22 shlokas
- 1
सूत उवाच
तेषु तत्रोपविष्टेषु ब्राह्मणेषु समन्ततः
रुरुश्चुक्रोश गहनं वनं गत्वा सुदुःखितः
sūta uvāca
teṣu tatropaviṣṭeṣu brāhmaṇeṣu samantataḥ
ruruścukrośa gahanaṃ vanaṃ gatvā suduḥkhitaḥ
- 2
शोकेनाभिहतः सो ऽथ विलपन्करुणं बहु
अब्रवीद्वचनं शोचन्प्रियां चिन्त्य प्रमद्वराम्
śokenābhihataḥ so 'tha vilapankaruṇaṃ bahu
abravīdvacanaṃ śocanpriyāṃ cintya pramadvarām
- 3
शेते सा भुवि तन्वङ्गी मम शोकविवर्धिनी
प्राणान् अपहरन्तीव पूर्णचन्द्रनिभानना
यदि पीनायतश्रोणी पद्मपत्त्रनिभेक्षणा
मुमूर्षुर् अपि मे प्राणान् आदायाशु गमिष्यति
पितृमातृसखीनां च लुप्तपिण्डस्य तस्य मे
बान्धवानां च सर्वेषां किं नु दुःखम् अतः परम्
śete sā bhuvi tanvaṅgī mama śokavivardhinī
prāṇān apaharantīva pūrṇacandranibhānanā
yadi pīnāyataśroṇī padmapattranibhekṣaṇā
mumūrṣur api me prāṇān ādāyāśu gamiṣyati
pitṛmātṛsakhīnāṃ ca luptapiṇḍasya tasya me
bāndhavānāṃ ca sarveṣāṃ kiṃ nu duḥkham ataḥ param
- 4
यदि दत्तं तपस्तप्तं गुरवो वा मया यदि
सम्यग् आराधितास्तेन संजीवतु मम प्रिया
yadi dattaṃ tapastaptaṃ guravo vā mayā yadi
samyag ārādhitāstena saṃjīvatu mama priyā
- 5
यथा जन्मप्रभृति वै यतात्माहं धृतव्रतः
प्रमद्वरा तथाद्यैव समुत्तिष्ठतु भामिनी
एवं लालप्यतस्तस्य भार्यार्थे दुःखितस्य च
देवदूतस्तदाभ्येत्य वाक्यम् आह रुरुं वने
कृष्णे विष्णौ हृषीकेशे लोकेशे ऽसुरविद्विषि
यदि मे निश्चला भक्तिर्मम जीवतु सा प्रिया
विलप्यमाने तु रुरौ सर्वे देवाः कृपान्विताः
दूतं प्रस्थापयामासुः संदिश्यास्य हितं वचः
स दूतस्त्वरितो ऽभ्येत्य देवानां प्रियकृच्छुचिः
उवाच देववचनं रुरुम् आभाष्य दुःखितम्
देवैः सर्वैर् अहं ब्रह्मन्प्रेषितो ऽस्मि तवान्तिकम्
त्वद्धितं त्वद्धितैर् उक्तं शृणु वाक्यं द्विजोत्तम
प्रलपन्तम् अतीवार्तं रुरुं दीनतरं तदा
देवदूतः समागम्य वचनं चेदम् अब्रवीत्
yathā janmaprabhṛti vai yatātmāhaṃ dhṛtavrataḥ
pramadvarā tathādyaiva samuttiṣṭhatu bhāminī
evaṃ lālapyatastasya bhāryārthe duḥkhitasya ca
devadūtastadābhyetya vākyam āha ruruṃ vane
kṛṣṇe viṣṇau hṛṣīkeśe lokeśe 'suravidviṣi
yadi me niścalā bhaktirmama jīvatu sā priyā
vilapyamāne tu rurau sarve devāḥ kṛpānvitāḥ
dūtaṃ prasthāpayāmāsuḥ saṃdiśyāsya hitaṃ vacaḥ
sa dūtastvarito 'bhyetya devānāṃ priyakṛcchuciḥ
uvāca devavacanaṃ rurum ābhāṣya duḥkhitam
devaiḥ sarvair ahaṃ brahmanpreṣito 'smi tavāntikam
tvaddhitaṃ tvaddhitair uktaṃ śṛṇu vākyaṃ dvijottama
pralapantam atīvārtaṃ ruruṃ dīnataraṃ tadā
devadūtaḥ samāgamya vacanaṃ cedam abravīt
- 6
देवदूत उवाच
अभिधत्से ह यद्वाचा रुरो दुःखेन तन्मृषा
न तु मर्त्यस्य धर्मात्मन्न् आयुर् अस्ति गतायुषः
devadūta uvāca
abhidhatse ha yadvācā ruro duḥkhena tanmṛṣā
na tu martyasya dharmātmann āyur asti gatāyuṣaḥ
- 7
गतायुर् एषा कृपणा गन्धर्वाप्सरसोः सुता
तस्माच्छोके मनस्तात मा कृथास्त्वं कथंचन
gatāyur eṣā kṛpaṇā gandharvāpsarasoḥ sutā
tasmācchoke manastāta mā kṛthāstvaṃ kathaṃcana
- 8
उपायश्चात्र विहितः पूर्वं देवैर्महात्मभिः
तं यदीच्छसि कर्तुं त्वं प्राप्स्यसीमां प्रमद्वराम्
upāyaścātra vihitaḥ pūrvaṃ devairmahātmabhiḥ
