23 shlokas
- 1
और्व उवाच
उक्तवान् अस्मि यां क्रोधात्प्रतिज्ञां पितरस्तदा
सर्वलोकविनाशाय न सा मे वितथा भवेत्
aurva uvāca
uktavān asmi yāṃ krodhātpratijñāṃ pitarastadā
sarvalokavināśāya na sā me vitathā bhavet
- 2
वृथारोषप्रतिज्ञो हि नाहं जीवितुम् उत्सहे
अनिस्तीर्णो हि मां रोषो दहेद् अग्निर् इवारणिम्
vṛthāroṣapratijño hi nāhaṃ jīvitum utsahe
anistīrṇo hi māṃ roṣo dahed agnir ivāraṇim
- 3
यो हि कारणतः क्रोधं संजातं क्षन्तुम् अर्हति
नालं स मनुजः सम्यक्त्रिवर्गं परिरक्षितुम्
yo hi kāraṇataḥ krodhaṃ saṃjātaṃ kṣantum arhati
nālaṃ sa manujaḥ samyaktrivargaṃ parirakṣitum
- 4
अशिष्टानां नियन्ता हि शिष्टानां परिरक्षिता
स्थाने रोषः प्रयुक्तः स्यान्नृपैः स्वर्गजिगीषुभिः
aśiṣṭānāṃ niyantā hi śiṣṭānāṃ parirakṣitā
sthāne roṣaḥ prayuktaḥ syānnṛpaiḥ svargajigīṣubhiḥ
- 5
अश्रौषम् अहम् ऊरुस्थो गर्भशय्यागतस्तदा
आरावं मातृवर्गस्य भृगूणां क्षत्रियैर्वधे
aśrauṣam aham ūrustho garbhaśayyāgatastadā
ārāvaṃ mātṛvargasya bhṛgūṇāṃ kṣatriyairvadhe
- 6
सामरैर्हि यदा लोकैर्भृगूणां क्षत्रियाधमैः
आ गर्भोत्सादनं क्षान्तं तदा मां मन्युर् आविशत्
sāmarairhi yadā lokairbhṛgūṇāṃ kṣatriyādhamaiḥ
ā garbhotsādanaṃ kṣāntaṃ tadā māṃ manyur āviśat
- 7
आपूर्णकोशाः किल मे मातरः पितरस्तथा
भयात्सर्वेषु लोकेषु नाधिजग्मुः परायणम्
āpūrṇakośāḥ kila me mātaraḥ pitarastathā
bhayātsarveṣu lokeṣu nādhijagmuḥ parāyaṇam
- 8
तान्भृगूणां तदा दारान्कश्चिन्नाभ्यवपद्यत
यदा तदा दधारेयम् ऊरुणैकेन मां शुभा
tānbhṛgūṇāṃ tadā dārānkaścinnābhyavapadyata
yadā tadā dadhāreyam ūruṇaikena māṃ śubhā
- 9
प्रतिषेद्धा हि पापस्य यदा लोकेषु विद्यते
तदा सर्वेषु लोकेषु पापकृन्नोपपद्यते
pratiṣeddhā hi pāpasya yadā lokeṣu vidyate
tadā sarveṣu lokeṣu pāpakṛnnopapadyate
- 10
यदा तु प्रतिषेद्धारं पापो न लभते क्वचित्
तिष्ठन्ति बहवो लोके तदा पापेषु कर्मसु
yadā tu pratiṣeddhāraṃ pāpo na labhate kvacit
tiṣṭhanti bahavo loke tadā pāpeṣu karmasu
- 11
जानन्न् अपि च यः पापं शक्तिमान्न नियच्छति
ईशः सन्सो ऽपि तेनैव कर्मणा सम्प्रयुज्यते
jānann api ca yaḥ pāpaṃ śaktimānna niyacchati
īśaḥ sanso 'pi tenaiva karmaṇā samprayujyate
- 12
राजभिश्चेश्वरैश्चैव यदि वै पितरो मम
शक्तैर्न शकितास्त्रातुम् इष्टं मत्वेह जीवितम्
rājabhiśceśvaraiścaiva yadi vai pitaro mama
