46 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
प्रजापतेस्तु दक्षस्य मनोर्वैवस्वतस्य च
भरतस्य कुरोः पूरोर् अजमीढस्य चान्वये
vaiśaṃpāyana uvāca
prajāpatestu dakṣasya manorvaivasvatasya ca
bharatasya kuroḥ pūror ajamīḍhasya cānvaye
- 2
यादवानाम् इमं वंशं पौरवाणां च सर्वशः
तथैव भारतानां च पुण्यं स्वस्त्ययनं महत्
धन्यं यशस्यम् आयुष्यं कीर्तयिष्यामि ते ऽनघ
yādavānām imaṃ vaṃśaṃ pauravāṇāṃ ca sarvaśaḥ
tathaiva bhāratānāṃ ca puṇyaṃ svastyayanaṃ mahat
dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ kīrtayiṣyāmi te 'nagha
- 3
तेजोभिर् उदिताः सर्वे महर्षिसमतेजसः
दश प्रचेतसः पुत्राः सन्तः पूर्वजनाः स्मृताः
मेघजेनाग्निना ये ते पूर्वं दग्धा महौजसः
tejobhir uditāḥ sarve maharṣisamatejasaḥ
daśa pracetasaḥ putrāḥ santaḥ pūrvajanāḥ smṛtāḥ
meghajenāgninā ye te pūrvaṃ dagdhā mahaujasaḥ
- 4
तेभ्यः प्राचेतसो जज्ञे दक्षो दक्षाद् इमाः प्रजाः
सम्भूताः पुरुषव्याघ्र स हि लोकपितामहः
tebhyaḥ prācetaso jajñe dakṣo dakṣād imāḥ prajāḥ
sambhūtāḥ puruṣavyāghra sa hi lokapitāmahaḥ
- 5
वीरिण्या सह संगम्य दक्षः प्राचेतसो मुनिः
आत्मतुल्यान् अजनयत्सहस्रं संशितव्रतान्
vīriṇyā saha saṃgamya dakṣaḥ prācetaso muniḥ
ātmatulyān ajanayatsahasraṃ saṃśitavratān
- 6
सहस्रसंख्यान्समितान्सुतान्दक्षस्य नारदः
मोक्षम् अध्यापयामास सांख्यज्ञानम् अनुत्तमम्
नाशार्थं योजयामास दिगन्तज्ञानकर्मसु
sahasrasaṃkhyānsamitānsutāndakṣasya nāradaḥ
mokṣam adhyāpayāmāsa sāṃkhyajñānam anuttamam
nāśārthaṃ yojayāmāsa digantajñānakarmasu
- 7
ततः पञ्चाशतं कन्याः पुत्रिका अभिसंदधे
प्रजापतिः प्रजा दक्षः सिसृक्षुर्जनमेजय
tataḥ pañcāśataṃ kanyāḥ putrikā abhisaṃdadhe
prajāpatiḥ prajā dakṣaḥ sisṛkṣurjanamejaya
- 8
ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश
कालस्य नयने युक्ताः सप्तविंशतिम् इन्दवे
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa
kālasya nayane yuktāḥ saptaviṃśatim indave
- 9
त्रयोदशानां पत्नीनां या तु दाक्षायणी वरा
मारीचः कश्यपस्तस्याम् आदित्यान्समजीजनत्
इन्द्रादीन्वीर्यसम्पन्नान्विवस्वन्तम् अथापि च
trayodaśānāṃ patnīnāṃ yā tu dākṣāyaṇī varā
mārīcaḥ kaśyapastasyām ādityānsamajījanat
indrādīnvīryasampannānvivasvantam athāpi ca
- 10
विवस्वतः सुतो जज्ञे यमो वैवस्वतः प्रभुः
