21 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
शूरो नाम यदुश्रेष्ठो वसुदेवपिताभवत्
तस्य कन्या पृथा नाम रूपेणासदृशी भुवि
vaiśaṃpāyana uvāca
śūro nāma yaduśreṣṭho vasudevapitābhavat
tasya kanyā pṛthā nāma rūpeṇāsadṛśī bhuvi
- 2
पैतृष्वसेयाय स ताम् अनपत्याय वीर्यवान्
अग्र्यम् अग्रे प्रतिज्ञाय स्वस्यापत्यस्य वीर्यवान्
paitṛṣvaseyāya sa tām anapatyāya vīryavān
agryam agre pratijñāya svasyāpatyasya vīryavān
- 3
अग्रजातेति तां कन्याम् अग्र्यानुग्रहकाङ्क्षिणे
प्रददौ कुन्तिभोजाय सखा सख्ये महात्मने
agrajāteti tāṃ kanyām agryānugrahakāṅkṣiṇe
pradadau kuntibhojāya sakhā sakhye mahātmane
- 4
सा नियुक्ता पितुर्गेहे देवतातिथिपूजने
उग्रं पर्यचरद्घोरं ब्राह्मणं संशितव्रतम्
sā niyuktā piturgehe devatātithipūjane
ugraṃ paryacaradghoraṃ brāhmaṇaṃ saṃśitavratam
- 5
निगूढनिश्चयं धर्मे यं तं दुर्वाससं विदुः
तम् उग्रं संशितात्मानं सर्वयत्नैर् अतोषयत्
दध्याज्यकादिभिर्नित्यं व्यञ्जनैः प्रत्यहं शुभा
सहस्रसंख्यैर्योगीन्द्रं समुपाचरद् उत्तमा
दुर्वासा वत्सरस्यान्ते ददौ मन्त्रम् अनुत्तमम्
nigūḍhaniścayaṃ dharme yaṃ taṃ durvāsasaṃ viduḥ
tam ugraṃ saṃśitātmānaṃ sarvayatnair atoṣayat
dadhyājyakādibhirnityaṃ vyañjanaiḥ pratyahaṃ śubhā
sahasrasaṃkhyairyogīndraṃ samupācarad uttamā
durvāsā vatsarasyānte dadau mantram anuttamam
- 6
तस्यै स प्रददौ मन्त्रम् आपद्धर्मान्ववेक्षया
अभिचाराभिसंयुक्तम् अब्रवीच्चैव तां मुनिः
अभिचारायुतं तस्या आचष्ट भगवान् ऋषिः
tasyai sa pradadau mantram āpaddharmānvavekṣayā
abhicārābhisaṃyuktam abravīccaiva tāṃ muniḥ
abhicārāyutaṃ tasyā ācaṣṭa bhagavān ṛṣiḥ
- 7
यं यं देवं त्वम् एतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि
तस्य तस्य प्रसादेन पुत्रस्तव भविष्यति
yaṃ yaṃ devaṃ tvam etena mantreṇāvāhayiṣyasi
tasya tasya prasādena putrastava bhaviṣyati
- 8
तथोक्ता सा तु विप्रेण तेन कौतूहलात्तदा
रवेस्तस्य परीक्षार्थं कुन्ती कन्यापि भास्करम्
कन्या सती देवम् अर्कम् आजुहाव यशस्विनी
ततो घनान्तरं कृत्वा स्वमार्गं तपनस्तदा
उपतस्थे स तां कन्यां पृथां पृथुललोचनाम्
अवतीर्य स्वमार्गाच्च दिव्यमूर्तिधरः स्वयम्
tathoktā sā tu vipreṇa tena kautūhalāttadā
ravestasya parīkṣārthaṃ kuntī kanyāpi bhāskaram
kanyā satī devam arkam ājuhāva yaśasvinī
tato ghanāntaraṃ kṛtvā svamārgaṃ tapanastadā
upatasthe sa tāṃ kanyāṃ pṛthāṃ pṛthulalocanām
