Sanskrit

43 shlokas

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7

    उत्तरेषु च रम्भोरु कुरुष्वद्यापि वर्तते

    स्त्रीणाम् अनुग्रहकरः स हि धर्मः सनातनः

    नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः

    नान्तकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचनाः

    एवं तृष्णा तु नारीणां पुरुषं पुरुषं प्रति

    अगम्यागमनं स्त्रीणां नास्ति नित्यं शुचिस्मिते

    पुत्रं वा किल पौत्रं वा कासांचिद्भ्रातरं तथा

    रहसीह नरं दृष्ट्वा योनिर् उत्क्लिद्यते ततः

    एतत्स्वाभाविकं स्त्रीणां न निमित्तकृतं शुभे

    uttareṣu ca rambhoru kuruṣvadyāpi vartate

    strīṇām anugrahakaraḥ sa hi dharmaḥ sanātanaḥ

    nāgnistṛpyati kāṣṭhānāṃ nāpagānāṃ mahodadhiḥ

    nāntakaḥ sarvabhūtānāṃ na puṃsāṃ vāmalocanāḥ

    evaṃ tṛṣṇā tu nārīṇāṃ puruṣaṃ puruṣaṃ prati

    agamyāgamanaṃ strīṇāṃ nāsti nityaṃ śucismite

    putraṃ vā kila pautraṃ vā kāsāṃcidbhrātaraṃ tathā

    rahasīha naraṃ dṛṣṭvā yonir utklidyate tataḥ

    etatsvābhāvikaṃ strīṇāṃ na nimittakṛtaṃ śubhe

  8. 8
  9. 9
  10. 10

    मर्यादेयं कृता तेन मानुषेष्विति नः श्रुतम्

    कोपात्कमलपत्राक्षि यदर्थं तन्निबोध मे

    उद्दालकः

    ब्राह्मणः

    पाण्डुः

    श्वेतकेतोः पिता देवि तप उग्रं समास्थितः

    ग्रीष्मे पञ्चतपा भूत्वा वर्षास्वाकाशगो ऽभवत्

    शिशिरे सलिलस्थायी सह पत्न्या महातपाः

    उद्दालकं तपस्यन्तं नियमेन समाहितम्

    तस्य पुत्रः श्वेतकेतुः परिचर्यां चकार ह

    अभ्यागच्छद्द्विजः कश्चिद्वलीपलितसंततः

    तं दृष्ट्वैव मुनिः प्रीतः पूजयामास शास्त्रतः

    स्वागतेन च पाद्येन मृदुवाक्यैश्च भारत

    शाकमूलफलाद्यैश्च वन्यैर् अन्यैर् अपूजयत्

    क्षुत्पिपासाश्रमैर् आर्तः पूजितस्तु महर्षिणा

    विश्रान्तो मुनिम् आसाद्य पर्यपृच्छद्द्विजस्तदा

    उद्दालक महर्षे त्वं सत्यं मे ब्रूहि मानृतम्

    ऋषिपुत्रः कुमारो ऽयं दर्शनीयो विशेषतः

    तव पुत्रम् इमं मन्ये कृतकृत्यो ऽसि तद्वद

    मम पत्नी महाप्राज्ञ कुशिकस्य सुता मता

    माम् एवानुगता पत्नी मम नित्यम् अनुव्रता

    अरुन्धतीव पत्नीनां तपसा कर्शितस्तनी

    तस्यां जातः श्वेतकेतुर्मम पुत्रो महातपाः

    वेदवेदाङ्गविद्विप्र मच्छासनपरायणः

    लोकज्ञः सर्वलोकेषु विश्रुतः सत्यवाग्घृणी

    अपूर्वी भार्यया चार्थी वृद्धो ऽहं मन्दचाक्षुषः

    पित्र्याद् ऋणाद् अनिर्मुक्तः पूर्वम् एवाकृतस्त्रियः

    प्रजारणी तु पत्नी ते कुलशीलसमाधिनी

    सदृशी मम गोत्रेण वहाम्येनां क्षमस्व वै

    इत्युक्त्वा मृगशावाक्षीं चीरकृष्णाजिनाम्बराम्

    यष्ट्याधारः स्रस्तगात्रो मन्दचक्षुर् अबुद्धिमान्

    स्वव्यापाराम् अक्षमां ताम् अचित्ताम् आत्मनि द्विजः

    maryādeyaṃ kṛtā tena mānuṣeṣviti naḥ śrutam

    kopātkamalapatrākṣi yadarthaṃ tannibodha me

    uddālakaḥ

    brāhmaṇaḥ

    pāṇḍuḥ

    śvetaketoḥ pitā devi tapa ugraṃ samāsthitaḥ

    grīṣme pañcatapā bhūtvā varṣāsvākāśago 'bhavat

    śiśire salilasthāyī saha patnyā mahātapāḥ

    uddālakaṃ tapasyantaṃ niyamena samāhitam

    tasya putraḥ śvetaketuḥ paricaryāṃ cakāra ha

    abhyāgacchaddvijaḥ kaścidvalīpalitasaṃtataḥ

    taṃ dṛṣṭvaiva muniḥ prītaḥ pūjayāmāsa śāstrataḥ

    svāgatena ca pādyena mṛduvākyaiśca bhārata

