17 shlokas
- 1
गन्धर्व उवाच
एवम् उक्तः स विप्रर्षिर्वसिष्ठेन महात्मना
न्ययच्छद् आत्मनः कोपं सर्वलोकपराभवात्
gandharva uvāca
evam uktaḥ sa viprarṣirvasiṣṭhena mahātmanā
nyayacchad ātmanaḥ kopaṃ sarvalokaparābhavāt
- 2
ईजे च स महातेजाः सर्ववेदविदां वरः
ऋषी राक्षससत्रेण शाक्तेयो ऽथ पराशरः
īje ca sa mahātejāḥ sarvavedavidāṃ varaḥ
ṛṣī rākṣasasatreṇa śākteyo 'tha parāśaraḥ
- 3
ततो वृद्धांश्च बालांश्च राक्षसान्स महामुनिः
ददाह वितते यज्ञे शक्तेर्वधम् अनुस्मरन्
tato vṛddhāṃśca bālāṃśca rākṣasānsa mahāmuniḥ
dadāha vitate yajñe śaktervadham anusmaran
- 4
न हि तं वारयामास वसिष्ठो रक्षसां वधात्
द्वितीयाम् अस्य मा भाङ्क्षं प्रतिज्ञाम् इति निश्चयात्
na hi taṃ vārayāmāsa vasiṣṭho rakṣasāṃ vadhāt
dvitīyām asya mā bhāṅkṣaṃ pratijñām iti niścayāt
- 5
त्रयाणां पावकानां स सत्रे तस्मिन्महामुनिः
आसीत्पुरस्ताद्दीप्तानां चतुर्थ इव पावकः
trayāṇāṃ pāvakānāṃ sa satre tasminmahāmuniḥ
āsītpurastāddīptānāṃ caturtha iva pāvakaḥ
- 6
तेन यज्ञेन शुभ्रेण हूयमानेन युक्तितः
तद्विदीपितम् आकाशं सूर्येणेव घनात्यये
tena yajñena śubhreṇa hūyamānena yuktitaḥ
tadvidīpitam ākāśaṃ sūryeṇeva ghanātyaye
- 7
तं वसिष्ठादयः सर्वे मुनयस्तत्र मेनिरे
तेजसा दिवि दीप्यन्तं द्वितीयम् इव भास्करम्
taṃ vasiṣṭhādayaḥ sarve munayastatra menire
tejasā divi dīpyantaṃ dvitīyam iva bhāskaram
- 8
ततः परमदुष्प्रापम् अन्यैर् ऋषिर् उदारधीः
समापिपयिषुः सत्रं तम् अत्रिः समुपागमत्
tataḥ paramaduṣprāpam anyair ṛṣir udāradhīḥ
samāpipayiṣuḥ satraṃ tam atriḥ samupāgamat
- 9
तथा पुलस्त्यः पुलहः क्रतुश्चैव महाक्रतुम्
उपाजग्मुर् अमित्रघ्न रक्षसां जीवितेप्सया
tathā pulastyaḥ pulahaḥ kratuścaiva mahākratum
upājagmur amitraghna rakṣasāṃ jīvitepsayā
- 10
पुलस्त्यस्तु वधात्तेषां रक्षसां भरतर्षभ
उवाचेदं वचः पार्थ पराशरम् अरिंदमम्
pulastyastu vadhātteṣāṃ rakṣasāṃ bharatarṣabha
uvācedaṃ vacaḥ pārtha parāśaram ariṃdamam
- 11
कच्चित्तातापविघ्नं ते कच्चिन्नन्दसि पुत्रक
अजानताम् अदोषाणां सर्वेषां रक्षसां वधात्
kaccittātāpavighnaṃ te kaccinnandasi putraka
ajānatām adoṣāṇāṃ sarveṣāṃ rakṣasāṃ vadhāt
- 12
प्रजोच्छेदम् इमं मह्यं सर्वं सोमपसत्तम
नैष तात द्विजातीनां धर्मो दृष्टस्तपस्विनाम्
शम एव परो धर्मस्तम् आचर पराशर
अधर्मिष्ठं वरिष्ठः सन्कुरुषे त्वं पराशर
शक्तिनं चापि धर्मज्ञ नातिक्रान्तुम् इहार्हसि