avatīrya svamārgācca divyamūrtidharaḥ svayam
- 9
सा ददर्श तम् आयान्तं भास्करं लोकभावनम्
विस्मिता चानवद्याङ्गी दृष्ट्वा तन्महद् अद्भुतम्
कुन्त्युवाच
सूर्य उवाच
वैशंपायन उवाच
तां समासाद्य देवस्तु विवस्वान् इदम् अब्रवीत्
अयम् अस्म्यसितापाङ्गे ब्रूहि किं करवाणि ते
कश्चिन्मे ब्रह्मवित्प्रादाद्वरं विद्यां च शत्रुहन्
यद्विजिज्ञासयाह्वानं कृतवत्यस्मि ते विभो
तद् अस्मिन्न् अपराधे त्वां शिरसाभिप्रसादये
योषितो हि सदा रक्ष्याः स्वपराद्धापि नित्यदा
वेदाहं सर्वम् एवैतद्यद्दुर्वासा ददौ तव
संत्यज्योभे मानभये क्रियतां संगमो मया
अमोघं दर्शनं मह्यम् आहूतश्चास्मि ते शुभे
वृथाह्वानाद्धि ते भीरु दोषो हि स्याद् असंशयम्
सैवम् उक्ता बहुविधं सान्त्वं क्रूरं विवस्वता
सा तु नैच्छद्वरारोहा कन्याहम् इति पार्थिव
बन्धुपक्षभयाद्भीता लज्जया च तपस्विनी
ताम् अर्कः पुनर् एवेदम् अब्रवीद्भरतर्षभ
मत्प्रसादान्न ते राज्ञि भविता दोष इत्युत
एवम् उक्त्वा तु भगवान्कुन्तिभोजसुतां तदा
सूर्यः
वैशंपायनः
सूर्यः
कुन्ती
सूर्यः
वैशंपायनः
साब्रवीद्भगवन्कस्त्वं प्रादुर्भूतो ममाग्रतः
आहूतोपस्थितं भद्रे ऋषिमन्त्रेण चोदितम्
विद्धि मां पुत्रलाभाय देवम् अर्कं शुचिस्मिते
पुत्रस्ते निर्मितः सुभ्रु शृणु यादृक्शुभानने
आदित्ये कुण्डले बिभ्रत्कवचं चैव मामकम्
शस्त्रास्त्राणाम् अभेद्यं च भविष्यति शुचिस्मिते
नास्य किंचिद् अदेयं च ब्राह्मणेभ्यो भविष्यति
चोद्यमानो मया चापि न क्षमं चिन्तयिष्यति
दास्यते स हि विप्रेभ्यो मानी चैव भविष्यति
एवम् उक्ता ततः कुन्ती गोपतिं प्रत्युवाच ह
कन्या पितृवशा चाहं पुरुषार्थो न चैव मे
यद्येवं मन्यसे भीरु किम् आह्वयसि भास्करम्
यदि माम् अवजानासि ऋषिः स न भविष्यति
मन्त्रदानेन यस्य त्वम् अवलेपेन दर्पिता
कुलं च ते ऽद्य धक्ष्यामि क्रोधदीप्तेन चक्षुषा
प्रसीद भगवन्मह्यम् अवलेपो हि नास्ति मे
ममैव परिहार्यं स्यात्कन्याभावस्य दूषणम्
व्यपयातु भयं ते ऽद्य कुमारं प्रसमीक्ष्यसे
मया त्वं चाप्यनुज्ञाता पुनः कन्या भविष्यसि
एवम् उक्ता ततः कुन्ती सम्प्रहृष्टतनूरुहा
संगता च ततः सुभ्रूर् आदित्येन महात्मना
sā dadarśa tam āyāntaṃ bhāskaraṃ lokabhāvanam
vismitā cānavadyāṅgī dṛṣṭvā tanmahad adbhutam
kuntyuvāca
sūrya uvāca
vaiśaṃpāyana uvāca
tāṃ samāsādya devastu vivasvān idam abravīt
ayam asmyasitāpāṅge brūhi kiṃ karavāṇi te
kaścinme brahmavitprādādvaraṃ vidyāṃ ca śatruhan
yadvijijñāsayāhvānaṃ kṛtavatyasmi te vibho
tad asminn aparādhe tvāṃ śirasābhiprasādaye
yoṣito hi sadā rakṣyāḥ svaparāddhāpi nityadā