śaktairna śakitāstrātum iṣṭaṃ matveha jīvitam
- 13
अत एषाम् अहं क्रुद्धो लोकानाम् ईश्वरो ऽद्य सन्
भवतां तु वचो नाहम् अलं समतिवर्तितुम्
ata eṣām ahaṃ kruddho lokānām īśvaro 'dya san
bhavatāṃ tu vaco nāham alaṃ samativartitum
- 14
मम चापि भवेद् एतद् ईश्वरस्य सतो महत्
उपेक्षमाणस्य पुनर्लोकानां किल्बिषाद्भयम्
mama cāpi bhaved etad īśvarasya sato mahat
upekṣamāṇasya punarlokānāṃ kilbiṣādbhayam
- 15
यश्चायं मन्युजो मे ऽग्निर्लोकान् आदातुम् इच्छति
दहेद् एष च माम् एव निगृहीतः स्वतेजसा
yaścāyaṃ manyujo me 'gnirlokān ādātum icchati
dahed eṣa ca mām eva nigṛhītaḥ svatejasā
- 16
भवतां च विजानामि सर्वलोकहितेप्सुताम्
तस्माद्विदध्वं यच्छ्रेयो लोकानां मम चेश्वराः
bhavatāṃ ca vijānāmi sarvalokahitepsutām
tasmādvidadhvaṃ yacchreyo lokānāṃ mama ceśvarāḥ
- 17
पितर ऊचुः
य एष मन्युजस्ते ऽग्निर्लोकान् आदातुम् इच्छति
अप्सु तं मुञ्च भद्रं ते लोका ह्य् अप्सु प्रतिष्ठिताः
कुरु तात वचो ऽस्माकं मा लोकान्हिंसि चाधुना
pitara ūcuḥ
ya eṣa manyujaste 'gnirlokān ādātum icchati
apsu taṃ muñca bhadraṃ te lokā hy apsu pratiṣṭhitāḥ
kuru tāta vaco 'smākaṃ mā lokānhiṃsi cādhunā
- 18
आपोमयाः सर्वरसाः सर्वम् आपोमयं जगत्
तस्माद् अप्सु विमुञ्चेमं क्रोधाग्निं द्विजसत्तम
āpomayāḥ sarvarasāḥ sarvam āpomayaṃ jagat
tasmād apsu vimuñcemaṃ krodhāgniṃ dvijasattama
- 19
अयं तिष्ठतु ते विप्र यदीच्छसि महोदधौ
मन्युजो ऽग्निर्दहन्न् आपो लोका ह्यापोमयाः स्मृताः
ayaṃ tiṣṭhatu te vipra yadīcchasi mahodadhau
manyujo 'gnirdahann āpo lokā hyāpomayāḥ smṛtāḥ
- 20
एवं प्रतिज्ञा सत्येयं तवानघ भविष्यति
न चैव सामरा लोका गमिष्यन्ति पराभवम्
evaṃ pratijñā satyeyaṃ tavānagha bhaviṣyati
na caiva sāmarā lokā gamiṣyanti parābhavam
- 21
वसिष्ठ उवाच
ततस्तं क्रोधजं तात और्वो ऽग्निं वरुणालये
उत्ससर्ज स चैवाप उपयुङ्क्ते महोदधौ
vasiṣṭha uvāca
tatastaṃ krodhajaṃ tāta aurvo 'gniṃ varuṇālaye
utsasarja sa caivāpa upayuṅkte mahodadhau
- 22
महद्धयशिरो भूत्वा यत्तद्वेदविदो विदुः
तम् अग्निम् उद्गिरन्वक्त्रात्पिबत्यापो महोदधौ
mahaddhayaśiro bhūtvā yattadvedavido viduḥ
tam agnim udgiranvaktrātpibatyāpo mahodadhau
- 23
तस्मात्त्वम् अपि भद्रं ते न लोकान्हन्तुम् अर्हसि
पराशर परान्धर्माञ्जानञ्ज्ञानवतां वर
tasmāttvam api bhadraṃ te na lokānhantum arhasi
parāśara parāndharmāñjānañjñānavatāṃ vara

