47 shlokas
- 1
सूत उवाच
स्पृष्टमात्रा तु पद्भ्यां सा गरुडेन बलीयसा
अभज्यत तरोः शाखा भग्नां चैनाम् अधारयत्
sūta uvāca
spṛṣṭamātrā tu padbhyāṃ sā garuḍena balīyasā
abhajyata taroḥ śākhā bhagnāṃ cainām adhārayat
- 2
तां भग्नां स महाशाखां स्मयन्समवलोकयन्
अथात्र लम्बतो ऽपश्यद्वालखिल्यान् अधोमुखान्
ऋषयो ह्यत्र लम्बन्ते न हन्याम् इति तान् ऋषीन्
तपोरतांल्लम्बमानान्ब्रह्मर्षीन् अभिवीक्ष्य सः
वैखानसांश्च शाखायां लम्बमानान् अधोमुखान्
हन्याद् एतान्संपतन्ती शाखेत्यथ विचिन्त्य सः
नखैर्दृढतरं वीरः संगृह्य गजकच्छपौ
तपस्यतो भयाविष्टो वैनतेयो महाबलः
tāṃ bhagnāṃ sa mahāśākhāṃ smayansamavalokayan
athātra lambato 'paśyadvālakhilyān adhomukhān
ṛṣayo hyatra lambante na hanyām iti tān ṛṣīn
taporatāṃllambamānānbrahmarṣīn abhivīkṣya saḥ
vaikhānasāṃśca śākhāyāṃ lambamānān adhomukhān
hanyād etānsaṃpatantī śākhetyatha vicintya saḥ
nakhairdṛḍhataraṃ vīraḥ saṃgṛhya gajakacchapau
tapasyato bhayāviṣṭo vainateyo mahābalaḥ
- 3
स तद्विनाशसंत्रासाद् अनुपत्य खगाधिपः
शाखाम् आस्येन जग्राह तेषाम् एवान्ववेक्षया
अतिदैवं तु तत्तस्य कर्म दृष्ट्वा महर्षयः
विस्मयोत्कम्पहृदया नाम चक्रुर्महाखगे
गुरुं भारं समासाद्योड्डीन एष विहंगमः
गरुडस्तु खगश्रेष्ठस्तस्मात्पन्नगभोजनः
शनैः पर्यपतत्पक्षी पर्वतान्प्रविशातयन्
sa tadvināśasaṃtrāsād anupatya khagādhipaḥ
śākhām āsyena jagrāha teṣām evānvavekṣayā
atidaivaṃ tu tattasya karma dṛṣṭvā maharṣayaḥ
vismayotkampahṛdayā nāma cakrurmahākhage
guruṃ bhāraṃ samāsādyoḍḍīna eṣa vihaṃgamaḥ
garuḍastu khagaśreṣṭhastasmātpannagabhojanaḥ
śanaiḥ paryapatatpakṣī parvatānpraviśātayan
- 4
एवं सो ऽभ्यपतद्देशान्बहून्सगजकच्छपः
दयार्थं वालखिल्यानां न च स्थानम् अविन्दत
evaṃ so 'bhyapataddeśānbahūnsagajakacchapaḥ
dayārthaṃ vālakhilyānāṃ na ca sthānam avindata
- 5
स गत्वा पर्वतश्रेष्ठं गन्धमादनम् अव्ययम्
ददर्श कश्यपं तत्र पितरं तपसि स्थितम्
sa gatvā parvataśreṣṭhaṃ gandhamādanam avyayam
dadarśa kaśyapaṃ tatra pitaraṃ tapasi sthitam
- 6
ददर्श तं पिता चापि दिव्यरूपं विहंगमम्
तेजोवीर्यबलोपेतं मनोमारुतरंहसम्
dadarśa taṃ pitā cāpi divyarūpaṃ vihaṃgamam
tejovīryabalopetaṃ manomārutaraṃhasam
- 7
शैलशृङ्गप्रतीकाशं ब्रह्मदण्डम् इवोद्यतम्
अचिन्त्यम् अनभिज्ञेयं सर्वभूतभयंकरम्
śailaśṛṅgapratīkāśaṃ brahmadaṇḍam ivodyatam
