21 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
कृपस्यापि महाब्रह्मन्संभवं वक्तुम् अर्हसि
शरस्तम्बात्कथं जज्ञे कथं चास्त्राण्यवाप्तवान्
janamejaya uvāca
kṛpasyāpi mahābrahmansaṃbhavaṃ vaktum arhasi
śarastambātkathaṃ jajñe kathaṃ cāstrāṇyavāptavān
- 2
वैशंपायन उवाच
महर्षेर्गौतमस्यासीच्छरद्वान्नाम नामतः
पुत्रः किल महाराज जातः सह शरैर्विभो
vaiśaṃpāyana uvāca
maharṣergautamasyāsīccharadvānnāma nāmataḥ
putraḥ kila mahārāja jātaḥ saha śarairvibho
- 3
न तस्य वेदाध्ययने तथा बुद्धिर् अजायत
यथास्य बुद्धिर् अभवद्धनुर्वेदे परंतप
na tasya vedādhyayane tathā buddhir ajāyata
yathāsya buddhir abhavaddhanurvede paraṃtapa
- 4
अधिजग्मुर्यथा वेदांस्तपसा ब्रह्मवादिनः
तथा स तपसोपेतः सर्वाण्यस्त्राण्यवाप ह
adhijagmuryathā vedāṃstapasā brahmavādinaḥ
tathā sa tapasopetaḥ sarvāṇyastrāṇyavāpa ha
- 5
धनुर्वेदपरत्वाच्च तपसा विपुलेन च
भृशं संतापयामास देवराजं स गौतमः
dhanurvedaparatvācca tapasā vipulena ca
bhṛśaṃ saṃtāpayāmāsa devarājaṃ sa gautamaḥ
- 6
ततो जालपदीं नाम देवकन्यां सुरेश्वरः
प्राहिणोत्तपसो विघ्नं कुरु तस्येति कौरव
tato jālapadīṃ nāma devakanyāṃ sureśvaraḥ
prāhiṇottapaso vighnaṃ kuru tasyeti kaurava
- 7
साभिगम्याश्रमपदं रमणीयं शरद्वतः
धनुर्बाणधरं बाला लोभयामास गौतमम्
sābhigamyāśramapadaṃ ramaṇīyaṃ śaradvataḥ
dhanurbāṇadharaṃ bālā lobhayāmāsa gautamam
- 8
ताम् एकवसनां दृष्ट्वा गौतमो ऽप्सरसं वने
लोके ऽप्रतिमसंस्थानाम् उत्फुल्लनयनो ऽभवत्
tām ekavasanāṃ dṛṣṭvā gautamo 'psarasaṃ vane
loke 'pratimasaṃsthānām utphullanayano 'bhavat
- 9
धनुश्च हि शराश्चास्य कराभ्यां प्रापतन्भुवि
वेपथुश्चास्य तां दृष्ट्वा शरीरे समजायत
dhanuśca hi śarāścāsya karābhyāṃ prāpatanbhuvi
vepathuścāsya tāṃ dṛṣṭvā śarīre samajāyata
- 10
स तु ज्ञानगरीयस्त्वात्तपसश्च समन्वयात्
अवतस्थे महाप्राज्ञो धैर्येण परमेण ह
sa tu jñānagarīyastvāttapasaśca samanvayāt
avatasthe mahāprājño dhairyeṇa parameṇa ha
- 11
यस्त्वस्य सहसा राजन्विकारः समपद्यत
तेन सुस्राव रेतो ऽस्य स च तन्नावबुध्यत
yastvasya sahasā rājanvikāraḥ samapadyata
tena susrāva reto 'sya sa ca tannāvabudhyata
- 12
स विहायाश्रमं तं च तां चैवाप्सरसं मुनिः
जगाम रेतस्तत्तस्य शरस्तम्बे पपात ह
sa vihāyāśramaṃ taṃ ca tāṃ caivāpsarasaṃ muniḥ
jagāma retastattasya śarastambe papāta ha
- 13
शरस्तम्बे च पतितं द्विधा तद् अभवन्नृप
तस्याथ मिथुनं जज्ञे गौतमस्य शरद्वतः
महर्षेर्गौतमस्यास्य आश्रमस्य समीपतः
