28 shlokas
- 1
शौनक उवाच
सूतस्य वचनं श्रुत्वा शौनकः प्राह विस्मितः
यद् अपृच्छत्तदा राजा मन्त्रिणो जनमेजयः
पितुः स्वर्गगतिं तन्मे विस्तरेण पुनर्वद
śaunaka uvāca
sūtasya vacanaṃ śrutvā śaunakaḥ prāha vismitaḥ
yad apṛcchattadā rājā mantriṇo janamejayaḥ
pituḥ svargagatiṃ tanme vistareṇa punarvada
- 2
सूत उवाच
शृणु ब्रह्मन्यथा पृष्टा मन्त्रिणो नृपतेस्तदा
आख्यातवन्तस्ते सर्वे निधनं तत्परिक्षितः
sūta uvāca
śṛṇu brahmanyathā pṛṣṭā mantriṇo nṛpatestadā
ākhyātavantaste sarve nidhanaṃ tatparikṣitaḥ
- 3
जनमेजय उवाच
जानन्ति तु भवन्तस्तद्यथावृत्तः पिता मम
आसीद्यथा च निधनं गतः काले महायशाः
janamejaya uvāca
jānanti tu bhavantastadyathāvṛttaḥ pitā mama
āsīdyathā ca nidhanaṃ gataḥ kāle mahāyaśāḥ
- 4
श्रुत्वा भवत्सकाशाद्धि पितुर्वृत्तम् अशेषतः
कल्याणं प्रतिपत्स्यामि विपरीतं न जातुचित्
śrutvā bhavatsakāśāddhi piturvṛttam aśeṣataḥ
kalyāṇaṃ pratipatsyāmi viparītaṃ na jātucit
- 5
सूत उवाच
मन्त्रिणो ऽथाब्रुवन्वाक्यं पृष्टास्तेन महात्मना
सर्वधर्मविदः प्राज्ञा राजानं जनमेजयम्
sūta uvāca
mantriṇo 'thābruvanvākyaṃ pṛṣṭāstena mahātmanā
sarvadharmavidaḥ prājñā rājānaṃ janamejayam
- 6
शृणु पार्थिव यद्ब्रूषे पितुस्तव महात्मनः
चरितं पार्थिवेन्द्रस्य यथा निष्ठां गतश्च सः
धर्मात्मा च महात्मा च प्रजापालः पिता तव
आसीद् इह यथावृत्तः स महात्मा शृणुष्व तत्
śṛṇu pārthiva yadbrūṣe pitustava mahātmanaḥ
caritaṃ pārthivendrasya yathā niṣṭhāṃ gataśca saḥ
dharmātmā ca mahātmā ca prajāpālaḥ pitā tava
āsīd iha yathāvṛttaḥ sa mahātmā śṛṇuṣva tat
- 7
चातुर्वर्ण्यं स्वधर्मस्थं स कृत्वा पर्यरक्षत
धर्मतो धर्मविद्राजा धर्मो विग्रहवान् इव
cāturvarṇyaṃ svadharmasthaṃ sa kṛtvā paryarakṣata
dharmato dharmavidrājā dharmo vigrahavān iva
- 8
ररक्ष पृथिवीं देवीं श्रीमान् अतुलविक्रमः
द्वेष्टारस्तस्य नैवासन्स च न द्वेष्टि कंचन
समः सर्वेषु भूतेषु प्रजापतिर् इवाभवत्
rarakṣa pṛthivīṃ devīṃ śrīmān atulavikramaḥ
dveṣṭārastasya naivāsansa ca na dveṣṭi kaṃcana
samaḥ sarveṣu bhūteṣu prajāpatir ivābhavat
- 9
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव स्वकर्मसु
स्थिताः सुमनसो राजंस्तेन राज्ञा स्वनुष्ठिताः
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścaiva svakarmasu
sthitāḥ sumanaso rājaṃstena rājñā svanuṣṭhitāḥ
- 10
विधवानाथकृपणान्विकलांश्च बभार सः
सुदर्शः सर्वभूतानाम् आसीत्सोम इवापरः
vidhavānāthakṛpaṇānvikalāṃśca babhāra saḥ
sudarśaḥ sarvabhūtānām āsītsoma ivāparaḥ
- 11
तुष्टपुष्टजनः श्रीमान्सत्यवाग्दृढविक्रमः
धनुर्वेदे च शिष्यो ऽभून्नृपः शारद्वतस्य सः
tuṣṭapuṣṭajanaḥ śrīmānsatyavāgdṛḍhavikramaḥ
dhanurvede ca śiṣyo 'bhūnnṛpaḥ śāradvatasya saḥ
- 12
गोविन्दस्य प्रियश्चासीत्पिता ते जनमेजय
लोकस्य चैव सर्वस्य प्रिय आसीन्महायशाः
govindasya priyaścāsītpitā te janamejaya
lokasya caiva sarvasya priya āsīnmahāyaśāḥ
- 13
परिक्षीणेषु कुरुषु उत्तरायाम् अजायत
परिक्षिद् अभवत्तेन सौभद्रस्यात्मजो बली
parikṣīṇeṣu kuruṣu uttarāyām ajāyata
parikṣid abhavattena saubhadrasyātmajo balī
- 14
राजधर्मार्थकुशलो युक्तः सर्वगुणैर्नृपः
जितेन्द्रियश्चात्मवांश्च मेधावी वृद्धसेवितः
rājadharmārthakuśalo yuktaḥ sarvaguṇairnṛpaḥ
jitendriyaścātmavāṃśca medhāvī vṛddhasevitaḥ
- 15
षड्वर्गविन्महाबुद्धिर्नीतिधर्मविद् उत्तमः