vedāhaṃ sarvam evaitadyaddurvāsā dadau tava
saṃtyajyobhe mānabhaye kriyatāṃ saṃgamo mayā
amoghaṃ darśanaṃ mahyam āhūtaścāsmi te śubhe
vṛthāhvānāddhi te bhīru doṣo hi syād asaṃśayam
saivam uktā bahuvidhaṃ sāntvaṃ krūraṃ vivasvatā
sā tu naicchadvarārohā kanyāham iti pārthiva
bandhupakṣabhayādbhītā lajjayā ca tapasvinī
tām arkaḥ punar evedam abravīdbharatarṣabha
matprasādānna te rājñi bhavitā doṣa ityuta
evam uktvā tu bhagavānkuntibhojasutāṃ tadā
sūryaḥ
vaiśaṃpāyanaḥ
sūryaḥ
kuntī
sūryaḥ
vaiśaṃpāyanaḥ
sābravīdbhagavankastvaṃ prādurbhūto mamāgrataḥ
āhūtopasthitaṃ bhadre ṛṣimantreṇa coditam
viddhi māṃ putralābhāya devam arkaṃ śucismite
putraste nirmitaḥ subhru śṛṇu yādṛkśubhānane
āditye kuṇḍale bibhratkavacaṃ caiva māmakam
śastrāstrāṇām abhedyaṃ ca bhaviṣyati śucismite
nāsya kiṃcid adeyaṃ ca brāhmaṇebhyo bhaviṣyati
codyamāno mayā cāpi na kṣamaṃ cintayiṣyati
dāsyate sa hi viprebhyo mānī caiva bhaviṣyati
evam uktā tataḥ kuntī gopatiṃ pratyuvāca ha
kanyā pitṛvaśā cāhaṃ puruṣārtho na caiva me
yadyevaṃ manyase bhīru kim āhvayasi bhāskaram
yadi mām avajānāsi ṛṣiḥ sa na bhaviṣyati
mantradānena yasya tvam avalepena darpitā
kulaṃ ca te 'dya dhakṣyāmi krodhadīptena cakṣuṣā
prasīda bhagavanmahyam avalepo hi nāsti me
mamaiva parihāryaṃ syātkanyābhāvasya dūṣaṇam
vyapayātu bhayaṃ te 'dya kumāraṃ prasamīkṣyase
mayā tvaṃ cāpyanujñātā punaḥ kanyā bhaviṣyasi
evam uktā tataḥ kuntī samprahṛṣṭatanūruhā
saṃgatā ca tataḥ subhrūr ādityena mahātmanā
- 10
प्रकाशकर्मा तपनस्तस्यां गर्भं दधौ ततः
अजीजनत्ततो वीरं सर्वशस्त्रभृतां वरम्
आमुक्तकवचः श्रीमान्देवगर्भः श्रियावृतः
prakāśakarmā tapanastasyāṃ garbhaṃ dadhau tataḥ
ajījanattato vīraṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam
āmuktakavacaḥ śrīmāndevagarbhaḥ śriyāvṛtaḥ
- 11
सहजं कवचं बिभ्रत्कुण्डलोद्द्योतिताननः
अजायत सुतः कर्णः सर्वलोकेषु विश्रुतः
मञ्जूषां रत्नसम्पूर्णां कर्णनामाभिसंज्ञिताम्
sahajaṃ kavacaṃ bibhratkuṇḍaloddyotitānanaḥ
ajāyata sutaḥ karṇaḥ sarvalokeṣu viśrutaḥ
mañjūṣāṃ ratnasampūrṇāṃ karṇanāmābhisaṃjñitām
- 12
प्रादाच्च तस्याः कन्यात्वं पुनः स परमद्युतिः
दत्त्वा च ददतां श्रेष्ठो दिवम् आचक्रमे ततः
दृष्ट्वा कुमारं जातं सा वार्ष्णेयी दीनमानसा
एकाग्रा चिन्तयामास किं कृत्वा सुकृतं भवेत्
