21 shlokas
- 1
ययातिर् उवाच
अहं ययातिर्नहुषस्य पुत्रः पूरोः पिता सर्वभूतावमानात्
प्रभ्रंशितः सुरसिद्धर्षिलोकात्परिच्युतः प्रपताम्यल्पपुण्यः
yayātir uvāca
ahaṃ yayātirnahuṣasya putraḥ pūroḥ pitā sarvabhūtāvamānāt
prabhraṃśitaḥ surasiddharṣilokātparicyutaḥ prapatāmyalpapuṇyaḥ
- 2
अहं हि पूर्वो वयसा भवद्भ्यस्तेनाभिवादं भवतां न प्रयुञ्जे
यो विद्यया तपसा जन्मना वा वृद्धः स पूज्यो भवति द्विजानाम्
ahaṃ hi pūrvo vayasā bhavadbhyastenābhivādaṃ bhavatāṃ na prayuñje
yo vidyayā tapasā janmanā vā vṛddhaḥ sa pūjyo bhavati dvijānām
- 3
अष्टक उवाच
अवादीश्चेद्वयसा यः स वृद्ध इति राजन्नाभ्यवदः कथंचित्
यो वै विद्वान्वयसा सन्स्म वृद्धः स एव पूज्यो भवति द्विजानाम्
aṣṭaka uvāca
avādīścedvayasā yaḥ sa vṛddha iti rājannābhyavadaḥ kathaṃcit
yo vai vidvānvayasā sansma vṛddhaḥ sa eva pūjyo bhavati dvijānām
- 4
ययातिर् उवाच
प्रतिकूलं कर्मणां पापम् आहुस्तद्वर्तते ऽप्रवणे पापलोक्यम्
सन्तो ऽसतां नानुवर्तन्ति चैतद्यथा आत्मैषाम् अनुकूलवादी
yayātir uvāca
pratikūlaṃ karmaṇāṃ pāpam āhustadvartate 'pravaṇe pāpalokyam
santo 'satāṃ nānuvartanti caitadyathā ātmaiṣām anukūlavādī
- 5
अभूद्धनं मे विपुलं महद्वै विचेष्टमानो नाधिगन्ता तद् अस्मि
एवं प्रधार्यात्महिते निविष्टो यो वर्तते स विजानाति जीवन्
महाधनो यो यजते सुयज्ञैर्यः सर्वविद्यासु विनीतबुद्धिः
वेदान् अधीत्य तपसा योज्य देहं दिवं समायात्पुरुषो वीतमोहः
न जातु हृष्येन्महता धनेन वेदान् अधीयीत नाहंकृतः स्यात्
abhūddhanaṃ me vipulaṃ mahadvai viceṣṭamāno nādhigantā tad asmi
evaṃ pradhāryātmahite niviṣṭo yo vartate sa vijānāti jīvan
mahādhano yo yajate suyajñairyaḥ sarvavidyāsu vinītabuddhiḥ
vedān adhītya tapasā yojya dehaṃ divaṃ samāyātpuruṣo vītamohaḥ
na jātu hṛṣyenmahatā dhanena vedān adhīyīta nāhaṃkṛtaḥ syāt
- 6
नानाभावा बहवो जीवलोके दैवाधीना नष्टचेष्टाधिकाराः
तत्तत्प्राप्य न विहन्येत धीरो दिष्टं बलीय इति मत्वात्मबुद्ध्या
nānābhāvā bahavo jīvaloke daivādhīnā naṣṭaceṣṭādhikārāḥ
tattatprāpya na vihanyeta dhīro diṣṭaṃ balīya iti matvātmabuddhyā
- 7
सुखं हि जन्तुर्यदि वापि दुःखं दैवाधीनं विन्दति नात्मशक्त्या
तस्माद्दिष्टं बलवन्मन्यमानो न संज्वरेन्नापि हृष्येत्कदाचित्
