Sanskrit

31 shlokas

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7
  8. 8

    ते श्रमेण च कौरव्यास्तृष्णया च प्रपीडिताः

    नाशक्नुवंस्तदा गन्तुं निद्रया च प्रवृद्धया

    अतीव गहनं घोरं दुर्विज्ञेयपथं क्वचित्

    न्यविशन्त हि ते सर्वे निरास्वादे महावने

    ततस्तृषापरिक्षामा कुन्ती पुत्रान् अथाब्रवीत्

    माता सती पाण्डवानां पञ्चानां मध्यतः स्थिता

    तृष्णया हि परीतास्मि पुत्रान्भृशम् अथाब्रवीत्

    तच्छ्रुत्वा भीमसेनस्य मातृस्नेहात्प्रजल्पितम्

    कारुण्येन मनस्तप्तं गमनायोपचक्रमे

    रात्र्याम् एव गतास्तूर्णं चतुर्विंशतियोजनम्

    इतः परम् अहं शक्ता न गन्तुं च पदात्पदम्

    शयिष्ये वृक्षमूले ऽत्र धार्तराष्ट्रा हरन्तु माम्

    शृणु भीम वचो मह्यं तव बाहुबलात्पुरः

    स्थातुं न शक्ताः कौरव्याः किं बिभेषि वृथा सुत

    अन्ये ऽरयो न मे सन्ति भीमसेनाद् ऋते भुवि

    धार्तराष्ट्राद्वृथा भीरो न मां स्वप्तुम् इहेच्छसि

    भीमपृष्ठस्थिता चेत्थं दूयमानेन चेतसा

    साश्रुध्वनि रुदन्ती सा निद्रावशम् उपागता

    te śrameṇa ca kauravyāstṛṣṇayā ca prapīḍitāḥ

    nāśaknuvaṃstadā gantuṃ nidrayā ca pravṛddhayā

    atīva gahanaṃ ghoraṃ durvijñeyapathaṃ kvacit

    nyaviśanta hi te sarve nirāsvāde mahāvane

    tatastṛṣāparikṣāmā kuntī putrān athābravīt

    mātā satī pāṇḍavānāṃ pañcānāṃ madhyataḥ sthitā

    tṛṣṇayā hi parītāsmi putrānbhṛśam athābravīt

    tacchrutvā bhīmasenasya mātṛsnehātprajalpitam

    kāruṇyena manastaptaṃ gamanāyopacakrame

    rātryām eva gatāstūrṇaṃ caturviṃśatiyojanam

    itaḥ param ahaṃ śaktā na gantuṃ ca padātpadam

    śayiṣye vṛkṣamūle 'tra dhārtarāṣṭrā harantu mām

    śṛṇu bhīma vaco mahyaṃ tava bāhubalātpuraḥ

    sthātuṃ na śaktāḥ kauravyāḥ kiṃ bibheṣi vṛthā suta

    anye 'rayo na me santi bhīmasenād ṛte bhuvi

    dhārtarāṣṭrādvṛthā bhīro na māṃ svaptum ihecchasi

    bhīmapṛṣṭhasthitā cetthaṃ dūyamānena cetasā

    sāśrudhvani rudantī sā nidrāvaśam upāgatā

  9. 9
  10. 10
  11. 11
  12. 12
  13. 13
  14. 14

    गव्यूतिमात्राद् आगत्य त्वरितो मातरं प्रति

    शोकदुःखपरीतात्मा निशश्वासोरगो यथा

    भ्रातॄंश्च मातरं चैव जलं शीतम् अपाययत्

    पीतोदकास्ते सर्वे ऽपि परिश्रमवशात्पुनः

    निद्रापहृतधैर्याश्च सुषुपुर्भृशविह्वलाः

    स सुप्तां मातरं दृष्ट्वा भ्रातॄंश्च वसुधातले

    महारौद्रे वने घोरे वृक्षमूले सुशीतले

    विक्षिप्तकरपादांश्च दीर्घोच्छ्वासमहारवान्

    ऊर्ध्ववक्त्रान्महाकायान्पञ्चेन्द्रान् इव भूतले

