Sanskrit

22 shlokas

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7
  8. 8
  9. 9
  10. 10
  11. 11
  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21
  22. 22

    ततो द्वैपायनस्तस्मै नरेन्द्राय महात्मने

    आचख्यौ तद्यथा धर्मो बहूनाम् एकपत्निता

    यथा देवा ददुश्चैव राजपुत्र्याः पुरा वरम्

    धर्माद्यास्तपसा तुष्टाः पञ्चपत्नीत्वम् ईश्वराः

    व्यासः

    ऋषिः

    व्यासः

    नाᄆआयनी

    व्यासः

    द्रुपदः

    व्यासः

    इन्द्रसेना

    ऋषिः

    व्यासः

    नाᄆआयनी

    महेश्वरः

    नाᄆआयनी

    महेश्वरः

    नाᄆआयनी

    महेश्वरः

    व्यासः

    मा भूद्राजंस्तव तापो मनःस्थः पञ्चानां भार्या दुहिता ममेति

    मातुर् एषा पार्थिव प्रार्थिता स्यात्पञ्चानां भार्या दुहिता ममेति

    याजोपयाजौ धर्मरतौ तपोभ्यां तौ चक्रतुः पञ्चपतित्वम् अस्याः

    सा धर्मतः पाण्डुपुत्रैर् अवाप्ता भार्या कृष्णा मोदतां वै कुलं ते

    लोके नान्यो नाथवांस्त्वद्विशिष्टः सर्वारीणाम् अप्रधृष्यो ऽसि राजन्

    भूयस्तु मे शृण्विदं त्वं विशोको यथागमं पञ्चपतित्वम् अस्याः

    एषा नाᄆआयनी पूर्वं मौद्गल्यं स्थविरं पतिम्

    आराधयामास तदा कुष्ठिनं तम् अनिन्दिता

    त्वगस्थिभूतं कटुकं लोलम् ईर्ष्युं सुकोपनम्

    सुगन्धेतरगन्धाढ्यं वलीपलितधारिणम्

    स्थविरं विकृताकारं शीर्यमाणनखत्वचम्

    उच्छिष्टम् उपभुञ्जाना पर्युपास्ते महाव्रता

    ततः कदाचिद् अङ्गुष्ठो भुञ्जानस्य व्यशीर्यत

    अन्नाद् उद्धृत्य तच्चान्नम् उपायुङ्क्ताविशङ्किता

    तेन तस्याः प्रसन्नेन कामव्याहारिणा तदा

    वरं वृणीष्वेत्यसकृद् उक्ता वव्रे वरं तदा

    नास्मि वृद्धो न कटुको नेर्ष्युर्नैवातिकोपनः

    न च दुर्गन्धवदनो न कृशो न च लोलुपः

    कथं त्वां रमयामीह कथं त्वां वासयाम्यहम्

    वद कल्याणि भद्रं ते यथा त्वं मनसेच्छसि

    सा तम् अक्लिष्टकर्माणं वरदं सर्वकामदम्

    भर्तारम् अनवद्याङ्गी प्रसन्नं प्रत्युवाच ह

    पञ्चबाणातिविद्धाहं मन्मथस्य महामते

    पञ्चधा मां विभक्तात्मा भगवांल्लोकविश्रुतः

    रमय त्वम् अचिन्त्यात्मन्पुनश्चैकत्वम् आस्थितः

    तां तथेत्यब्रवीद्धीमान्ब्रह्मर्षिर्वै महातपाः

    स पञ्चधानुभूत्वा तां रमयामास सर्वशः

    नाᄆआयनीं सुकेशान्तां मुद्गलश्चारुहासिनीम्

    आश्रमेष्वधिकं चापि पूज्यमानो महर्षिभिः

    विचचार यथाकामं कामरूपवपुः पुनः

    यदा ययौ दिवं चापि तत्र देवर्षिभिः सह

    सुधामृतरसाहारः सुरलोके चचार ह

    पूज्यमानस्तथा शच्या शक्रस्य भवनेष्वपि

    महेन्द्रसेनया सार्धं पर्यधावद्रिरंसया

    सूर्यस्य च रथं दिव्यम् आरुह्य भगवान्प्रभुः

    पर्युपेत्य पुनर्मेरुं मेरौ वासम् अरोचयत्

    आकाशगङ्गाम् आप्लुत्य तया सह तपोनिधिः

    अंशुजालेषु चन्द्रस्य उवास च यथानिलः

    गिरिरूपं यदा दध्रे स महर्षिस्तदा पुनः

    तत्प्रभावेन सा तस्य मध्ये जज्ञे महानदी