    śākamūlaphalādyaiśca vanyair anyair apūjayat

    kṣutpipāsāśramair ārtaḥ pūjitastu maharṣiṇā

    viśrānto munim āsādya paryapṛcchaddvijastadā

    uddālaka maharṣe tvaṃ satyaṃ me brūhi mānṛtam

    ṛṣiputraḥ kumāro 'yaṃ darśanīyo viśeṣataḥ

    tava putram imaṃ manye kṛtakṛtyo 'si tadvada

    mama patnī mahāprājña kuśikasya sutā matā

    mām evānugatā patnī mama nityam anuvratā

    arundhatīva patnīnāṃ tapasā karśitastanī

    tasyāṃ jātaḥ śvetaketurmama putro mahātapāḥ

    vedavedāṅgavidvipra macchāsanaparāyaṇaḥ

    lokajñaḥ sarvalokeṣu viśrutaḥ satyavāgghṛṇī

    apūrvī bhāryayā cārthī vṛddho 'haṃ mandacākṣuṣaḥ

    pitryād ṛṇād anirmuktaḥ pūrvam evākṛtastriyaḥ

    prajāraṇī tu patnī te kulaśīlasamādhinī

    sadṛśī mama gotreṇa vahāmyenāṃ kṣamasva vai

    ityuktvā mṛgaśāvākṣīṃ cīrakṛṣṇājināmbarām

    yaṣṭyādhāraḥ srastagātro mandacakṣur abuddhimān

    svavyāpārām akṣamāṃ tām acittām ātmani dvijaḥ

  11. 11
  12. 12

    ऋषिपुत्रस्ततः कोपं चकारामर्षितस्तदा

    मातरं तां तथा दृष्ट्वा नीयमानां बलाद् इव

    तपसा दीप्तवीर्यो हि श्वेतकेतुर्न चक्षमे

    संगृह्य मातरं हस्ते श्वेतकेतुर् अभाषत

    दुर्ब्राह्मण विमुञ्च त्वं मातरं मे पतिव्रताम्

    अयं पिता मे ब्रह्मर्षिः क्षमावान्ब्रह्मवित्तमः

    शापानुग्रहयोः शक्तस्तूष्णींभूतो महाव्रतः

    तस्य पत्नी दमोपेता मम माता विशेषतः

    पतिव्रतां तपोवृद्धां साध्वाचारैर् अलंकृताम्

    अप्रदानेन ते ब्रह्मन्मातृभूतां विमुञ्च मे

    एवम् उक्त्वा तु याचन्तं विमुञ्चेति मुहुर्मुहुः

    प्रत्यवोचद्द्विजो राजन्न् अप्रगल्भम् इदं वचः

    अपत्यार्थी श्वेतकेतो वृद्धो ऽहं मन्दचाक्षुषः

    पिता ते ऋणनिर्मुक्तस्त्वया पुत्रेण काश्यप

    ऋणाद् अहम् अनिर्मुक्तो वृद्धो ऽहं विगतस्पृहः

    मम को दास्यति सुतां कन्यां सम्प्राप्तयौवनाम्

    प्रजारणीम् इमां पत्नीं विमुञ्च त्वं महातपः

    एकया प्रजया पित्रोर्मातरं ते ददाम्यहम्

    एवम् उक्तः श्वेतकेतुर्लज्जया क्रोधम् एयिवान्

    ṛṣiputrastataḥ kopaṃ cakārāmarṣitastadā

    mātaraṃ tāṃ tathā dṛṣṭvā nīyamānāṃ balād iva

    tapasā dīptavīryo hi śvetaketurna cakṣame

    saṃgṛhya mātaraṃ haste śvetaketur abhāṣata

    durbrāhmaṇa vimuñca tvaṃ mātaraṃ me pativratām

    ayaṃ pitā me brahmarṣiḥ kṣamāvānbrahmavittamaḥ

    śāpānugrahayoḥ śaktastūṣṇīṃbhūto mahāvrataḥ

    tasya patnī damopetā mama mātā viśeṣataḥ

    pativratāṃ tapovṛddhāṃ sādhvācārair alaṃkṛtām

    apradānena te brahmanmātṛbhūtāṃ vimuñca me

    evam uktvā tu yācantaṃ vimuñceti muhurmuhuḥ

    pratyavocaddvijo rājann apragalbham idaṃ vacaḥ

    apatyārthī śvetaketo vṛddho 'haṃ mandacākṣuṣaḥ

    pitā te ṛṇanirmuktastvayā putreṇa kāśyapa

    ṛṇād aham anirmukto vṛddho 'haṃ vigataspṛhaḥ

    mama ko dāsyati sutāṃ kanyāṃ samprāptayauvanām

    prajāraṇīm imāṃ patnīṃ vimuñca tvaṃ mahātapaḥ

    ekayā prajayā pitrormātaraṃ te dadāmyaham

    evam uktaḥ śvetaketurlajjayā krodham eyivān

  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21
  22. 22
  23. 23
  24. 24
  25. 25
  26. 26
  27. 27
  28. 28
  29. 29
  30. 30