प्रजानां च ममोच्छेदं न चैवं कर्तुम् अर्हसि
शापाद्धि शक्तेर्वासिष्ठ तत्तावद् उपपादितम्
आत्मजेन सरोषेण शक्तिर्नीत इतो दिवम्
न हि तं राक्षसः कश्चिच्छक्तो भक्षयितुं मुने
आत्मनैवात्मनस्तेन सृष्टो मृत्युस्तदाभवत्
निमित्तभूतस्तत्रासीद्विश्वामित्रः पराशर
वासिष्ठा भक्षिताश्चासन्कौशिकोत्सृष्टरक्षसा
शापं न कुर्वन्ति तदा वाक्शस्त्रा यत्परायणम्
क्षमावन्तो ऽदहन्देहं देहम् अन्यं व्रजन्ति हि
राजा कल्माषपादश्च दिवम् आरोढुम् इच्छति
prajocchedam imaṃ mahyaṃ sarvaṃ somapasattama
naiṣa tāta dvijātīnāṃ dharmo dṛṣṭastapasvinām
śama eva paro dharmastam ācara parāśara
adharmiṣṭhaṃ variṣṭhaḥ sankuruṣe tvaṃ parāśara
śaktinaṃ cāpi dharmajña nātikrāntum ihārhasi
prajānāṃ ca mamocchedaṃ na caivaṃ kartum arhasi
śāpāddhi śaktervāsiṣṭha tattāvad upapāditam
ātmajena saroṣeṇa śaktirnīta ito divam
na hi taṃ rākṣasaḥ kaścicchakto bhakṣayituṃ mune
ātmanaivātmanastena sṛṣṭo mṛtyustadābhavat
nimittabhūtastatrāsīdviśvāmitraḥ parāśara
vāsiṣṭhā bhakṣitāścāsankauśikotsṛṣṭarakṣasā
śāpaṃ na kurvanti tadā vākśastrā yatparāyaṇam
kṣamāvanto 'dahandehaṃ deham anyaṃ vrajanti hi
rājā kalmāṣapādaśca divam āroḍhum icchati
- 13
ये च शक्त्यवराः पुत्रा वसिष्ठस्य महामुनेः
ते च सर्वे मुदा युक्ता मोदन्ते सहिताः सुरैः
सर्वम् एतद्वसिष्ठस्य विदितं वै महामुने
ye ca śaktyavarāḥ putrā vasiṣṭhasya mahāmuneḥ
te ca sarve mudā yuktā modante sahitāḥ suraiḥ
sarvam etadvasiṣṭhasya viditaṃ vai mahāmune
- 14
रक्षसां च समुच्छेद एष तात तपस्विनाम्
निमित्तभूतस्त्वं चात्र क्रतौ वासिष्ठनन्दन
स सत्रं मुञ्च भद्रं ते समाप्तम् इदम् अस्तु ते
rakṣasāṃ ca samuccheda eṣa tāta tapasvinām
nimittabhūtastvaṃ cātra kratau vāsiṣṭhanandana
sa satraṃ muñca bhadraṃ te samāptam idam astu te
- 15
एवम् उक्तः पुलस्त्येन वसिष्ठेन च धीमता
तदा समापयामास सत्रं शाक्तिः पराशरः
evam uktaḥ pulastyena vasiṣṭhena ca dhīmatā
tadā samāpayāmāsa satraṃ śāktiḥ parāśaraḥ
- 16
सर्वराक्षससत्राय संभृतं पावकं मुनिः
उत्तरे हिमवत्पार्श्वे उत्ससर्ज महावने
sarvarākṣasasatrāya saṃbhṛtaṃ pāvakaṃ muniḥ
uttare himavatpārśve utsasarja mahāvane
- 17
स तत्राद्यापि रक्षांसि वृक्षान् अश्मान एव च
भक्षयन्दृश्यते वह्निः सदा पर्वणि पर्वणि
sa tatrādyāpi rakṣāṃsi vṛkṣān aśmāna eva ca
bhakṣayandṛśyate vahniḥ sadā parvaṇi parvaṇi