prādācca tasyāḥ kanyātvaṃ punaḥ sa paramadyutiḥ
dattvā ca dadatāṃ śreṣṭho divam ācakrame tataḥ
dṛṣṭvā kumāraṃ jātaṃ sā vārṣṇeyī dīnamānasā
ekāgrā cintayāmāsa kiṃ kṛtvā sukṛtaṃ bhavet
- 13
गूहमानापचारं तं बन्धुपक्षभयात्तदा
उत्ससर्ज जले कुन्ती तं कुमारं सलक्षणम्
gūhamānāpacāraṃ taṃ bandhupakṣabhayāttadā
utsasarja jale kuntī taṃ kumāraṃ salakṣaṇam
- 14
तम् उत्सृष्टं तदा गर्भं राधाभर्ता महायशाः
पुत्रत्वे कल्पयामास सभार्यः सूतनन्दनः
tam utsṛṣṭaṃ tadā garbhaṃ rādhābhartā mahāyaśāḥ
putratve kalpayāmāsa sabhāryaḥ sūtanandanaḥ
- 15
नामधेयं च चक्राते तस्य बालस्य तावुभौ
वसुना सह जातो ऽयं वसुषेणो भवत्विति
nāmadheyaṃ ca cakrāte tasya bālasya tāvubhau
vasunā saha jāto 'yaṃ vasuṣeṇo bhavatviti
- 16
स वर्धमानो बलवान्सर्वास्त्रेषूद्यतो ऽभवत्
लोके चैव हि विख्यातः सर्वशस्त्रभृतां वरः
आ पृष्ठतापाद् आदित्यम् उपतस्थे स वीर्यवान्
sa vardhamāno balavānsarvāstreṣūdyato 'bhavat
loke caiva hi vikhyātaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
ā pṛṣṭhatāpād ādityam upatasthe sa vīryavān
- 17
यस्मिन्काले जपन्न् आस्ते स वीरः सत्यसंगरः
नादेयं ब्राह्मणेष्वासीत्तस्मिन्काले महात्मनः
कर्णः
सूर्यः
वैशंपायनः
ततः काले तु कस्मिंश्चित्स्वप्नान्ते कर्णम् अब्रवीत्
आदित्यो ब्राह्मणो भूत्वा शृणु वीर वचो मम
प्रभातायां रजन्यां त्वाम् आगमिष्यति वासवः
न तस्य भिक्षा दातव्या विप्ररूपी भविष्यति
निश्चयो ऽस्यापहर्तुं ते कवचं कुण्डले तथा
अतस्त्वां बोधयाम्येष स्मर्तासि वचनं मम
शक्रो मां विप्ररूपेण यदि वै याचते द्विज
कथं तस्मै न दास्यामि यथा चास्म्यवबोधितः
विप्राः पूज्यास्तु देवानां सततं प्रियम् इच्छताम्
तं देवदेवं जानन्वै न शक्नोम्यवमन्त्रणे
यद्येवं शृणु मे वीर वरं ते सो ऽपि दास्यति
शक्तिं त्वम् अपि याचेथाः सर्वशत्रुविघातिनीम्
एवम् उक्त्वा द्विजः स्वप्ने तत्रैवान्तरधीयत
कर्णः प्रबुद्धस्तं स्वप्नं चिन्तयानो ऽभवत्तदा
yasminkāle japann āste sa vīraḥ satyasaṃgaraḥ
nādeyaṃ brāhmaṇeṣvāsīttasminkāle mahātmanaḥ
karṇaḥ
sūryaḥ
vaiśaṃpāyanaḥ
tataḥ kāle tu kasmiṃścitsvapnānte karṇam abravīt
ādityo brāhmaṇo bhūtvā śṛṇu vīra vaco mama
prabhātāyāṃ rajanyāṃ tvām āgamiṣyati vāsavaḥ
na tasya bhikṣā dātavyā viprarūpī bhaviṣyati
niścayo 'syāpahartuṃ te kavacaṃ kuṇḍale tathā
atastvāṃ bodhayāmyeṣa smartāsi vacanaṃ mama
śakro māṃ viprarūpeṇa yadi vai yācate dvija
kathaṃ tasmai na dāsyāmi yathā cāsmyavabodhitaḥ
