22 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो राजासीत्पृथिवीपतिः
महाभिष इति ख्यातः सत्यवाक्सत्यविक्रमः
vaiśaṃpāyana uvāca
ikṣvākuvaṃśaprabhavo rājāsītpṛthivīpatiḥ
mahābhiṣa iti khyātaḥ satyavāksatyavikramaḥ
- 2
सो ऽश्वमेधसहस्रेण वाजपेयशतेन च
तोषयामास देवेन्द्रं स्वर्गं लेभे ततः प्रभुः
यौवनं चानुसंप्राप्तं कुमारं वदतां वरम्
संस्मरंश्चाक्षयांल्लोकान्विदितांश्च स्वकर्मणा
so 'śvamedhasahasreṇa vājapeyaśatena ca
toṣayāmāsa devendraṃ svargaṃ lebhe tataḥ prabhuḥ
yauvanaṃ cānusaṃprāptaṃ kumāraṃ vadatāṃ varam
saṃsmaraṃścākṣayāṃllokānviditāṃśca svakarmaṇā
- 3
ततः कदाचिद्ब्रह्माणम् उपासां चक्रिरे सुराः
तत्र राजर्षय आसन्स च राजा महाभिषः
tataḥ kadācidbrahmāṇam upāsāṃ cakrire surāḥ
tatra rājarṣaya āsansa ca rājā mahābhiṣaḥ
- 4
अथ गङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा समुपायात्पितामहम्
तस्या वासः समुद्धूतं मारुतेन शशिप्रभम्
atha gaṅgā saricchreṣṭhā samupāyātpitāmaham
tasyā vāsaḥ samuddhūtaṃ mārutena śaśiprabham
- 5
ततो ऽभवन्सुरगणाः सहसावाङ्मुखास्तदा
महाभिषस्तु राजर्षिर् अशङ्को दृष्टवान्नदीम्
tato 'bhavansuragaṇāḥ sahasāvāṅmukhāstadā
mahābhiṣastu rājarṣir aśaṅko dṛṣṭavānnadīm
- 6
अपध्यातो भगवता ब्रह्मणा स महाभिषः
उक्तश्च जातो मर्त्येषु पुनर्लोकान् अवाप्स्यसि
मनुष्येषु चिरं स्थित्वा लोकान्प्राप्स्यसि शोभनान्
यया हृतमनाश्चासि गङ्गया त्वं सुदुर्मते
सा ते वै मानुषे लोके विप्रियाण्याचरिष्यति
यदा ते भविता मन्युस्तदा शापाद्विमोक्ष्यसे
apadhyāto bhagavatā brahmaṇā sa mahābhiṣaḥ
uktaśca jāto martyeṣu punarlokān avāpsyasi
manuṣyeṣu ciraṃ sthitvā lokānprāpsyasi śobhanān
yayā hṛtamanāścāsi gaṅgayā tvaṃ sudurmate
sā te vai mānuṣe loke vipriyāṇyācariṣyati
yadā te bhavitā manyustadā śāpādvimokṣyase
- 7
स चिन्तयित्वा नृपतिर्नृपान्सर्वांस्तपोधनान्
प्रतीपं रोचयामास पितरं भूरिवर्चसम्
sa cintayitvā nṛpatirnṛpānsarvāṃstapodhanān
pratīpaṃ rocayāmāsa pitaraṃ bhūrivarcasam
- 8
महाभिषं तु तं दृष्ट्वा नदी धैर्याच्च्युतं नृपम्
तम् एव मनसाध्यायम् उपावर्तत्सरिद्वरा
भावं मनसि वै कृत्वा जगाम नृपतिं पतिम्
mahābhiṣaṃ tu taṃ dṛṣṭvā nadī dhairyāccyutaṃ nṛpam
tam eva manasādhyāyam upāvartatsaridvarā
bhāvaṃ manasi vai kṛtvā jagāma nṛpatiṃ patim
- 9
सा तु विध्वस्तवपुषः कश्मलाभिहतौजसः
ददर्श पथि गच्छन्ती वसून्देवान्दिवौकसः
sā tu vidhvastavapuṣaḥ kaśmalābhihataujasaḥ
dadarśa pathi gacchantī vasūndevāndivaukasaḥ
- 10
तथारूपांश्च तान्दृष्ट्वा पप्रच्छ सरितां वरा
किम् इदं नष्टरूपाः स्थ कच्चित्क्षेमं दिवौकसाम्
सुखानि न प्रसन्नानि विवर्णानि कृतानि किम्
किमर्थं मनुजा भूमौ निपतिष्यन्ति दुःखिताः
tathārūpāṃśca tāndṛṣṭvā papraccha saritāṃ varā
kim idaṃ naṣṭarūpāḥ stha kaccitkṣemaṃ divaukasām
sukhāni na prasannāni vivarṇāni kṛtāni kim