मार्तण्डश्च यमस्यापि पुत्रो राजन्न् अजायत
vivasvataḥ suto jajñe yamo vaivasvataḥ prabhuḥ
mārtaṇḍaśca yamasyāpi putro rājann ajāyata
- 11
मार्तण्डस्य मनुर्धीमान् अजायत सुतः प्रभुः
यमश्चापि सुतो जज्ञे ख्यातस्तस्यानुजः प्रभुः
धर्मात्मा स मनुर्धीमान्यत्र वंशः प्रतिष्ठितः
मनोर्वंशो मानवानां ततो ऽयं प्रथितो ऽभवत्
ब्रह्मक्षत्रादयस्तस्मान्मनोर्जातास्तु मानवाः
mārtaṇḍasya manurdhīmān ajāyata sutaḥ prabhuḥ
yamaścāpi suto jajñe khyātastasyānujaḥ prabhuḥ
dharmātmā sa manurdhīmānyatra vaṃśaḥ pratiṣṭhitaḥ
manorvaṃśo mānavānāṃ tato 'yaṃ prathito 'bhavat
brahmakṣatrādayastasmānmanorjātāstu mānavāḥ
- 12
तत्राभवत्तदा राजन्ब्रह्म क्षत्रेण संगतम्
ब्राह्मणा मानवास्तेषां साङ्गं वेदम् अदीधरन्
tatrābhavattadā rājanbrahma kṣatreṇa saṃgatam
brāhmaṇā mānavāsteṣāṃ sāṅgaṃ vedam adīdharan
- 13
वेनं धृष्णुं नरिष्यन्तं नाभागेक्ष्वाकुम् एव च
करूषम् अथ शर्यातिं तथैवात्राष्टमीम् इलाम्
venaṃ dhṛṣṇuṃ nariṣyantaṃ nābhāgekṣvākum eva ca
karūṣam atha śaryātiṃ tathaivātrāṣṭamīm ilām
- 14
पृषध्रनवमान् आहुः क्षत्रधर्मपरायणान्
नाभागारिष्टदशमान्मनोः पुत्रान्महाबलान्
pṛṣadhranavamān āhuḥ kṣatradharmaparāyaṇān
nābhāgāriṣṭadaśamānmanoḥ putrānmahābalān
- 15
पञ्चाशतं मनोः पुत्रास्तथैवान्ये ऽभवन्क्षितौ
अन्योन्यभेदात्ते सर्वे विनेशुर् इति नः श्रुतम्
pañcāśataṃ manoḥ putrāstathaivānye 'bhavankṣitau
anyonyabhedātte sarve vineśur iti naḥ śrutam
- 16
पुरूरवास्ततो विद्वान् इलायां समपद्यत
सा वै तस्याभवन्माता पिता चेति हि नः श्रुतम्
purūravāstato vidvān ilāyāṃ samapadyata
sā vai tasyābhavanmātā pitā ceti hi naḥ śrutam
- 17
त्रयोदश समुद्रस्य द्वीपान् अश्नन्पुरूरवाः
अमानुषैर्वृतः सत्त्वैर्मानुषः सन्महायशाः
तुतोष नैव रत्नानां लोभाद् इति च नः श्रुतम्
trayodaśa samudrasya dvīpān aśnanpurūravāḥ
amānuṣairvṛtaḥ sattvairmānuṣaḥ sanmahāyaśāḥ
tutoṣa naiva ratnānāṃ lobhād iti ca naḥ śrutam
- 18
विप्रैः स विग्रहं चक्रे वीर्योन्मत्तः पुरूरवाः
जहार च स विप्राणां रत्नान्युत्क्रोशताम् अपि
vipraiḥ sa vigrahaṃ cakre vīryonmattaḥ purūravāḥ
jahāra ca sa viprāṇāṃ ratnānyutkrośatām api
- 19
सनत्कुमारस्तं राजन्ब्रह्मलोकाद् उपेत्य ह
अनुदर्शयां ततश्चक्रे प्रत्यगृह्णान्न चाप्यसौ
sanatkumārastaṃ rājanbrahmalokād upetya ha
anudarśayāṃ tataścakre pratyagṛhṇānna cāpyasau
