Sanskrit

Mahabharat · Adhyaya 99 1.99.3

1.99.3

वैशंपायन उवाच

ततः सत्यवती भीष्मं वाचा संसज्जमानया

विहसन्तीव सव्रीडम् इदं वचनम् अब्रवीत्

सत्यवती

भीष्मः

सत्यवती

भीष्मः

वैशंपायनः

भीष्मस्य तु वचः श्रुत्वा धर्म्यं हेत्वर्थसंहितम्

माता सत्यवती भीष्मं पुनर् एवाभ्यभाषत

औचथ्यम् अधिकृत्येदम् अङ्गं च यद् उदाहृतम्

पौराणी श्रुतिर् इत्येषा प्राप्तकालम् इदं कुरु

त्वं हि पुत्र कुलस्यास्य ज्येष्ठः श्रेष्ठश्च भारत

यथा च ते पितुर्वाक्यं मम कार्यं तवानघ

मम पुत्रस्तव भ्राता यवीयान्सुप्रियश्च ते

बाल एव गतः स्वर्गं भारतो भरतर्षभ

इमे महिष्यौ तस्येह काशिराजसुते उभे

रूपयौवनसम्पन्ने पुत्रकामे च भारत

धर्मम् एतत्परं ज्ञात्वा संतानाय कुलस्य च

आभ्यां मम नियोगात्तु धर्मं चरितुम् अर्हसि

असंशयं परो धर्मस्त्वया मातः प्रकीर्तितः

त्वम् अप्येतां प्रतिज्ञां तु वेत्थ या परमा मयि

जानीषे यत्तदा वृत्तं शुल्कहेतोस्त्वदन्तरे

तत्सत्यवति सत्यं वै पुनर् एव ब्रवीमि ते

तन्न जात्वन्यथा कार्यं लोकानाम् अपि संक्षये

परित्यजेयं त्रैलोक्यं राज्यं देवेषु वा पुनः

यद्वाभ्यधिकम् एताभ्यां न तु सत्यं परित्यजे

त्यजेच्च पृथिवी गन्धम् आपश्च रसम् उत्तमम्

ज्योतिश्च परमं रूपं वायुः स्पर्शगुणं त्यजेत्

त्यजेच्च घोषम् आकाशः सोमः शीतत्वम् उत्सृजेत्

प्रभां समुत्सृजेद् अर्को धूमकेतुर् अथोष्णताम्

वृत्रहा विक्रमं जह्याद्धर्मं जह्याच्च धर्मराट्

अमरत्वस्य वा हेतोस्त्रैलोक्यसदनस्य वा

उत्सृजेयम् अहं प्राणान्न तु सत्यं कथंचन

जानामि त्वयि धर्मज्ञ सत्यं सत्यवतां वर

इच्छंस्त्वम् इह लोकांस्त्रीन्सृजेर् अन्यान् अरिंदम

यथा तु वः कुलं चैव धर्मश्च न पराभवेत्

सुहृदश्च सुहृष्टाः स्युस्तथा त्वं कर्तुम् अर्हसि

त्वम् एव कुलवृद्धासि गौरवं तु परं त्वयि

सोपायं कुलसंताने वक्तुम् अर्हसि नः परम्

स्त्रियो हि परमं गुह्यं धारयन्ति कुले कुले

पुरुषांश्चापि मायाभिर्बह्वीभिर् उपगृह्णते

सा सत्यवति संपश्य धर्मं सत्यपरायणे

यथा न जह्यां सत्यं च न सीदेच्च कुलं हि नः

Transliteration

vaiśaṃpāyana uvāca

tataḥ satyavatī bhīṣmaṃ vācā saṃsajjamānayā

vihasantīva savrīḍam idaṃ vacanam abravīt

satyavatī

bhīṣmaḥ

satyavatī

bhīṣmaḥ

vaiśaṃpāyanaḥ

bhīṣmasya tu vacaḥ śrutvā dharmyaṃ hetvarthasaṃhitam

mātā satyavatī bhīṣmaṃ punar evābhyabhāṣata

aucathyam adhikṛtyedam aṅgaṃ ca yad udāhṛtam

paurāṇī śrutir ityeṣā prāptakālam idaṃ kuru

tvaṃ hi putra kulasyāsya jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaśca bhārata

yathā ca te piturvākyaṃ mama kāryaṃ tavānagha

mama putrastava bhrātā yavīyānsupriyaśca te

bāla eva gataḥ svargaṃ bhārato bharatarṣabha

ime mahiṣyau tasyeha kāśirājasute ubhe

rūpayauvanasampanne putrakāme ca bhārata

dharmam etatparaṃ jñātvā saṃtānāya kulasya ca

ābhyāṃ mama niyogāttu dharmaṃ caritum arhasi

asaṃśayaṃ paro dharmastvayā mātaḥ prakīrtitaḥ

tvam apyetāṃ pratijñāṃ tu vettha yā paramā mayi

jānīṣe yattadā vṛttaṃ śulkahetostvadantare

tatsatyavati satyaṃ vai punar eva bravīmi te

tanna jātvanyathā kāryaṃ lokānām api saṃkṣaye

parityajeyaṃ trailokyaṃ rājyaṃ deveṣu vā punaḥ

yadvābhyadhikam etābhyāṃ na tu satyaṃ parityaje

tyajecca pṛthivī gandham āpaśca rasam uttamam

jyotiśca paramaṃ rūpaṃ vāyuḥ sparśaguṇaṃ tyajet

tyajecca ghoṣam ākāśaḥ somaḥ śītatvam utsṛjet

prabhāṃ samutsṛjed arko dhūmaketur athoṣṇatām

vṛtrahā vikramaṃ jahyāddharmaṃ jahyācca dharmarāṭ

amaratvasya vā hetostrailokyasadanasya vā

utsṛjeyam ahaṃ prāṇānna tu satyaṃ kathaṃcana

jānāmi tvayi dharmajña satyaṃ satyavatāṃ vara

icchaṃstvam iha lokāṃstrīnsṛjer anyān ariṃdama

yathā tu vaḥ kulaṃ caiva dharmaśca na parābhavet

suhṛdaśca suhṛṣṭāḥ syustathā tvaṃ kartum arhasi

tvam eva kulavṛddhāsi gauravaṃ tu paraṃ tvayi

sopāyaṃ kulasaṃtāne vaktum arhasi naḥ param

striyo hi paramaṃ guhyaṃ dhārayanti kule kule

puruṣāṃścāpi māyābhirbahvībhir upagṛhṇate

sā satyavati saṃpaśya dharmaṃ satyaparāyaṇe

yathā na jahyāṃ satyaṃ ca na sīdecca kulaṃ hi naḥ

By System Admin

Translation

Draft in progress