    यदा पुष्पाकुलः सालः संजज्ञे भगवान् ऋषिः

    लतात्वम् अथ संपेदे तम् एवाभ्यनुवेष्टती

    पुपोष च वपुर्यस्य तस्यानुगं पुनः

    सा पुपोष समं भर्तुः स्कन्धेनापि चचार ह

    ततस्तस्य च तस्याश्च तुल्या प्रीतिर् अवर्धत

    तथा हि भगवांस्तस्याः प्रसादाद् ऋषिसत्तमः

    विजज्ञुषी च सा तत्र दैवयोगेन भामिनी

    स च तां तपसा देवीं रमयामास योगतः

    एकपत्नी पुरा भूत्वा सदैवाग्रे यशस्विनी

    अरुन्धतीव सीतेव बभूवातिपतिव्रता

    दमयन्त्याश्च मातुः सा विशेषम् अधिकं ययौ

    एतत्तथ्यं महाराज मा ते भूद्बुद्धिर् अन्यथा

    एषा नाᄆआयनी जज्ञे दैवयोगेन केनचित्

    राजंस्तवात्मजा कृष्णा वेद्यां तेजस्विनी शुभा

    तस्मिंस्तस्या मनः सक्तं न शशाक कदाचन

    तथा प्रणिहितो ह्यात्मा तस्यास्तस्मिन्द्विजोत्तमे

    ब्रूहि तत्कारणं येन ब्रह्मञ्जाता तपस्विनी

    सुता ममाध्वरे कृष्णा सर्ववेदविदां वर

    शृणु राजन्यथा ह्यस्या दत्तो रुद्रेण वै वरः

    यदर्थं चैव सम्भूता तव यज्ञे यशस्विनी

    अहं ते कथयिष्यामि कृष्णायाः पौर्वदेहिकम्

    इन्द्रसेनेति विख्याता पुरा नाᄆआयनी शुभा

    मौद्गल्यं पतिम् आसाद्य चचार विगतज्वरा

    मौद्गल्यस्य महर्षेश्च रममाणस्य वै तया

    संवत्सरगणा राजन्व्यतीयुः क्षणवत्तदा

    ततः कदाचिद्धर्मात्मा तृप्तः कामाद्व्यरज्यत

    अन्विच्छन्परमं ब्रह्म त्यागधर्मपरो ऽभवत्

    उत्ससर्ज स तां विप्रः सा तदा चापतद्भुवि

    मौद्गल्यो राजशार्दूल तपोभिर्भावितः सदा

    कामभोगातुराभ्येत्य वचनं चेदम् अब्रवीत्

    प्रसीद भगवन्मह्यं न माम् उत्स्रष्टुम् अर्हसि

    अवितृप्तास्मि ब्रह्मर्षे कामानां कामसेवनात्

    मारो मां बाधते ऽत्यर्थम् अनुगृह्णातु मां भवान्

    तर्पयस्व ममाक्षाणि गुह्यं मां बाधते ऽनिशम्

    यस्मात्त्वं मयि निःशङ्का ह्यवक्तव्यं प्रभाषसे

    आचरन्ती तपोविघ्नं तस्माच्छृणु वचो मम

    भविष्यसि नृलोके त्वं राजपुत्री यशस्विनी

    पाञ्चालराजस्य सुता द्रुपदस्य महात्मनः

    भवितारस्तु ते तत्र पतयः पञ्च विश्रुताः

    तैः सार्धं मधुराकारैश्चिरं रतिम् अवाप्स्यसि

    सैवं शप्ता तु विमना वनं प्राप्ता यशस्विनी

    भोगैर् अतृप्ता देवेशं तपसाराधयत्तदा

    निराशीर्मारुताहारा निराहारा तथैव च

    अनुवर्तमाना त्वादित्यं तथा पञ्चतपाभवत्

    तीव्रेण तपसा तस्यास्तुष्टः पशुपतिः स्वयम्

    वरं प्रादात्तदा रुद्रः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः

    भविष्यति परं जन्म मानुषेषु वराङ्गने

    भविष्यन्ति च ते भद्रे पतयः पञ्च सुव्रताः

    महेन्द्रवपुषः सर्वे महेन्द्रसमविक्रमाः

    तत्रस्था च महत्कर्म सुराणां त्वं करिष्यसि

    एकः खलु मया भर्ता वृतः पञ्चापि मे कथम्

    भविष्यन्ति ममैकस्याः पतयस्तद्ब्रवीहि मे

    पञ्चकृत्वस्त्वया ह्युक्तः पतिं देहीत्यहं पुनः

    पञ्च ते पतयो भद्रे भविष्यन्ति सुखावहाः

    धर्म एकः पतिः स्त्रीणां पूर्वम् एव प्रकल्पितः

