न हीनजेन लक्ष्यं तथा पातयितुं हि शक्यम्
aprāpyarūpāṃ hi narendrakanyām imām ahaṃ brāhmaṇa sādhu manye
na taddhanurmandabalena śakyaṃ maurvyā samāyojayituṃ tathā hi
na cākṛtāstreṇa na hīnajena lakṣyaṃ tathā pātayituṃ hi śakyam
- 27
तस्मान्न तापं दुहितुर्निमित्तं पाञ्चालराजो ऽर्हति कर्तुम् अद्य
न चापि तत्पातनम् अन्यथेह कर्तुं विषह्यं भुवि मानवेन
tasmānna tāpaṃ duhiturnimittaṃ pāñcālarājo 'rhati kartum adya
na cāpi tatpātanam anyatheha kartuṃ viṣahyaṃ bhuvi mānavena
- 28
एवं ब्रुवत्येव युधिष्ठिरे तु पाञ्चालराजस्य समीपतो ऽन्यः
तत्राजगामाशु नरो द्वितीयो निवेदयिष्यन्न् इह सिद्धम् अन्नम्
evaṃ bruvatyeva yudhiṣṭhire tu pāñcālarājasya samīpato 'nyaḥ
tatrājagāmāśu naro dvitīyo nivedayiṣyann iha siddham annam

