28 shlokas
- 1
द्रोण उवाच
मन्त्राय समुपानीतैर्धृतराष्ट्रहितैर्नृप
धर्म्यं पथ्यं यशस्यं च वाच्यम् इत्यनुशुश्रुमः
droṇa uvāca
mantrāya samupānītairdhṛtarāṣṭrahitairnṛpa
dharmyaṃ pathyaṃ yaśasyaṃ ca vācyam ityanuśuśrumaḥ
- 2
ममाप्येषा मतिस्तात या भीष्मस्य महात्मनः
संविभज्यास्तु कौन्तेया धर्म एष सनातनः
mamāpyeṣā matistāta yā bhīṣmasya mahātmanaḥ
saṃvibhajyāstu kaunteyā dharma eṣa sanātanaḥ
- 3
प्रेष्यतां द्रुपदायाशु नरः कश्चित्प्रियंवदः
बहुलं रत्नम् आदाय तेषाम् अर्थाय भारत
preṣyatāṃ drupadāyāśu naraḥ kaścitpriyaṃvadaḥ
bahulaṃ ratnam ādāya teṣām arthāya bhārata
- 4
मिथः कृत्यं च तस्मै स आदाय बहु गच्छतु
वृद्धिं च परमां ब्रूयात्तत्संयोगोद्भवां तथा
mithaḥ kṛtyaṃ ca tasmai sa ādāya bahu gacchatu
vṛddhiṃ ca paramāṃ brūyāttatsaṃyogodbhavāṃ tathā
- 5
संप्रीयमाणं त्वां ब्रूयाद्राजन्दुर्योधनं तथा
असकृद्द्रुपदे चैव धृष्टद्युम्ने च भारत
saṃprīyamāṇaṃ tvāṃ brūyādrājanduryodhanaṃ tathā
asakṛddrupade caiva dhṛṣṭadyumne ca bhārata
- 6
उचितत्वं प्रियत्वं च योगस्यापि च वर्णयेत्
पुनः पुनश्च कौन्तेयान्माद्रीपुत्रौ च सान्त्वयन्
ucitatvaṃ priyatvaṃ ca yogasyāpi ca varṇayet
punaḥ punaśca kaunteyānmādrīputrau ca sāntvayan
- 7
हिरण्मयानि शुभ्राणि बहून्याभरणानि च
वचनात्तव राजेन्द्र द्रौपद्याः सम्प्रयच्छतु
hiraṇmayāni śubhrāṇi bahūnyābharaṇāni ca
vacanāttava rājendra draupadyāḥ samprayacchatu
- 8
तथा द्रुपदपुत्राणां सर्वेषां भरतर्षभ
पाण्डवानां च सर्वेषां कुन्त्या युक्तानि यानि च
दत्त्वा तानि महार्हाणि पाण्डवान्संप्रहर्षय
tathā drupadaputrāṇāṃ sarveṣāṃ bharatarṣabha
pāṇḍavānāṃ ca sarveṣāṃ kuntyā yuktāni yāni ca
dattvā tāni mahārhāṇi pāṇḍavānsaṃpraharṣaya
- 9
एवं सान्त्वसमायुक्तं द्रुपदं पाण्डवैः सह
उक्त्वाथानन्तरं ब्रूयात्तेषाम् आगमनं प्रति
संधीयतां यथाबुद्धिस्तत्त्ववेत्तृविदां वरः
evaṃ sāntvasamāyuktaṃ drupadaṃ pāṇḍavaiḥ saha
uktvāthānantaraṃ brūyātteṣām āgamanaṃ prati
saṃdhīyatāṃ yathābuddhistattvavettṛvidāṃ varaḥ
- 10
अनुज्ञातेषु वीरेषु बलं गच्छतु शोभनम्
दुःशासनो विकर्णश्च पाण्डवान् आनयन्त्विह
anujñāteṣu vīreṣu balaṃ gacchatu śobhanam
duḥśāsano vikarṇaśca pāṇḍavān ānayantviha
- 11
ततस्ते पार्थिवश्रेष्ठ पूज्यमानाः सदा त्वया
प्रकृतीनाम् अनुमते पदे स्थास्यन्ति पैतृके
tataste pārthivaśreṣṭha pūjyamānāḥ sadā tvayā
prakṛtīnām anumate pade sthāsyanti paitṛke
- 12
एवं तव महाराज तेषु पुत्रेषु चैव ह
वृत्तम् औपयिकं मन्ये भीष्मेण सह भारत
evaṃ tava mahārāja teṣu putreṣu caiva ha
vṛttam aupayikaṃ manye bhīṣmeṇa saha bhārata
- 13
कर्ण उवाच
योजितावर्थमानाभ्यां सर्वकार्येष्वनन्तरौ
न मन्त्रयेतां त्वच्छ्रेयः किम् अद्भुततरं ततः
karṇa uvāca
yojitāvarthamānābhyāṃ sarvakāryeṣvanantarau
na mantrayetāṃ tvacchreyaḥ kim adbhutataraṃ tataḥ
- 14
दुष्टेन मनसा यो वै प्रच्छन्नेनान्तरात्मना
ब्रूयान्निःश्रेयसं नाम कथं कुर्यात्सतां मतम्
duṣṭena manasā yo vai pracchannenāntarātmanā
brūyānniḥśreyasaṃ nāma kathaṃ kuryātsatāṃ matam