sukhaṃ hi janturyadi vāpi duḥkhaṃ daivādhīnaṃ vindati nātmaśaktyā
tasmāddiṣṭaṃ balavanmanyamāno na saṃjvarennāpi hṛṣyetkadācit
- 8
दुःखे न तप्येन्न सुखेन हृष्येत्समेन वर्तेत सदैव धीरः
दिष्टं बलीय इति मन्यमानो न संज्वरेन्नापि हृष्येत्कदाचित्
दृष्टो हि मे परतश्चापि लोकः प्राप्ता भोगाः सर्वतो नास्ति निष्ठा
duḥkhe na tapyenna sukhena hṛṣyetsamena varteta sadaiva dhīraḥ
diṣṭaṃ balīya iti manyamāno na saṃjvarennāpi hṛṣyetkadācit
dṛṣṭo hi me parataścāpi lokaḥ prāptā bhogāḥ sarvato nāsti niṣṭhā
- 9
भये न मुह्याम्यष्टकाहं कदाचित्संतापो मे मानसो नास्ति कश्चित्
धाता यथा मां विदधाति लोके ध्रुवं तथाहं भवितेति मत्वा
bhaye na muhyāmyaṣṭakāhaṃ kadācitsaṃtāpo me mānaso nāsti kaścit
dhātā yathā māṃ vidadhāti loke dhruvaṃ tathāhaṃ bhaviteti matvā
- 10
संस्वेदजा अण्डजा उद्भिदाश्च सरीसृपाः कृमयो ऽथाप्सु मत्स्याः
तथाश्मानस्तृणकाष्ठं च सर्वं दिष्टक्षये स्वां प्रकृतिं भजन्ते
saṃsvedajā aṇḍajā udbhidāśca sarīsṛpāḥ kṛmayo 'thāpsu matsyāḥ
tathāśmānastṛṇakāṣṭhaṃ ca sarvaṃ diṣṭakṣaye svāṃ prakṛtiṃ bhajante
- 11
अनित्यतां सुखदुःखस्य बुद्ध्वा कस्मात्संतापम् अष्टकाहं भजेयम्
किं कुर्यां वै किं च कृत्वा न तप्ये तस्मात्संतापं वर्जयाम्यप्रमत्तः
वैशंपायन उवाच
एवं ब्रुवाणं नृपतिं ययातिम् अथाष्टकः पुनर् एवान्वपृच्छत्
मातामहं सर्वगुणोपपन्नं तत्र स्थितं स्वर्गलोके यथावत्
anityatāṃ sukhaduḥkhasya buddhvā kasmātsaṃtāpam aṣṭakāhaṃ bhajeyam
kiṃ kuryāṃ vai kiṃ ca kṛtvā na tapye tasmātsaṃtāpaṃ varjayāmyapramattaḥ
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ bruvāṇaṃ nṛpatiṃ yayātim athāṣṭakaḥ punar evānvapṛcchat
mātāmahaṃ sarvaguṇopapannaṃ tatra sthitaṃ svargaloke yathāvat
- 12
अष्टक उवाच
ये ये लोकाः पार्थिवेन्द्र प्रधानास्त्वया भुक्ता यं च कालं यथा च
तन्मे राजन्ब्रूहि सर्वं यथावत्क्षेत्रज्ञवद्भाषसे त्वं हि धर्मान्
aṣṭaka uvāca
ye ye lokāḥ pārthivendra pradhānāstvayā bhuktā yaṃ ca kālaṃ yathā ca
tanme rājanbrūhi sarvaṃ yathāvatkṣetrajñavadbhāṣase tvaṃ hi dharmān
- 13
ययातिर् उवाच
राजाहम् आसम् इह सार्वभौमस्ततो लोकान्महतो ऽजयं वै
तत्रावसं वर्षसहस्रमात्रं ततो लोकं परम् अस्म्यभ्युपेतः
yayātir uvāca
rājāham āsam iha sārvabhaumastato lokānmahato 'jayaṃ vai