    बहुपत्नीकता पुंसां धर्मश्च पितृभिः कृतः

    स्त्रीधर्मः पूर्वम् एवायं निर्मितो मुनिभिः पुरा

    सहधर्मचरी भर्तुर् एका एकस्य चोच्यते

    एको हि भर्ता नारीणां कौमार इति लौकिकः

    आपत्सु च नियोगेन संतानार्थे परः स्मृतः

    गच्छेत या तृतीयं तु तस्या निष्कृतिर् उच्यते

    चतुर्थे पतिता धर्मात्पञ्चमे वर्धकी भवेत्

    एवं गते धर्मपथे न वृणे बहुपुंस्कताम्

    अलोकाचरितात्तस्मात्कथं मुच्येय संकरात्

    अनावृताः पुरा नार्यो ह्यासञ्शुध्यन्ति चार्तवे

    सकृद् उक्तं त्वया नैतान्नाधर्मस्ते भविष्यति

    यदि मे पतयः पञ्च वरम् इच्छामि तैर्मिथः

    कौमारं च भवेत्सर्वैः संगमे संगमे च मे

    पतिशुश्रूषया चैव सिद्धिः प्राप्ता पुरा मया

    भोगेच्छा च मया प्राप्ता स च भोगश्च मे भवेत्

    रतिश्च भद्रे सिद्धिश्च न भजेते परस्परम्

    अभोगा लप्स्यसे सिद्धिं योगेनापि महत्वताम्

    अन्यदेहान्तरे च त्वं रूपभाग्यगुणान्विता

    पञ्चभिः प्राप्य कौमारं महाभागा भविष्यसि

    गच्छ गङ्गाजलस्था च नरं पश्यसि यं शुभे

    तम् आनय ममाभ्याशं सुरराजं शुचिस्मिते

    इत्युक्ता विश्वरूपेण रुद्रं कृत्वा प्रदक्षिणम्

    जगाम गङ्गाम् उद्दिश्य पुण्यां त्रिपथगां नदीम्

    tato dvaipāyanastasmai narendrāya mahātmane

    ācakhyau tadyathā dharmo bahūnām ekapatnitā

    yathā devā daduścaiva rājaputryāḥ purā varam

    dharmādyāstapasā tuṣṭāḥ pañcapatnītvam īśvarāḥ

    vyāsaḥ

    ṛṣiḥ

    vyāsaḥ

    nāᄆāyanī

    vyāsaḥ

    drupadaḥ

    vyāsaḥ

    indrasenā

    ṛṣiḥ

    vyāsaḥ

    nāᄆāyanī

    maheśvaraḥ

    nāᄆāyanī

    maheśvaraḥ

    nāᄆāyanī

    maheśvaraḥ

    vyāsaḥ

    mā bhūdrājaṃstava tāpo manaḥsthaḥ pañcānāṃ bhāryā duhitā mameti

    mātur eṣā pārthiva prārthitā syātpañcānāṃ bhāryā duhitā mameti

    yājopayājau dharmaratau tapobhyāṃ tau cakratuḥ pañcapatitvam asyāḥ

    sā dharmataḥ pāṇḍuputrair avāptā bhāryā kṛṣṇā modatāṃ vai kulaṃ te

    loke nānyo nāthavāṃstvadviśiṣṭaḥ sarvārīṇām apradhṛṣyo 'si rājan

    bhūyastu me śṛṇvidaṃ tvaṃ viśoko yathāgamaṃ pañcapatitvam asyāḥ

    eṣā nāᄆāyanī pūrvaṃ maudgalyaṃ sthaviraṃ patim

    ārādhayāmāsa tadā kuṣṭhinaṃ tam aninditā

    tvagasthibhūtaṃ kaṭukaṃ lolam īrṣyuṃ sukopanam

    sugandhetaragandhāḍhyaṃ valīpalitadhāriṇam

    sthaviraṃ vikṛtākāraṃ śīryamāṇanakhatvacam

    ucchiṣṭam upabhuñjānā paryupāste mahāvratā

    tataḥ kadācid aṅguṣṭho bhuñjānasya vyaśīryata

    annād uddhṛtya taccānnam upāyuṅktāviśaṅkitā

    tena tasyāḥ prasannena kāmavyāhāriṇā tadā

    varaṃ vṛṇīṣvetyasakṛd uktā vavre varaṃ tadā

    nāsmi vṛddho na kaṭuko nerṣyurnaivātikopanaḥ

    na ca durgandhavadano na kṛśo na ca lolupaḥ