    अज्ञातवृक्षनिलयप्रेतराक्षससाध्वसान्

    भृशं दुःखपरीतात्मा विललाप वृकोदरः

    अतः कष्टतरं किं नु द्रष्टव्यं हि भविष्यति

    यत्पश्यामि महीसुप्तान्भ्रातॄन् अद्य सुमन्दभाक्

    gavyūtimātrād āgatya tvarito mātaraṃ prati

    śokaduḥkhaparītātmā niśaśvāsorago yathā

    bhrātṝṃśca mātaraṃ caiva jalaṃ śītam apāyayat

    pītodakāste sarve 'pi pariśramavaśātpunaḥ

    nidrāpahṛtadhairyāśca suṣupurbhṛśavihvalāḥ

    sa suptāṃ mātaraṃ dṛṣṭvā bhrātṝṃśca vasudhātale

    mahāraudre vane ghore vṛkṣamūle suśītale

    vikṣiptakarapādāṃśca dīrghocchvāsamahāravān

    ūrdhvavaktrānmahākāyānpañcendrān iva bhūtale

    ajñātavṛkṣanilayapretarākṣasasādhvasān

    bhṛśaṃ duḥkhaparītātmā vilalāpa vṛkodaraḥ

    ataḥ kaṣṭataraṃ kiṃ nu draṣṭavyaṃ hi bhaviṣyati

    yatpaśyāmi mahīsuptānbhrātṝn adya sumandabhāk

  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21
  22. 22
  23. 23
  24. 24
  25. 25
  26. 26
  27. 27
  28. 28
  29. 29

    तस्मान्मुक्ता वयं दाहाद् इमं वृक्षम् उपाश्रिताः

    कां दिशं प्रतिपत्स्यामः प्राप्ताः क्लेशम् अनुत्तमम्

    सकामो भव दुर्बुद्धे धार्तराष्ट्राल्पदर्शन

    नूनं देवाः प्रसन्नास्ते नानुज्ञां मे युधिष्ठिरः

    प्रयच्छति वधे तुभ्यं तेन जीवसि दुर्मते

    नन्वद्य ससुतामात्यं सकर्णानुजसौबलम्

    गत्वा क्रोधसमाविष्टः प्रेषयिष्ये यमक्षयम्

    किं नु शक्यं मया कर्तुं यत्ते न क्रुध्यते नृपः

    धर्मात्मा पाण्डवश्रेष्ठः पापाचार युधिष्ठिरः

    एवम् उक्त्वा महाबाहुः क्रोधसंदीप्तमानसः

    करं करेण निष्पिष्य निःश्वसन्दीनमानसः

    पुनर्दीनमना भूत्वा शान्तार्चिर् इव पावकः

    भ्रातॄन्महीतले सुप्तान् अवैक्षत वृकोदरः

    विश्वस्तान् इव संविष्टान्पृथग्जनसमान् इव

    tasmānmuktā vayaṃ dāhād imaṃ vṛkṣam upāśritāḥ

    kāṃ diśaṃ pratipatsyāmaḥ prāptāḥ kleśam anuttamam

    sakāmo bhava durbuddhe dhārtarāṣṭrālpadarśana

    nūnaṃ devāḥ prasannāste nānujñāṃ me yudhiṣṭhiraḥ

    prayacchati vadhe tubhyaṃ tena jīvasi durmate

    nanvadya sasutāmātyaṃ sakarṇānujasaubalam

    gatvā krodhasamāviṣṭaḥ preṣayiṣye yamakṣayam

    kiṃ nu śakyaṃ mayā kartuṃ yatte na krudhyate nṛpaḥ

    dharmātmā pāṇḍavaśreṣṭhaḥ pāpācāra yudhiṣṭhiraḥ

    evam uktvā mahābāhuḥ krodhasaṃdīptamānasaḥ

    karaṃ kareṇa niṣpiṣya niḥśvasandīnamānasaḥ

    punardīnamanā bhūtvā śāntārcir iva pāvakaḥ

    bhrātṝnmahītale suptān avaikṣata vṛkodaraḥ

    viśvastān iva saṃviṣṭānpṛthagjanasamān iva

  30. 30