tatrāvasaṃ varṣasahasramātraṃ tato lokaṃ param asmyabhyupetaḥ
- 14
ततः पुरीं पुरुहूतस्य रम्यां सहस्रद्वारां शतयोजनायताम्
अध्यावसं वर्षसहस्रमात्रं ततो लोकं परम् अस्म्यभ्युपेतः
tataḥ purīṃ puruhūtasya ramyāṃ sahasradvārāṃ śatayojanāyatām
adhyāvasaṃ varṣasahasramātraṃ tato lokaṃ param asmyabhyupetaḥ
- 15
ततो दिव्यम् अजरं प्राप्य लोकं प्रजापतेर्लोकपतेर्दुरापम्
तत्रावसं वर्षसहस्रमात्रं ततो लोकं परम् अस्म्यभ्युपेतः
tato divyam ajaraṃ prāpya lokaṃ prajāpaterlokapaterdurāpam
tatrāvasaṃ varṣasahasramātraṃ tato lokaṃ param asmyabhyupetaḥ
- 16
देवस्य देवस्य निवेशने च विजित्य लोकान् अवसं यथेष्टम्
सम्पूज्यमानस्त्रिदशैः समस्तैस्तुल्यप्रभावद्युतिर् ईश्वराणाम्
devasya devasya niveśane ca vijitya lokān avasaṃ yatheṣṭam
sampūjyamānastridaśaiḥ samastaistulyaprabhāvadyutir īśvarāṇām
- 17
तथावसं नन्दने कामरूपी संवत्सराणाम् अयुतं शतानाम्
सहाप्सरोभिर्विहरन्पुण्यगन्धान्पश्यन्नगान्पुष्पितांश्चारुरूपान्
tathāvasaṃ nandane kāmarūpī saṃvatsarāṇām ayutaṃ śatānām
sahāpsarobhirviharanpuṇyagandhānpaśyannagānpuṣpitāṃścārurūpān
- 18
तत्रस्थं मां देवसुखेषु सक्तं काले ऽतीते महति ततो ऽतिमात्रम्
दूतो देवानाम् अब्रवीद् उग्ररूपो ध्वंसेत्युच्चैस्त्रिः प्लुतेन स्वरेण
tatrasthaṃ māṃ devasukheṣu saktaṃ kāle 'tīte mahati tato 'timātram
dūto devānām abravīd ugrarūpo dhvaṃsetyuccaistriḥ plutena svareṇa
- 19
एतावन्मे विदितं राजसिंह ततो भ्रष्टो ऽहं नन्दनात्क्षीणपुण्यः
वाचो ऽश्रौषं चान्तरिक्षे सुराणाम् अनुक्रोशाच्छोचतां मानवेन्द्र
etāvanme viditaṃ rājasiṃha tato bhraṣṭo 'haṃ nandanātkṣīṇapuṇyaḥ
vāco 'śrauṣaṃ cāntarikṣe surāṇām anukrośācchocatāṃ mānavendra
- 20
अहो कष्टं क्षीणपुण्यो ययातिः पतत्यसौ पुण्यकृत्पुण्यकीर्तिः
तान् अब्रुवं पतमानस्ततो ऽहं सतां मध्ये निपतेयं कथं नु
aho kaṣṭaṃ kṣīṇapuṇyo yayātiḥ patatyasau puṇyakṛtpuṇyakīrtiḥ
tān abruvaṃ patamānastato 'haṃ satāṃ madhye nipateyaṃ kathaṃ nu
- 21
तैर् आख्याता भवतां यज्ञभूमिः समीक्ष्य चैनां त्वरितम् उपागतो ऽस्मि
हविर्गन्धं देशिकं यज्ञभूमेर्धूमापाङ्गं प्रतिगृह्य प्रतीतः
tair ākhyātā bhavatāṃ yajñabhūmiḥ samīkṣya caināṃ tvaritam upāgato 'smi
havirgandhaṃ deśikaṃ yajñabhūmerdhūmāpāṅgaṃ pratigṛhya pratītaḥ

