22 shlokas
- 1
अर्जुन उवाच
कारणं ब्रूहि गन्धर्व किं तद्येन स्म धर्षिताः
यान्तो ब्रह्मविदः सन्तः सर्वे रात्रावरिंदम
arjuna uvāca
kāraṇaṃ brūhi gandharva kiṃ tadyena sma dharṣitāḥ
yānto brahmavidaḥ santaḥ sarve rātrāvariṃdama
- 2
गन्धर्व उवाच
अनग्नयो ऽनाहुतयो न च विप्रपुरस्कृताः
यूयं ततो धर्षिताः स्थ मया पाण्डवनन्दन
gandharva uvāca
anagnayo 'nāhutayo na ca viprapuraskṛtāḥ
yūyaṃ tato dharṣitāḥ stha mayā pāṇḍavanandana
- 3
यक्षराक्षसगन्धर्वाः पिशाचोरगमानवाः
धर्षयन्ति नरव्याघ्र न ब्राह्मणपुरस्कृतान्
जानता च मया तस्मात्तेजश्चाभिजनं च वः
इयम् अग्निमतां श्रेष्ठ धर्षितुं वै कृता मतिः
को हि वस्त्रिषु लोकेषु न वेद भरतर्षभ
स्वैर्गुणैर्विस्तृतं श्रीमद्यशो ऽग्र्यं भूरिवर्चसाम्
विस्तरं कुरुवंशस्य श्रीमतः कथयन्ति ते
yakṣarākṣasagandharvāḥ piśācoragamānavāḥ
dharṣayanti naravyāghra na brāhmaṇapuraskṛtān
jānatā ca mayā tasmāttejaścābhijanaṃ ca vaḥ
iyam agnimatāṃ śreṣṭha dharṣituṃ vai kṛtā matiḥ
ko hi vastriṣu lokeṣu na veda bharatarṣabha
svairguṇairvistṛtaṃ śrīmadyaśo 'gryaṃ bhūrivarcasām
vistaraṃ kuruvaṃśasya śrīmataḥ kathayanti te
- 4
नारदप्रभृतीनां च देवर्षीणां मया श्रुतम्
गुणान्कथयतां वीर पूर्वेषां तव धीमताम्
nāradaprabhṛtīnāṃ ca devarṣīṇāṃ mayā śrutam
guṇānkathayatāṃ vīra pūrveṣāṃ tava dhīmatām
- 5
स्वयं चापि मया दृष्टश्चरता सागराम्बराम्
इमां वसुमतीं कृत्स्नां प्रभावः स्वकुलस्य ते
svayaṃ cāpi mayā dṛṣṭaścaratā sāgarāmbarām
imāṃ vasumatīṃ kṛtsnāṃ prabhāvaḥ svakulasya te
- 6
वेदे धनुषि चाचार्यम् अभिजानामि ते ऽर्जुन
विश्रुतं त्रिषु लोकेषु भारद्वाजं यशस्विनम्
सर्ववेदविदां श्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम्
द्रोणम् इष्वस्त्रकुशलं धनुष्यङ्गिरसां वरम्
vede dhanuṣi cācāryam abhijānāmi te 'rjuna
viśrutaṃ triṣu lokeṣu bhāradvājaṃ yaśasvinam
sarvavedavidāṃ śreṣṭhaṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam
droṇam iṣvastrakuśalaṃ dhanuṣyaṅgirasāṃ varam
- 7
धर्मं वायुं च शक्रं च विजानाम्यश्विनौ तथा
पाण्डुं च कुरुशार्दूल षड् एतान्कुलवर्धनान्
पितॄन् एतान् अहं पार्थ देवमानुषसत्तमान्
dharmaṃ vāyuṃ ca śakraṃ ca vijānāmyaśvinau tathā
pāṇḍuṃ ca kuruśārdūla ṣaḍ etānkulavardhanān
pitṝn etān ahaṃ pārtha devamānuṣasattamān
- 8
दिव्यात्मानो महात्मानः सर्वशस्त्रभृतां वराः
भवन्तो भ्रातरः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः
divyātmāno mahātmānaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varāḥ
bhavanto bhrātaraḥ śūrāḥ sarve sucaritavratāḥ
- 9
उत्तमां तु मनोबुद्धिं भवतां भावितात्मनाम्
जानन्न् अपि च वः पार्थ कृतवान् इह धर्षणाम्
uttamāṃ tu manobuddhiṃ bhavatāṃ bhāvitātmanām