śarastambe ca patitaṃ dvidhā tad abhavannṛpa
tasyātha mithunaṃ jajñe gautamasya śaradvataḥ
maharṣergautamasyāsya āśramasya samīpataḥ
- 14
मृगयां चरतो राज्ञः शंतनोस्तु यदृच्छया
कश्चित्सेनाचरो ऽरण्ये मिथुनं तद् अपश्यत
mṛgayāṃ carato rājñaḥ śaṃtanostu yadṛcchayā
kaścitsenācaro 'raṇye mithunaṃ tad apaśyata
- 15
धनुश्च सशरं दृष्ट्वा तथा कृष्णाजिनानि च
व्यवस्य ब्राह्मणापत्यं धनुर्वेदान्तगस्य तत्
स राज्ञे दर्शयामास मिथुनं सशरं तदा
dhanuśca saśaraṃ dṛṣṭvā tathā kṛṣṇājināni ca
vyavasya brāhmaṇāpatyaṃ dhanurvedāntagasya tat
sa rājñe darśayāmāsa mithunaṃ saśaraṃ tadā
- 16
स तद् आदाय मिथुनं राजाथ कृपयान्वितः
आजगाम गृहान् एव मम पुत्राविति ब्रुवन्
sa tad ādāya mithunaṃ rājātha kṛpayānvitaḥ
ājagāma gṛhān eva mama putrāviti bruvan
- 17
ततः संवर्धयामास संस्कारैश्चाप्ययोजयत्
प्रातिपेयो नरश्रेष्ठो मिथुनं गौतमस्य तम्
गौतमो ऽपि तदापेत्य धनुर्वेदपरो ऽभवत्
tataḥ saṃvardhayāmāsa saṃskāraiścāpyayojayat
prātipeyo naraśreṣṭho mithunaṃ gautamasya tam
gautamo 'pi tadāpetya dhanurvedaparo 'bhavat
- 18
कृपया यन्मया बालाविमौ संवर्धिताविति
तस्मात्तयोर्नाम चक्रे तद् एव स महीपतिः
तस्मात्कृप इति ख्यातः कृपी कन्या च साभवत्
kṛpayā yanmayā bālāvimau saṃvardhitāviti
tasmāttayornāma cakre tad eva sa mahīpatiḥ
tasmātkṛpa iti khyātaḥ kṛpī kanyā ca sābhavat
- 19
निहितौ गौतमस्तत्र तपसा तावविन्दत
आगम्य चास्मै गोत्रादि सर्वम् आख्यातवांस्तदा
nihitau gautamastatra tapasā tāvavindata
āgamya cāsmai gotrādi sarvam ākhyātavāṃstadā
- 20
चतुर्विधं धनुर्वेदम् अस्त्राणि विविधानि च
निखिलेनास्य तत्सर्वं गुह्यम् आख्यातवांस्तदा
कृपश्च सप्तरात्रेण धनुर्वेदपरो ऽभवत्
सो ऽचिरेणैव कालेन परमाचार्यतां गतः
कृपम् आहूय गाङ्गेयस्तव शिष्या इति ब्रुवन्
पौत्रान्परिसमादाय कृपयाराधयत्तदा
caturvidhaṃ dhanurvedam astrāṇi vividhāni ca
nikhilenāsya tatsarvaṃ guhyam ākhyātavāṃstadā
kṛpaśca saptarātreṇa dhanurvedaparo 'bhavat
so 'cireṇaiva kālena paramācāryatāṃ gataḥ
kṛpam āhūya gāṅgeyastava śiṣyā iti bruvan
pautrānparisamādāya kṛpayārādhayattadā
- 21
ततो ऽधिजग्मुः सर्वे ते धनुर्वेदं महारथाः
धृतराष्ट्रात्मजाश्चैव पाण्डवाश्च महाबलाः
वृष्णयश्च नृपाश्चान्ये नानादेशसमागताः
कृपम् आचार्यम् आसाद्य परमास्त्रज्ञतां गताः
tato 'dhijagmuḥ sarve te dhanurvedaṃ mahārathāḥ
dhṛtarāṣṭrātmajāścaiva pāṇḍavāśca mahābalāḥ
vṛṣṇayaśca nṛpāścānye nānādeśasamāgatāḥ
kṛpam ācāryam āsādya paramāstrajñatāṃ gatāḥ

