20 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ते वनेन वनं वीरा घ्नन्तो मृगगणान्बहून्
अपक्रम्य ययू राजंस्त्वरमाणा महारथाः
vaiśaṃpāyana uvāca
te vanena vanaṃ vīrā ghnanto mṛgagaṇānbahūn
apakramya yayū rājaṃstvaramāṇā mahārathāḥ
- 2
मत्स्यांस्त्रिगर्तान्पाञ्चालान्कीचकान् अन्तरेण च
रमणीयान्वनोद्देशान्प्रेक्षमाणाः सरांसि च
matsyāṃstrigartānpāñcālānkīcakān antareṇa ca
ramaṇīyānvanoddeśānprekṣamāṇāḥ sarāṃsi ca
- 3
जटाः कृत्वात्मनः सर्वे वल्कलाजिनवाससः
सह कुन्त्या महात्मानो बिभ्रतस्तापसं वपुः
jaṭāḥ kṛtvātmanaḥ sarve valkalājinavāsasaḥ
saha kuntyā mahātmāno bibhratastāpasaṃ vapuḥ
- 4
क्वचिद्वहन्तो जननीं त्वरमाणा महारथाः
नित्यकर्म प्रकुर्वन्तो वन्यमूलफलाशनाः
क्वचिच्छन्देन गच्छन्तस्ते जग्मुः प्रसभं पुनः
पथि द्वैपायनं सर्वे ददृशुः स्वं पितामहम्
kvacidvahanto jananīṃ tvaramāṇā mahārathāḥ
nityakarma prakurvanto vanyamūlaphalāśanāḥ
kvacicchandena gacchantaste jagmuḥ prasabhaṃ punaḥ
pathi dvaipāyanaṃ sarve dadṛśuḥ svaṃ pitāmaham
- 5
ब्राह्मं वेदम् अधीयाना वेदाङ्गानि च सर्वशः
नीतिशास्त्रं च धर्मज्ञा ददृशुस्ते पितामहम्
शालिहोत्रप्रसादेन लब्ध्वा प्रीतिम् अवाप्य च
brāhmaṃ vedam adhīyānā vedāṅgāni ca sarvaśaḥ
nītiśāstraṃ ca dharmajñā dadṛśuste pitāmaham
śālihotraprasādena labdhvā prītim avāpya ca
- 6
ते ऽभिवाद्य महात्मानं कृष्णद्वैपायनं तदा
तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे सह मात्रा परंतपाः
व्यासः
तदाश्रमान्निर्गमनं मया ज्ञातं नरर्षभाः
घटोत्कचस्य चोत्पत्तिं ज्ञात्वा प्रीतिर् अवर्धत
te 'bhivādya mahātmānaṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ tadā
tasthuḥ prāñjalayaḥ sarve saha mātrā paraṃtapāḥ
vyāsaḥ
tadāśramānnirgamanaṃ mayā jñātaṃ nararṣabhāḥ
ghaṭotkacasya cotpattiṃ jñātvā prītir avardhata
- 7
व्यास उवाच
मयेदं मनसा पूर्वं विदितं भरतर्षभाः
यथा स्थितैर् अधर्मेण धार्तराष्ट्रैर्विवासिताः
विवासिताश्च मात्रा वै पापैर्दुर्मन्त्रणैः सदा
vyāsa uvāca
mayedaṃ manasā pūrvaṃ viditaṃ bharatarṣabhāḥ
yathā sthitair adharmeṇa dhārtarāṣṭrairvivāsitāḥ
vivāsitāśca mātrā vai pāpairdurmantraṇaiḥ sadā
- 8
तद्विदित्वास्मि सम्प्राप्तश्चिकीर्षुः परमं हितम्
न विषादो ऽत्र कर्तव्यः सर्वम् एतत्सुखाय वः
सुहृद्वियोगजं कर्म पुरा कृतम् अरिंदमाः
तस्य सिद्धिर् इयं प्राप्ता मा शोचत परंतपाः
समाप्ते दुष्कृते चैव यूयं चैव न संशयः
स्वराष्ट्रे विहरिष्यन्तो भविष्यथ सबान्धवाः
tadviditvāsmi samprāptaścikīrṣuḥ paramaṃ hitam
na viṣādo 'tra kartavyaḥ sarvam etatsukhāya vaḥ
suhṛdviyogajaṃ karma purā kṛtam ariṃdamāḥ
tasya siddhir iyaṃ prāptā mā śocata paraṃtapāḥ
samāpte duṣkṛte caiva yūyaṃ caiva na saṃśayaḥ
svarāṣṭre vihariṣyanto bhaviṣyatha sabāndhavāḥ
- 9
समास्ते चैव मे सर्वे यूयं चैव न संशयः
दीनतो बालतश्चैव स्नेहं कुर्वन्ति बान्धवाः
samāste caiva me sarve yūyaṃ caiva na saṃśayaḥ
dīnato bālataścaiva snehaṃ kurvanti bāndhavāḥ
- 10
तस्माद् अभ्यधिकः स्नेहो युष्मासु मम सांप्रतम्
स्नेहपूर्वं चिकीर्षामि हितं वस्तन्निबोधत
tasmād abhyadhikaḥ sneho yuṣmāsu mama sāṃpratam
snehapūrvaṃ cikīrṣāmi hitaṃ vastannibodhata
- 11
इदं नगरम् अभ्याशे रमणीयं निरामयम्
वसतेह प्रतिच्छन्ना ममागमनकाङ्क्षिणः
एतद्वै शालिहोत्रस्य तपसा निर्मितं सरः
रमणीयम् इदं तोयं क्षुत्पिपासाश्रमापहम्
कार्यार्थिनस्तु षण्मासं विहरध्वं यथासुखम्
idaṃ nagaram abhyāśe ramaṇīyaṃ nirāmayam