    kathaṃ tvāṃ ramayāmīha kathaṃ tvāṃ vāsayāmyaham

    vada kalyāṇi bhadraṃ te yathā tvaṃ manasecchasi

    sā tam akliṣṭakarmāṇaṃ varadaṃ sarvakāmadam

    bhartāram anavadyāṅgī prasannaṃ pratyuvāca ha

    pañcabāṇātividdhāhaṃ manmathasya mahāmate

    pañcadhā māṃ vibhaktātmā bhagavāṃllokaviśrutaḥ

    ramaya tvam acintyātmanpunaścaikatvam āsthitaḥ

    tāṃ tathetyabravīddhīmānbrahmarṣirvai mahātapāḥ

    sa pañcadhānubhūtvā tāṃ ramayāmāsa sarvaśaḥ

    nāᄆāyanīṃ sukeśāntāṃ mudgalaścāruhāsinīm

    āśrameṣvadhikaṃ cāpi pūjyamāno maharṣibhiḥ

    vicacāra yathākāmaṃ kāmarūpavapuḥ punaḥ

    yadā yayau divaṃ cāpi tatra devarṣibhiḥ saha

    sudhāmṛtarasāhāraḥ suraloke cacāra ha

    pūjyamānastathā śacyā śakrasya bhavaneṣvapi

    mahendrasenayā sārdhaṃ paryadhāvadriraṃsayā

    sūryasya ca rathaṃ divyam āruhya bhagavānprabhuḥ

    paryupetya punarmeruṃ merau vāsam arocayat

    ākāśagaṅgām āplutya tayā saha taponidhiḥ

    aṃśujāleṣu candrasya uvāsa ca yathānilaḥ

    girirūpaṃ yadā dadhre sa maharṣistadā punaḥ

    tatprabhāvena sā tasya madhye jajñe mahānadī

    yadā puṣpākulaḥ sālaḥ saṃjajñe bhagavān ṛṣiḥ

    latātvam atha saṃpede tam evābhyanuveṣṭatī

    pupoṣa ca vapuryasya tasyānugaṃ punaḥ

    sā pupoṣa samaṃ bhartuḥ skandhenāpi cacāra ha

    tatastasya ca tasyāśca tulyā prītir avardhata

    tathā hi bhagavāṃstasyāḥ prasādād ṛṣisattamaḥ

    vijajñuṣī ca sā tatra daivayogena bhāminī

    sa ca tāṃ tapasā devīṃ ramayāmāsa yogataḥ

    ekapatnī purā bhūtvā sadaivāgre yaśasvinī

    arundhatīva sīteva babhūvātipativratā

    damayantyāśca mātuḥ sā viśeṣam adhikaṃ yayau

    etattathyaṃ mahārāja mā te bhūdbuddhir anyathā

    eṣā nāᄆāyanī jajñe daivayogena kenacit

    rājaṃstavātmajā kṛṣṇā vedyāṃ tejasvinī śubhā

    tasmiṃstasyā manaḥ saktaṃ na śaśāka kadācana

    tathā praṇihito hyātmā tasyāstasmindvijottame

    brūhi tatkāraṇaṃ yena brahmañjātā tapasvinī

    sutā mamādhvare kṛṣṇā sarvavedavidāṃ vara

    śṛṇu rājanyathā hyasyā datto rudreṇa vai varaḥ

    yadarthaṃ caiva sambhūtā tava yajñe yaśasvinī

    ahaṃ te kathayiṣyāmi kṛṣṇāyāḥ paurvadehikam

    indraseneti vikhyātā purā nāᄆāyanī śubhā

    maudgalyaṃ patim āsādya cacāra vigatajvarā

    maudgalyasya maharṣeśca ramamāṇasya vai tayā

    saṃvatsaragaṇā rājanvyatīyuḥ kṣaṇavattadā

    tataḥ kadāciddharmātmā tṛptaḥ kāmādvyarajyata

    anvicchanparamaṃ brahma tyāgadharmaparo 'bhavat

    utsasarja sa tāṃ vipraḥ sā tadā cāpatadbhuvi

    maudgalyo rājaśārdūla tapobhirbhāvitaḥ sadā