kimarthaṃ manujā bhūmau nipatiṣyanti duḥkhitāḥ
- 11
ताम् ऊचुर्वसवो देवाः शप्ताः स्मो वै महानदि
अल्पे ऽपराधे संरम्भाद्वसिष्ठेन महात्मना
tām ūcurvasavo devāḥ śaptāḥ smo vai mahānadi
alpe 'parādhe saṃrambhādvasiṣṭhena mahātmanā
- 12
विमूढा हि वयं सर्वे प्रच्छन्नम् ऋषिसत्तमम्
संध्यां वसिष्ठम् आसीनं तम् अत्यभिसृताः पुरा
vimūḍhā hi vayaṃ sarve pracchannam ṛṣisattamam
saṃdhyāṃ vasiṣṭham āsīnaṃ tam atyabhisṛtāḥ purā
- 13
तेन कोपाद्वयं शप्ता योनौ संभवतेति ह
न शक्यम् अन्यथा कर्तुं यद् उक्तं ब्रह्मवादिना
tena kopādvayaṃ śaptā yonau saṃbhavateti ha
na śakyam anyathā kartuṃ yad uktaṃ brahmavādinā
- 14
त्वं तस्मान्मानुषी भूत्वा सूष्व पुत्रान्वसून्भुवि
न मानुषीणां जठरं प्रविशेमाशुभं वयम्
tvaṃ tasmānmānuṣī bhūtvā sūṣva putrānvasūnbhuvi
na mānuṣīṇāṃ jaṭharaṃ praviśemāśubhaṃ vayam
- 15
इत्युक्ता तान्वसून्गङ्गा तथेत्युक्त्वाब्रवीद् इदम्
मर्त्येषु पुरुषश्रेष्ठः को वः कर्ता भविष्यति
इत्युक्ता गङ्गया ते च ताम् ऊचुर्वसवस्तदा
ityuktā tānvasūngaṅgā tathetyuktvābravīd idam
martyeṣu puruṣaśreṣṭhaḥ ko vaḥ kartā bhaviṣyati
ityuktā gaṅgayā te ca tām ūcurvasavastadā
- 16
वसव ऊचुः
प्रतीपस्य सुतो राजा शंतनुर्नाम धार्मिकः
भविता मानुषे लोके स नः कर्ता भविष्यति
vasava ūcuḥ
pratīpasya suto rājā śaṃtanurnāma dhārmikaḥ
bhavitā mānuṣe loke sa naḥ kartā bhaviṣyati
- 17
गङ्गोवाच
ममाप्येवं मतं देवा यथावदत मानघाः
प्रियं तस्य करिष्यामि युष्माकं चैतद् ईप्सितम्
gaṅgovāca
mamāpyevaṃ mataṃ devā yathāvadata mānaghāḥ
priyaṃ tasya kariṣyāmi yuṣmākaṃ caitad īpsitam
- 18
वसव ऊचुः
जातान्कुमारान्स्वान् अप्सु प्रक्षेप्तुं वै त्वम् अर्हसि
यथा नचिरकालं नो निष्कृतिः स्यात्त्रिलोकगे
vasava ūcuḥ
jātānkumārānsvān apsu prakṣeptuṃ vai tvam arhasi
yathā nacirakālaṃ no niṣkṛtiḥ syāttrilokage
- 19
गङ्गोवाच
एवम् एतत्करिष्यामि पुत्रस्तस्य विधीयताम्
नास्य मोघः संगमः स्यात्पुत्रहेतोर्मया सह
gaṅgovāca
evam etatkariṣyāmi putrastasya vidhīyatām
nāsya moghaḥ saṃgamaḥ syātputrahetormayā saha
- 20
वसव ऊचुः
तुरीयार्धं प्रदास्यामो वीर्यस्यैकैकशो वयम्
तेन वीर्येण पुत्रस्ते भविता तस्य चेप्सितः
vasava ūcuḥ
turīyārdhaṃ pradāsyāmo vīryasyaikaikaśo vayam
tena vīryeṇa putraste bhavitā tasya cepsitaḥ
- 21
न संपत्स्यति मर्त्येषु पुनस्तस्य तु संततिः
तस्माद् अपुत्रः पुत्रस्ते भविष्यति स वीर्यवान्
na saṃpatsyati martyeṣu punastasya tu saṃtatiḥ
tasmād aputraḥ putraste bhaviṣyati sa vīryavān
- 22
वैशंपायन उवाच
एवं ते समयं कृत्वा गङ्गया वसवः सह
जग्मुः प्रहृष्टमनसो यथासंकल्पम् अञ्जसा
सा तु विध्वस्तवपुषं कश्मलाभिहतं नृप
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ te samayaṃ kṛtvā gaṅgayā vasavaḥ saha
jagmuḥ prahṛṣṭamanaso yathāsaṃkalpam añjasā
sā tu vidhvastavapuṣaṃ kaśmalābhihataṃ nṛpa