- 15
न मित्राण्यर्थकृच्छ्रेषु श्रेयसे वेतराय वा
विधिपूर्वं हि सर्वस्य दुःखं वा यदि वा सुखम्
na mitrāṇyarthakṛcchreṣu śreyase vetarāya vā
vidhipūrvaṃ hi sarvasya duḥkhaṃ vā yadi vā sukham
- 16
कृतप्रज्ञो ऽकृतप्रज्ञो बालो वृद्धश्च मानवः
ससहायो ऽसहायश्च सर्वं सर्वत्र विन्दति
kṛtaprajño 'kṛtaprajño bālo vṛddhaśca mānavaḥ
sasahāyo 'sahāyaśca sarvaṃ sarvatra vindati
- 17
श्रूयते हि पुरा कश्चिद् अम्बुवीच इति श्रुतः
आसीद्राजगृहे राजा मागधानां महीक्षिताम्
śrūyate hi purā kaścid ambuvīca iti śrutaḥ
āsīdrājagṛhe rājā māgadhānāṃ mahīkṣitām
- 18
स हीनः करणैः सर्वैर् उच्छ्वासपरमो नृपः
अमात्यसंस्थः कार्येषु सर्वेष्वेवाभवत्तदा
तस्यामात्या बभूवुस्ते अन्योन्यसहितास्तदा
sa hīnaḥ karaṇaiḥ sarvair ucchvāsaparamo nṛpaḥ
amātyasaṃsthaḥ kāryeṣu sarveṣvevābhavattadā
tasyāmātyā babhūvuste anyonyasahitāstadā
- 19
तस्यामात्यो महाकर्णिर्बभूवैकेश्वरः पुरा
स लब्धबलम् आत्मानं मन्यमानो ऽवमन्यते
tasyāmātyo mahākarṇirbabhūvaikeśvaraḥ purā
sa labdhabalam ātmānaṃ manyamāno 'vamanyate
- 20
स राज्ञ उपभोग्यानि स्त्रियो रत्नधनानि च
आददे सर्वशो मूढ ऐश्वर्यं च स्वयं तदा
sa rājña upabhogyāni striyo ratnadhanāni ca
ādade sarvaśo mūḍha aiśvaryaṃ ca svayaṃ tadā
- 21
तद् आदाय च लुब्धस्य लाभाल्लोभो व्यवर्धत
तथा हि सर्वम् आदाय राज्यम् अस्य जिहीर्षति
tad ādāya ca lubdhasya lābhāllobho vyavardhata
tathā hi sarvam ādāya rājyam asya jihīrṣati
- 22
हीनस्य करणैः सर्वैर् उच्छ्वासपरमस्य च
यतमानो ऽपि तद्राज्यं न शशाकेति नः श्रुतम्
hīnasya karaṇaiḥ sarvair ucchvāsaparamasya ca
yatamāno 'pi tadrājyaṃ na śaśāketi naḥ śrutam
- 23
किम् अन्यद्विहितान्नूनं तस्य सा पुरुषेन्द्रता
यत्तस्य राज्यं सामात्यो न शक्नोत्यभिवर्धितुम्
यदि ते विहितं राज्यं भविष्यति विशां पते
kim anyadvihitānnūnaṃ tasya sā puruṣendratā
yattasya rājyaṃ sāmātyo na śaknotyabhivardhitum
yadi te vihitaṃ rājyaṃ bhaviṣyati viśāṃ pate
- 24
मिषतः सर्वलोकस्य स्थास्यते त्वयि तद्ध्रुवम्
अतो ऽन्यथा चेद्विहितं यतमानो न लप्स्यसे
miṣataḥ sarvalokasya sthāsyate tvayi taddhruvam
ato 'nyathā cedvihitaṃ yatamāno na lapsyase
- 25
एवं विद्वन्न् उपादत्स्व मन्त्रिणां साध्वसाधुताम्
दुष्टानां चैव बोद्धव्यम् अदुष्टानां च भाषितम्
evaṃ vidvann upādatsva mantriṇāṃ sādhvasādhutām
duṣṭānāṃ caiva boddhavyam aduṣṭānāṃ ca bhāṣitam
- 26
द्रोण उवाच
विद्म ते भावदोषेण यदर्थम् इदम् उच्यते
दुष्टः पाण्डवहेतोस्त्वं दोषं ख्यापयसे हि नः
droṇa uvāca
vidma te bhāvadoṣeṇa yadartham idam ucyate
duṣṭaḥ pāṇḍavahetostvaṃ doṣaṃ khyāpayase hi naḥ
- 27
हितं तु परमं कर्ण ब्रवीमि कुरुवर्धनम्
अथ त्वं मन्यसे दुष्टं ब्रूहि यत्परमं हितम्
hitaṃ tu paramaṃ karṇa bravīmi kuruvardhanam
atha tvaṃ manyase duṣṭaṃ brūhi yatparamaṃ hitam
- 28
अतो ऽन्यथा चेत्क्रियते यद्ब्रवीमि परं हितम्
कुरवो विनशिष्यन्ति नचिरेणेति मे मतिः
ato 'nyathā cetkriyate yadbravīmi paraṃ hitam
kuravo vinaśiṣyanti nacireṇeti me matiḥ