- 20
ततो महर्षिभिः क्रुद्धैः शप्तः सद्यो व्यनश्यत
लोभान्वितो मदबलान्नष्टसंज्ञो नराधिपः
tato maharṣibhiḥ kruddhaiḥ śaptaḥ sadyo vyanaśyata
lobhānvito madabalānnaṣṭasaṃjño narādhipaḥ
- 21
स हि गन्धर्वलोकस्थ उर्वश्या सहितो विराट्
आनिनाय क्रियार्थे ऽग्नीन्यथावद्विहितांस्त्रिधा
sa hi gandharvalokastha urvaśyā sahito virāṭ
ānināya kriyārthe 'gnīnyathāvadvihitāṃstridhā
- 22
षट्पुत्रा जज्ञिरे ऽथैलाद् आयुर्धीमान् अमावसुः
दृढायुश्च वनायुश्च श्रुतायुश्चोर्वशीसुताः
ṣaṭputrā jajñire 'thailād āyurdhīmān amāvasuḥ
dṛḍhāyuśca vanāyuśca śrutāyuścorvaśīsutāḥ
- 23
नहुषं वृद्धशर्माणं रजिं रम्भम् अनेनसम्
स्वर्भानवीसुतान् एतान् आयोः पुत्रान्प्रचक्षते
nahuṣaṃ vṛddhaśarmāṇaṃ rajiṃ rambham anenasam
svarbhānavīsutān etān āyoḥ putrānpracakṣate
- 24
आयुषो नहुषः पुत्रो धीमान्सत्यपराक्रमः
राज्यं शशास सुमहद्धर्मेण पृथिवीपतिः
āyuṣo nahuṣaḥ putro dhīmānsatyaparākramaḥ
rājyaṃ śaśāsa sumahaddharmeṇa pṛthivīpatiḥ
- 25
पितॄन्देवान् ऋषीन्विप्रान्गन्धर्वोरगराक्षसान्
नहुषः पालयामास ब्रह्मक्षत्रम् अथो विशः
pitṝndevān ṛṣīnviprāngandharvoragarākṣasān
nahuṣaḥ pālayāmāsa brahmakṣatram atho viśaḥ
- 26
स हत्वा दस्युसंघातान् ऋषीन्करम् अदापयत्
पशुवच्चैव तान्पृष्ठे वाहयामास वीर्यवान्
sa hatvā dasyusaṃghātān ṛṣīnkaram adāpayat
paśuvaccaiva tānpṛṣṭhe vāhayāmāsa vīryavān
- 27
कारयामास चेन्द्रत्वम् अभिभूय दिवौकसः
तेजसा तपसा चैव विक्रमेणौजसा तथा
विशिष्टो नहुषः शप्तः सद्यो ह्यजगरो ऽभवत्
kārayāmāsa cendratvam abhibhūya divaukasaḥ
tejasā tapasā caiva vikrameṇaujasā tathā
viśiṣṭo nahuṣaḥ śaptaḥ sadyo hyajagaro 'bhavat
- 28
यतिं ययातिं संयातिम् आयातिं पाञ्चम् उद्धवम्
नहुषो जनयामास षट्पुत्रान्प्रियवाससि
यतिस्तु योगम् आस्थाय ब्रह्मभूतो ऽभवन्मुनिः
yatiṃ yayātiṃ saṃyātim āyātiṃ pāñcam uddhavam
nahuṣo janayāmāsa ṣaṭputrānpriyavāsasi
yatistu yogam āsthāya brahmabhūto 'bhavanmuniḥ
- 29
ययातिर्नाहुषः सम्राड् आसीत्सत्यपराक्रमः
स पालयामास महीम् ईजे च विविधैः सवैः
yayātirnāhuṣaḥ samrāḍ āsītsatyaparākramaḥ
sa pālayāmāsa mahīm īje ca vividhaiḥ savaiḥ
- 30
अतिशक्त्या पितॄन् अर्चन्देवांश्च प्रयतः सदा
अन्वगृह्णात्प्रजाः सर्वा ययातिर् अपराजितः
atiśaktyā pitṝn arcandevāṃśca prayataḥ sadā
anvagṛhṇātprajāḥ sarvā yayātir aparājitaḥ