vasateha praticchannā mamāgamanakāṅkṣiṇaḥ
etadvai śālihotrasya tapasā nirmitaṃ saraḥ
ramaṇīyam idaṃ toyaṃ kṣutpipāsāśramāpaham
kāryārthinastu ṣaṇmāsaṃ viharadhvaṃ yathāsukham
- 12
वैशंपायन उवाच
एवं स तान्समाश्वास्य व्यासः पार्थान् अरिंदमान्
एकचक्राम् अभिगतः कुन्तीम् आश्वासयत्प्रभुः
स्नुषे मा रोद मा रोदेत्येवं व्यासो ऽब्रवीद्वचः
पुनर् एव च धर्मात्मा इदं वचनम् अब्रवीत्
व्यासः
कुर्यान्न केवलं धर्मं दुष्कृतं च तथा नरः
सुकृतं दुष्कृतं लोके न कर्ता नास्ति शोभने
अवश्यं लभते कर्ता फलं वै पुण्यपापयोः
दुष्कृतस्य फलेनैवं प्राप्तं व्यसनम् उत्तमम्
तस्मान्माधवि मानार्हे मा च शोके मनः कृथाः
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ sa tānsamāśvāsya vyāsaḥ pārthān ariṃdamān
ekacakrām abhigataḥ kuntīm āśvāsayatprabhuḥ
snuṣe mā roda mā rodetyevaṃ vyāso 'bravīdvacaḥ
punar eva ca dharmātmā idaṃ vacanam abravīt
vyāsaḥ
kuryānna kevalaṃ dharmaṃ duṣkṛtaṃ ca tathā naraḥ
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ loke na kartā nāsti śobhane
avaśyaṃ labhate kartā phalaṃ vai puṇyapāpayoḥ
duṣkṛtasya phalenaivaṃ prāptaṃ vyasanam uttamam
tasmānmādhavi mānārhe mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ
- 13
जीवपुत्रि सुतस्ते ऽयं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
पृथिव्यां पार्थिवान्सर्वान्प्रशासिष्यति धर्मराट्
jīvaputri sutaste 'yaṃ dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ
pṛthivyāṃ pārthivānsarvānpraśāsiṣyati dharmarāṭ
- 14
धर्मेण जित्वा पृथिवीम् अखिलां धर्मविद्वशी
पृथिवीम् अखिलां जित्वा सर्वां सागरमेखलाम्
स्थापयित्वा वशे सर्वां सपर्वतवनां शुभाम्
भीमसेनार्जुनबलाद्भोक्ष्यत्ययम् असंशयः
dharmeṇa jitvā pṛthivīm akhilāṃ dharmavidvaśī
pṛthivīm akhilāṃ jitvā sarvāṃ sāgaramekhalām
sthāpayitvā vaśe sarvāṃ saparvatavanāṃ śubhām
bhīmasenārjunabalādbhokṣyatyayam asaṃśayaḥ
- 15
पुत्रास्तव च माद्र्याश्च सर्व एव महारथाः
स्वराष्ट्रे विहरिष्यन्ति सुखं सुमनसस्तदा
putrāstava ca mādryāśca sarva eva mahārathāḥ
svarāṣṭre vihariṣyanti sukhaṃ sumanasastadā
- 16
यक्ष्यन्ति च नरव्याघ्रा विजित्य पृथिवीम् इमाम्
राजसूयाश्वमेधाद्यैः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः
yakṣyanti ca naravyāghrā vijitya pṛthivīm imām
rājasūyāśvamedhādyaiḥ kratubhirbhūridakṣiṇaiḥ
- 17
अनुगृह्य सुहृद्वर्गं धनेन च सुखेन च
पितृपैतामहं राज्यम् इह भोक्ष्यन्ति ते सुताः
स्नुषा कमलपत्राक्षी नाम्ना कमलपालिका
वशवर्तिनी तु भीमस्य पुत्रम् एषा जनिष्यति
तेन पुत्रेण कृच्छ्रेषु भविष्यथ च तारिताः
anugṛhya suhṛdvargaṃ dhanena ca sukhena ca
pitṛpaitāmahaṃ rājyam iha bhokṣyanti te sutāḥ
snuṣā kamalapatrākṣī nāmnā kamalapālikā
vaśavartinī tu bhīmasya putram eṣā janiṣyati
tena putreṇa kṛcchreṣu bhaviṣyatha ca tāritāḥ
- 18
एवम् उक्त्वा निवेश्यैनान्ब्राह्मणस्य निवेशने
अब्रवीत्पार्थिवश्रेष्ठम् ऋषिर्द्वैपायनस्तदा
evam uktvā niveśyainānbrāhmaṇasya niveśane
abravītpārthivaśreṣṭham ṛṣirdvaipāyanastadā
- 19
इह मां सम्प्रतीक्षध्वम् आगमिष्याम्यहं पुनः
देशकालौ विदित्वैव वेत्स्यध्वं परमां मुदम्
iha māṃ sampratīkṣadhvam āgamiṣyāmyahaṃ punaḥ
deśakālau viditvaiva vetsyadhvaṃ paramāṃ mudam
- 20
स तैः प्राञ्जलिभिः सर्वैस्तथेत्युक्तो नराधिप
जगाम भगवान्व्यासो यथाकामम् ऋषिः प्रभुः
sa taiḥ prāñjalibhiḥ sarvaistathetyukto narādhipa
jagāma bhagavānvyāso yathākāmam ṛṣiḥ prabhuḥ