jānann api ca vaḥ pārtha kṛtavān iha dharṣaṇām
- 10
स्त्रीसकाशे च कौरव्य न पुमान्क्षन्तुम् अर्हति
धर्षणाम् आत्मनः पश्यन्बाहुद्रविणम् आश्रितः
strīsakāśe ca kauravya na pumānkṣantum arhati
dharṣaṇām ātmanaḥ paśyanbāhudraviṇam āśritaḥ
- 11
नक्तं च बलम् अस्माकं भूय एवाभिवर्धते
यतस्ततो मां कौन्तेय सदारं मन्युर् आविशत्
naktaṃ ca balam asmākaṃ bhūya evābhivardhate
yatastato māṃ kaunteya sadāraṃ manyur āviśat
- 12
सो ऽहं त्वयेह विजितः संख्ये तापत्यवर्धन
येन तेनेह विधिना कीर्त्यमानं निबोध मे
so 'haṃ tvayeha vijitaḥ saṃkhye tāpatyavardhana
yena teneha vidhinā kīrtyamānaṃ nibodha me
- 13
ब्रह्मचर्यं परो धर्मः स चापि नियतस्त्वयि
यस्मात्तस्माद् अहं पार्थ रणे ऽस्मिन्विजितस्त्वया
brahmacaryaṃ paro dharmaḥ sa cāpi niyatastvayi
yasmāttasmād ahaṃ pārtha raṇe 'sminvijitastvayā
- 14
यस्तु स्यात्क्षत्रियः कश्चित्कामवृत्तः परंतप
नक्तं च युधि युध्येत न स जीवेत्कथंचन
yastu syātkṣatriyaḥ kaścitkāmavṛttaḥ paraṃtapa
naktaṃ ca yudhi yudhyeta na sa jīvetkathaṃcana
- 15
यस्तु स्यात्कामवृत्तो ऽपि राजा तापत्य संगरे
जयेन्नक्तंचरान्सर्वान्स पुरोहितधूर्गतः
yastu syātkāmavṛtto 'pi rājā tāpatya saṃgare
jayennaktaṃcarānsarvānsa purohitadhūrgataḥ
- 16
तस्मात्तापत्य यत्किंचिन्नृणां श्रेय इहेप्सितम्
तस्मिन्कर्मणि योक्तव्या दान्तात्मानः पुरोहिताः
tasmāttāpatya yatkiṃcinnṛṇāṃ śreya ihepsitam
tasminkarmaṇi yoktavyā dāntātmānaḥ purohitāḥ
- 17
वेदे षडङ्गे निरताः शुचयः सत्यवादिनः
धर्मात्मानः कृतात्मानः स्युर्नृपाणां पुरोहिताः
vede ṣaḍaṅge niratāḥ śucayaḥ satyavādinaḥ
dharmātmānaḥ kṛtātmānaḥ syurnṛpāṇāṃ purohitāḥ
- 18
जयश्च नियतो राज्ञः स्वर्गश्च स्याद् अनन्तरम्
यस्य स्याद्धर्मविद्वाग्मी पुरोधाः शीलवाञ्शुचिः
jayaśca niyato rājñaḥ svargaśca syād anantaram
yasya syāddharmavidvāgmī purodhāḥ śīlavāñśuciḥ
- 19
लाभं लब्धुम् अलब्धं हि लब्धं च परिरक्षितुम्
पुरोहितं प्रकुर्वीत राजा गुणसमन्वितम्
lābhaṃ labdhum alabdhaṃ hi labdhaṃ ca parirakṣitum
purohitaṃ prakurvīta rājā guṇasamanvitam
- 20
पुरोहितमते तिष्ठेद्य इच्छेत्पृथिवीं नृपः
प्राप्तुं मेरुवरोत्तंसां सर्वशः सागराम्बराम्
purohitamate tiṣṭhedya icchetpṛthivīṃ nṛpaḥ
prāptuṃ meruvarottaṃsāṃ sarvaśaḥ sāgarāmbarām
- 21
न हि केवलशौर्येण तापत्याभिजनेन च
जयेद् अब्राह्मणः कश्चिद्भूमिं भूमिपतिः क्वचित्
na hi kevalaśauryeṇa tāpatyābhijanena ca
jayed abrāhmaṇaḥ kaścidbhūmiṃ bhūmipatiḥ kvacit
- 22
तस्माद् एवं विजानीहि कुरूणां वंशवर्धन
ब्राह्मणप्रमुखं राज्यं शक्यं पालयितुं चिरम्
tasmād evaṃ vijānīhi kurūṇāṃ vaṃśavardhana
brāhmaṇapramukhaṃ rājyaṃ śakyaṃ pālayituṃ ciram