प्रजा इमास्तव पिता षष्टिं वर्षाण्यपालयत्
ततो गतिं समापन्नः सर्वेषाम् अनिवर्तिनीम्
ततो दिष्टान्तम् आपन्नः सर्पेणानतिवर्तितम्
ṣaḍvargavinmahābuddhirnītidharmavid uttamaḥ
prajā imāstava pitā ṣaṣṭiṃ varṣāṇyapālayat
tato gatiṃ samāpannaḥ sarveṣām anivartinīm
tato diṣṭāntam āpannaḥ sarpeṇānativartitam
- 16
ततस्त्वं पुरुषश्रेष्ठ धर्मेण प्रतिपेदिवान्
इदं वर्षसहस्राय राज्यं कुरुकुलागतम्
बाल एवाभिजातो ऽसि सर्वभूतानुपालकः
tatastvaṃ puruṣaśreṣṭha dharmeṇa pratipedivān
idaṃ varṣasahasrāya rājyaṃ kurukulāgatam
bāla evābhijāto 'si sarvabhūtānupālakaḥ
- 17
जनमेजय उवाच
नास्मिन्कुले जातु बभूव राजा यो न प्रजानां हितकृत्प्रियश्च
विशेषतः प्रेक्ष्य पितामहानां वृत्तं महद्वृत्तपरायणानाम्
janamejaya uvāca
nāsminkule jātu babhūva rājā yo na prajānāṃ hitakṛtpriyaśca
viśeṣataḥ prekṣya pitāmahānāṃ vṛttaṃ mahadvṛttaparāyaṇānām
- 18
कथं निधनम् आपन्नः पिता मम तथाविधः
आचक्षध्वं यथावन्मे श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः
kathaṃ nidhanam āpannaḥ pitā mama tathāvidhaḥ
ācakṣadhvaṃ yathāvanme śrotum icchāmi tattvataḥ
- 19
सूत उवाच
स राजा पृथिवीपालः सर्वशस्त्रभृतां वरः
एवं संचोदिता राज्ञा मन्त्रिणस्ते नराधिपम्
ऊचुः सर्वे यथावृत्तं राज्ञः प्रियहिते रताः
sūta uvāca
sa rājā pṛthivīpālaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
evaṃ saṃcoditā rājñā mantriṇaste narādhipam
ūcuḥ sarve yathāvṛttaṃ rājñaḥ priyahite ratāḥ
- 20
बभूव मृगयाशीलस्तव राजन्पिता सदा
यथा पाण्डुर्महाभागो धनुर्धरवरो युधि
अस्मास्वासज्य सर्वाणि राजकार्याण्यशेषतः
babhūva mṛgayāśīlastava rājanpitā sadā
yathā pāṇḍurmahābhāgo dhanurdharavaro yudhi
asmāsvāsajya sarvāṇi rājakāryāṇyaśeṣataḥ
- 21
स कदाचिद्वनचरो मृगं विव्याध पत्रिणा
विद्ध्वा चान्वसरत्तूर्णं तं मृगं गहने वने
sa kadācidvanacaro mṛgaṃ vivyādha patriṇā
viddhvā cānvasarattūrṇaṃ taṃ mṛgaṃ gahane vane
- 22
पदातिर्बद्धनिस्त्रिंशस्ततायुधकलापवान्
न चाससाद गहने मृगं नष्टं पिता तव
padātirbaddhanistriṃśastatāyudhakalāpavān
na cāsasāda gahane mṛgaṃ naṣṭaṃ pitā tava
- 23
परिश्रान्तो वयःस्थश्च षष्टिवर्षो जरान्वितः
क्षुधितः स महारण्ये ददर्श मुनिम् अन्तिके
pariśrānto vayaḥsthaśca ṣaṣṭivarṣo jarānvitaḥ
kṣudhitaḥ sa mahāraṇye dadarśa munim antike
- 24
स तं पप्रच्छ राजेन्द्रो मुनिं मौनव्रतान्वितम्
न च किंचिद् उवाचैनं स मुनिः पृच्छतो ऽपि सन्
sa taṃ papraccha rājendro muniṃ maunavratānvitam
na ca kiṃcid uvācainaṃ sa muniḥ pṛcchato 'pi san
- 25
ततो राजा क्षुच्छ्रमार्तस्तं मुनिं स्थाणुवत्स्थितम्
मौनव्रतधरं शान्तं सद्यो मन्युवशं ययौ
tato rājā kṣucchramārtastaṃ muniṃ sthāṇuvatsthitam
maunavratadharaṃ śāntaṃ sadyo manyuvaśaṃ yayau
- 26
न बुबोध हि तं राजा मौनव्रतधरं मुनिम्
स तं मन्युसमाविष्टो धर्षयामास ते पिता
na bubodha hi taṃ rājā maunavratadharaṃ munim
sa taṃ manyusamāviṣṭo dharṣayāmāsa te pitā
- 27
मृतं सर्पं धनुष्कोट्या समुत्क्षिप्य धरातलात्
तस्य शुद्धात्मनः प्रादात्स्कन्धे भरतसत्तम
mṛtaṃ sarpaṃ dhanuṣkoṭyā samutkṣipya dharātalāt
tasya śuddhātmanaḥ prādātskandhe bharatasattama
- 28
न चोवाच स मेधावी तम् अथो साध्वसाधु वा
तस्थौ तथैव चाक्रुध्यन्सर्पं स्कन्धेन धारयन्
na covāca sa medhāvī tam atho sādhvasādhu vā
tasthau tathaiva cākrudhyansarpaṃ skandhena dhārayan