acintyam anabhijñeyaṃ sarvabhūtabhayaṃkaram
- 8
मायावीर्यधरं साक्षाद् अग्निम् इद्धम् इवोद्यतम्
अप्रधृष्यम् अजेयं च देवदानवराक्षसैः
māyāvīryadharaṃ sākṣād agnim iddham ivodyatam
apradhṛṣyam ajeyaṃ ca devadānavarākṣasaiḥ
- 9
भेत्तारं गिरिशृङ्गाणां नदीजलविशोषणम्
लोकसंलोडनं घोरं कृतान्तसमदर्शनम्
bhettāraṃ giriśṛṅgāṇāṃ nadījalaviśoṣaṇam
lokasaṃloḍanaṃ ghoraṃ kṛtāntasamadarśanam
- 10
तम् आगतम् अभिप्रेक्ष्य भगवान्कश्यपस्तदा
विदित्वा चास्य संकल्पम् इदं वचनम् अब्रवीत्
tam āgatam abhiprekṣya bhagavānkaśyapastadā
viditvā cāsya saṃkalpam idaṃ vacanam abravīt
- 11
पुत्र मा साहसं कार्षीर्मा सद्यो लप्स्यसे व्यथाम्
मा त्वा दहेयुः संक्रुद्धा वालखिल्या मरीचिपाः
putra mā sāhasaṃ kārṣīrmā sadyo lapsyase vyathām
mā tvā daheyuḥ saṃkruddhā vālakhilyā marīcipāḥ
- 12
प्रसादयामास स तान्कश्यपः पुत्रकारणात्
वालखिल्यांस्तपःसिद्धान् इदम् उद्दिश्य कारणम्
prasādayāmāsa sa tānkaśyapaḥ putrakāraṇāt
vālakhilyāṃstapaḥsiddhān idam uddiśya kāraṇam
- 13
प्रजाहितार्थम् आरम्भो गरुडस्य तपोधनाः
चिकीर्षति महत्कर्म तद् अनुज्ञातुम् अर्हथ
prajāhitārtham ārambho garuḍasya tapodhanāḥ
cikīrṣati mahatkarma tad anujñātum arhatha
- 14
एवम् उक्ता भगवता मुनयस्ते समभ्ययुः
मुक्त्वा शाखां गिरिं पुण्यं हिमवन्तं तपोऽर्थिनः
evam uktā bhagavatā munayaste samabhyayuḥ
muktvā śākhāṃ giriṃ puṇyaṃ himavantaṃ tapo'rthinaḥ
- 15
ततस्तेष्वपयातेषु पितरं विनतात्मजः
शाखाव्याक्षिप्तवदनः पर्यपृच्छत कश्यपम्
tatasteṣvapayāteṣu pitaraṃ vinatātmajaḥ
śākhāvyākṣiptavadanaḥ paryapṛcchata kaśyapam
- 16
भगवन्क्व विमुञ्चामि तरुशाखाम् इमाम् अहम्
वर्जितं ब्राह्मणैर्देशम् आख्यातु भगवान्मम
bhagavankva vimuñcāmi taruśākhām imām aham
varjitaṃ brāhmaṇairdeśam ākhyātu bhagavānmama
- 17
ततो निष्पुरुषं शैलं हिमसंरुद्धकन्दरम्
अगम्यं मनसाप्यन्यैस्तस्याचख्यौ स कश्यपः
tato niṣpuruṣaṃ śailaṃ himasaṃruddhakandaram
agamyaṃ manasāpyanyaistasyācakhyau sa kaśyapaḥ
- 18
तं पर्वतमहाकुक्षिम् आविश्य मनसा खगः
जवेनाभ्यपतत्तार्क्ष्यः सशाखागजकच्छपः
taṃ parvatamahākukṣim āviśya manasā khagaḥ
javenābhyapatattārkṣyaḥ saśākhāgajakacchapaḥ
- 19
न तां वध्रः परिणहेच्छतचर्मा महान् अणुः
शाखिनो महतीं शाखां यां प्रगृह्य ययौ खगः
na tāṃ vadhraḥ pariṇahecchatacarmā mahān aṇuḥ
śākhino mahatīṃ śākhāṃ yāṃ pragṛhya yayau khagaḥ