viprāḥ pūjyāstu devānāṃ satataṃ priyam icchatām
taṃ devadevaṃ jānanvai na śaknomyavamantraṇe
yadyevaṃ śṛṇu me vīra varaṃ te so 'pi dāsyati
śaktiṃ tvam api yācethāḥ sarvaśatruvighātinīm
evam uktvā dvijaḥ svapne tatraivāntaradhīyata
karṇaḥ prabuddhastaṃ svapnaṃ cintayāno 'bhavattadā
- 18
तम् इन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा भिक्षार्थं भूतभावनः
कुण्डले प्रार्थयामास कवचं च महाद्युतिः
एवम् उक्तस्तदा कर्णो ब्राह्मणेन महात्मनः
कर्णः कुण्डले भित्त्वा प्रायच्छत्स कृताञ्जलिः
tam indro brāhmaṇo bhūtvā bhikṣārthaṃ bhūtabhāvanaḥ
kuṇḍale prārthayāmāsa kavacaṃ ca mahādyutiḥ
evam uktastadā karṇo brāhmaṇena mahātmanaḥ
karṇaḥ kuṇḍale bhittvā prāyacchatsa kṛtāñjaliḥ
- 19
उत्कृत्य विमनाः स्वाङ्गात्कवचं रुधिरस्रवम्
कर्णस्तु कुण्डले छित्त्वा प्रायच्छत्स कृताञ्जलिः
प्रतिगृह्य तु देवेशस्तुष्टस्तेनास्य कर्मणा
कर्णः
अहो साहसम् इत्याह मनसा वासवो हसन्
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्
न तं पश्यामि यो ह्येतत्कर्म कर्ता भविष्यति
प्रीतो ऽस्मि कर्मणा तेन वरं वृणु यद् इच्छसि
इच्छामि भगवद्दत्तां शक्तिं शत्रुनिबर्हणीम्
अमोघाम् अप्रतिहतां त्वत्तः सुरगणेश्वर
utkṛtya vimanāḥ svāṅgātkavacaṃ rudhirasravam
karṇastu kuṇḍale chittvā prāyacchatsa kṛtāñjaliḥ
pratigṛhya tu deveśastuṣṭastenāsya karmaṇā
karṇaḥ
aho sāhasam ityāha manasā vāsavo hasan
devadānavayakṣāṇāṃ gandharvoragarakṣasām
na taṃ paśyāmi yo hyetatkarma kartā bhaviṣyati
prīto 'smi karmaṇā tena varaṃ vṛṇu yad icchasi
icchāmi bhagavaddattāṃ śaktiṃ śatrunibarhaṇīm
amoghām apratihatāṃ tvattaḥ suragaṇeśvara
- 20
शक्तिं तस्मै ददौ शक्रः विस्मितो वाक्यम् अब्रवीत्
देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्
यस्मै क्षेप्स्यसि रुष्टः सन्सो ऽनया न भविष्यति
हत्वैकं समरे शत्रुं ततो माम् आगमिष्यति
इत्युक्त्वान्तर्दधे शक्रो वरं दत्त्वा तु तस्य वै
śaktiṃ tasmai dadau śakraḥ vismito vākyam abravīt
devāsuramanuṣyāṇāṃ gandharvoragarakṣasām
yasmai kṣepsyasi ruṣṭaḥ sanso 'nayā na bhaviṣyati
hatvaikaṃ samare śatruṃ tato mām āgamiṣyati
ityuktvāntardadhe śakro varaṃ dattvā tu tasya vai
- 21
पुरा नाम तु तस्यासीद्वसुषेण इति श्रुतम्
ततो वैकर्तनः कर्णः कर्मणा तेन सो ऽभवत्
purā nāma tu tasyāsīdvasuṣeṇa iti śrutam
tato vaikartanaḥ karṇaḥ karmaṇā tena so 'bhavat