taṃ yadīcchasi kartuṃ tvaṃ prāpsyasīmāṃ pramadvarām
- 9
रुरुर् उवाच
क उपायः कृतो देवैर्ब्रूहि तत्त्वेन खेचर
करिष्ये तं तथा श्रुत्वा त्रातुम् अर्हति मां भवान्
rurur uvāca
ka upāyaḥ kṛto devairbrūhi tattvena khecara
kariṣye taṃ tathā śrutvā trātum arhati māṃ bhavān
- 10
देवदूत उवाच
आयुषो ऽर्धं प्रयच्छस्व कन्यायै भृगुनन्दन
एवम् उत्थास्यति रुरो तव भार्या प्रमद्वरा
devadūta uvāca
āyuṣo 'rdhaṃ prayacchasva kanyāyai bhṛgunandana
evam utthāsyati ruro tava bhāryā pramadvarā
- 11
रुरुर् उवाच
आयुषो ऽर्धं प्रयच्छामि कन्यायै खेचरोत्तम
शृङ्गाररूपाभरणा उत्तिष्ठतु मम प्रिया
संलापगुणसम्पन्ना पूर्णचन्द्रनिभानना
मच्छोकं वाक्यतोयेन व्यपनीतं करिष्यति
rurur uvāca
āyuṣo 'rdhaṃ prayacchāmi kanyāyai khecarottama
śṛṅgārarūpābharaṇā uttiṣṭhatu mama priyā
saṃlāpaguṇasampannā pūrṇacandranibhānanā
macchokaṃ vākyatoyena vyapanītaṃ kariṣyati
- 12
सूत उवाच
ततो गन्धर्वराजश्च देवदूतश्च सत्तमौ
धर्मराजम् उपेत्येदं वचनं प्रत्यभाषताम्
sūta uvāca
tato gandharvarājaśca devadūtaśca sattamau
dharmarājam upetyedaṃ vacanaṃ pratyabhāṣatām
- 13
धर्मराजायुषो ऽर्धेन रुरोर्भार्या प्रमद्वरा
समुत्तिष्ठतु कल्याणी मृतैव यदि मन्यसे
dharmarājāyuṣo 'rdhena rurorbhāryā pramadvarā
samuttiṣṭhatu kalyāṇī mṛtaiva yadi manyase
- 14
धर्मराज उवाच
प्रमद्वरा रुरोर्भार्या देवदूत यदीच्छसि
उत्तिष्ठत्वायुषो ऽर्धेन रुरोर् एव समन्विता
dharmarāja uvāca
pramadvarā rurorbhāryā devadūta yadīcchasi
uttiṣṭhatvāyuṣo 'rdhena ruror eva samanvitā
- 15
सूत उवाच
एवम् उक्ते ततः कन्या सोदतिष्ठत्प्रमद्वरा
रुरोस्तस्यायुषो ऽर्धेन सुप्तेव वरवर्णिनी
sūta uvāca
evam ukte tataḥ kanyā sodatiṣṭhatpramadvarā
rurostasyāyuṣo 'rdhena supteva varavarṇinī
- 16
एतद्दृष्टं भविष्ये हि रुरोर् उत्तमतेजसः
आयुषो ऽतिप्रवृद्धस्य भार्यार्थे ऽर्धं ह्रसत्विति
etaddṛṣṭaṃ bhaviṣye hi ruror uttamatejasaḥ
āyuṣo 'tipravṛddhasya bhāryārthe 'rdhaṃ hrasatviti
- 17
तत इष्टे ऽहनि तयोः पितरौ चक्रतुर्मुदा
विवाहं तौ च रेमाते परस्परहितैषिणौ
tata iṣṭe 'hani tayoḥ pitarau cakraturmudā
vivāhaṃ tau ca remāte parasparahitaiṣiṇau
- 18
स लब्ध्वा दुर्लभां भार्यां पद्मकिञ्जल्कसप्रभाम्
व्रतं चक्रे विनाशाय जिह्मगानां धृतव्रतः
sa labdhvā durlabhāṃ bhāryāṃ padmakiñjalkasaprabhām
vrataṃ cakre vināśāya jihmagānāṃ dhṛtavrataḥ
- 19
स दृष्ट्वा जिह्मगान्सर्वांस्तीव्रकोपसमन्वितः
अभिहन्ति यथासन्नं गृह्य प्रहरणं सदा
sa dṛṣṭvā jihmagānsarvāṃstīvrakopasamanvitaḥ
abhihanti yathāsannaṃ gṛhya praharaṇaṃ sadā
- 20
स कदाचिद्वनं विप्रो रुरुर् अभ्यागमन्महत्
शयानं तत्र चापश्यड्डुण्डुभं वयसान्वितम्
sa kadācidvanaṃ vipro rurur abhyāgamanmahat
śayānaṃ tatra cāpaśyaḍḍuṇḍubhaṃ vayasānvitam
- 21
तत उद्यम्य दण्डं स कालदण्डोपमं तदा
अभ्यघ्नद्रुषितो विप्रस्तम् उवाचाथ डुण्डुभः
tata udyamya daṇḍaṃ sa kāladaṇḍopamaṃ tadā
abhyaghnadruṣito viprastam uvācātha ḍuṇḍubhaḥ
- 22
नापराध्यामि ते किंचिद् अहम् अद्य तपोधन
संरम्भात्तत्किमर्थं माम् अभिहंसि रुषान्वितः
nāparādhyāmi te kiṃcid aham adya tapodhana
saṃrambhāttatkimarthaṃ mām abhihaṃsi ruṣānvitaḥ