- 20
ततः स शतसाहस्रं योजनान्तरम् आगतः
कालेन नातिमहता गरुडः पततां वरः
tataḥ sa śatasāhasraṃ yojanāntaram āgataḥ
kālena nātimahatā garuḍaḥ patatāṃ varaḥ
- 21
स तं गत्वा क्षणेनैव पर्वतं वचनात्पितुः
अमुञ्चन्महतीं शाखां सस्वनां तत्र खेचरः
sa taṃ gatvā kṣaṇenaiva parvataṃ vacanātpituḥ
amuñcanmahatīṃ śākhāṃ sasvanāṃ tatra khecaraḥ
- 22
पक्षानिलहतश्चास्य प्राकम्पत स शैलराट्
मुमोच पुष्पवर्षं च समागलितपादपः
pakṣānilahataścāsya prākampata sa śailarāṭ
mumoca puṣpavarṣaṃ ca samāgalitapādapaḥ
- 23
शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्त गिरेस्तस्य समन्ततः
मणिकाञ्चनचित्राणि शोभयन्ति महागिरिम्
śṛṅgāṇi ca vyaśīryanta girestasya samantataḥ
maṇikāñcanacitrāṇi śobhayanti mahāgirim
- 24
शाखिनो बहवश्चापि शाखयाभिहतास्तया
काञ्चनैः कुसुमैर्भान्ति विद्युत्वन्त इवाम्बुदाः
śākhino bahavaścāpi śākhayābhihatāstayā
kāñcanaiḥ kusumairbhānti vidyutvanta ivāmbudāḥ
- 25
ते हेमविकचा भूयो युक्ताः पर्वतधातुभिः
व्यराजञ्शाखिनस्तत्र सूर्यांशुप्रतिरञ्जिताः
te hemavikacā bhūyo yuktāḥ parvatadhātubhiḥ
vyarājañśākhinastatra sūryāṃśupratirañjitāḥ
- 26
ततस्तस्य गिरेः शृङ्गम् आस्थाय स खगोत्तमः
भक्षयामास गरुडस्तावुभौ गजकच्छपौ
तावुभौ भक्षयित्वा तु स तार्क्ष्यः कूर्मकुञ्जरौ
tatastasya gireḥ śṛṅgam āsthāya sa khagottamaḥ
bhakṣayāmāsa garuḍastāvubhau gajakacchapau
tāvubhau bhakṣayitvā tu sa tārkṣyaḥ kūrmakuñjarau
- 27
ततः पर्वतकूटाग्राद् उत्पपात मनोजवः
प्रावर्तन्ताथ देवानाम् उत्पाता भयवेदिनः
tataḥ parvatakūṭāgrād utpapāta manojavaḥ
prāvartantātha devānām utpātā bhayavedinaḥ
- 28
इन्द्रस्य वज्रं दयितं प्रजज्वाल व्यथान्वितम्
सधूमा चापतत्सार्चिर्दिवोल्का नभसश्च्युता
indrasya vajraṃ dayitaṃ prajajvāla vyathānvitam
sadhūmā cāpatatsārcirdivolkā nabhasaścyutā
- 29
तथा वसूनां रुद्राणाम् आदित्यानां च सर्वशः
साध्यानां मरुतां चैव ये चान्ये देवतागणाः
स्वं स्वं प्रहरणं तेषां परस्परम् उपाद्रवत्
tathā vasūnāṃ rudrāṇām ādityānāṃ ca sarvaśaḥ
sādhyānāṃ marutāṃ caiva ye cānye devatāgaṇāḥ
svaṃ svaṃ praharaṇaṃ teṣāṃ parasparam upādravat
- 30
अभूतपूर्वं संग्रामे तदा देवासुरे ऽपि च
ववुर्वाताः सनिर्घाताः पेतुर् उल्काः समन्ततः
abhūtapūrvaṃ saṃgrāme tadā devāsure 'pi ca
vavurvātāḥ sanirghātāḥ petur ulkāḥ samantataḥ