    kāmabhogāturābhyetya vacanaṃ cedam abravīt

    prasīda bhagavanmahyaṃ na mām utsraṣṭum arhasi

    avitṛptāsmi brahmarṣe kāmānāṃ kāmasevanāt

    māro māṃ bādhate 'tyartham anugṛhṇātu māṃ bhavān

    tarpayasva mamākṣāṇi guhyaṃ māṃ bādhate 'niśam

    yasmāttvaṃ mayi niḥśaṅkā hyavaktavyaṃ prabhāṣase

    ācarantī tapovighnaṃ tasmācchṛṇu vaco mama

    bhaviṣyasi nṛloke tvaṃ rājaputrī yaśasvinī

    pāñcālarājasya sutā drupadasya mahātmanaḥ

    bhavitārastu te tatra patayaḥ pañca viśrutāḥ

    taiḥ sārdhaṃ madhurākāraiściraṃ ratim avāpsyasi

    saivaṃ śaptā tu vimanā vanaṃ prāptā yaśasvinī

    bhogair atṛptā deveśaṃ tapasārādhayattadā

    nirāśīrmārutāhārā nirāhārā tathaiva ca

    anuvartamānā tvādityaṃ tathā pañcatapābhavat

    tīvreṇa tapasā tasyāstuṣṭaḥ paśupatiḥ svayam

    varaṃ prādāttadā rudraḥ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ

    bhaviṣyati paraṃ janma mānuṣeṣu varāṅgane

    bhaviṣyanti ca te bhadre patayaḥ pañca suvratāḥ

    mahendravapuṣaḥ sarve mahendrasamavikramāḥ

    tatrasthā ca mahatkarma surāṇāṃ tvaṃ kariṣyasi

    ekaḥ khalu mayā bhartā vṛtaḥ pañcāpi me katham

    bhaviṣyanti mamaikasyāḥ patayastadbravīhi me

    pañcakṛtvastvayā hyuktaḥ patiṃ dehītyahaṃ punaḥ

    pañca te patayo bhadre bhaviṣyanti sukhāvahāḥ

    dharma ekaḥ patiḥ strīṇāṃ pūrvam eva prakalpitaḥ

    bahupatnīkatā puṃsāṃ dharmaśca pitṛbhiḥ kṛtaḥ

    strīdharmaḥ pūrvam evāyaṃ nirmito munibhiḥ purā

    sahadharmacarī bhartur ekā ekasya cocyate

    eko hi bhartā nārīṇāṃ kaumāra iti laukikaḥ

    āpatsu ca niyogena saṃtānārthe paraḥ smṛtaḥ

    gaccheta yā tṛtīyaṃ tu tasyā niṣkṛtir ucyate

    caturthe patitā dharmātpañcame vardhakī bhavet

    evaṃ gate dharmapathe na vṛṇe bahupuṃskatām

    alokācaritāttasmātkathaṃ mucyeya saṃkarāt

    anāvṛtāḥ purā nāryo hyāsañśudhyanti cārtave

    sakṛd uktaṃ tvayā naitānnādharmaste bhaviṣyati

    yadi me patayaḥ pañca varam icchāmi tairmithaḥ

    kaumāraṃ ca bhavetsarvaiḥ saṃgame saṃgame ca me

    patiśuśrūṣayā caiva siddhiḥ prāptā purā mayā

    bhogecchā ca mayā prāptā sa ca bhogaśca me bhavet

    ratiśca bhadre siddhiśca na bhajete parasparam

    abhogā lapsyase siddhiṃ yogenāpi mahatvatām

    anyadehāntare ca tvaṃ rūpabhāgyaguṇānvitā

    pañcabhiḥ prāpya kaumāraṃ mahābhāgā bhaviṣyasi

    gaccha gaṅgājalasthā ca naraṃ paśyasi yaṃ śubhe

    tam ānaya mamābhyāśaṃ surarājaṃ śucismite

    ityuktā viśvarūpeṇa rudraṃ kṛtvā pradakṣiṇam

    jagāma gaṅgām uddiśya puṇyāṃ tripathagāṃ nadīm