Sanskrit

Mahabharat · Adhyaya 188 1.188.22

1.188.22

ततो द्वैपायनस्तस्मै नरेन्द्राय महात्मने

आचख्यौ तद्यथा धर्मो बहूनाम् एकपत्निता

यथा देवा ददुश्चैव राजपुत्र्याः पुरा वरम्

धर्माद्यास्तपसा तुष्टाः पञ्चपत्नीत्वम् ईश्वराः

व्यासः

ऋषिः

व्यासः

नाᄆआयनी

व्यासः

द्रुपदः

व्यासः

इन्द्रसेना

ऋषिः

व्यासः

नाᄆआयनी

महेश्वरः

नाᄆआयनी

महेश्वरः

नाᄆआयनी

महेश्वरः

व्यासः

मा भूद्राजंस्तव तापो मनःस्थः पञ्चानां भार्या दुहिता ममेति

मातुर् एषा पार्थिव प्रार्थिता स्यात्पञ्चानां भार्या दुहिता ममेति

याजोपयाजौ धर्मरतौ तपोभ्यां तौ चक्रतुः पञ्चपतित्वम् अस्याः

सा धर्मतः पाण्डुपुत्रैर् अवाप्ता भार्या कृष्णा मोदतां वै कुलं ते

लोके नान्यो नाथवांस्त्वद्विशिष्टः सर्वारीणाम् अप्रधृष्यो ऽसि राजन्

भूयस्तु मे शृण्विदं त्वं विशोको यथागमं पञ्चपतित्वम् अस्याः

एषा नाᄆआयनी पूर्वं मौद्गल्यं स्थविरं पतिम्

आराधयामास तदा कुष्ठिनं तम् अनिन्दिता

त्वगस्थिभूतं कटुकं लोलम् ईर्ष्युं सुकोपनम्

सुगन्धेतरगन्धाढ्यं वलीपलितधारिणम्

स्थविरं विकृताकारं शीर्यमाणनखत्वचम्

उच्छिष्टम् उपभुञ्जाना पर्युपास्ते महाव्रता

ततः कदाचिद् अङ्गुष्ठो भुञ्जानस्य व्यशीर्यत

अन्नाद् उद्धृत्य तच्चान्नम् उपायुङ्क्ताविशङ्किता

तेन तस्याः प्रसन्नेन कामव्याहारिणा तदा

वरं वृणीष्वेत्यसकृद् उक्ता वव्रे वरं तदा

नास्मि वृद्धो न कटुको नेर्ष्युर्नैवातिकोपनः

न च दुर्गन्धवदनो न कृशो न च लोलुपः

कथं त्वां रमयामीह कथं त्वां वासयाम्यहम्

वद कल्याणि भद्रं ते यथा त्वं मनसेच्छसि

सा तम् अक्लिष्टकर्माणं वरदं सर्वकामदम्

भर्तारम् अनवद्याङ्गी प्रसन्नं प्रत्युवाच ह

पञ्चबाणातिविद्धाहं मन्मथस्य महामते

पञ्चधा मां विभक्तात्मा भगवांल्लोकविश्रुतः

रमय त्वम् अचिन्त्यात्मन्पुनश्चैकत्वम् आस्थितः

तां तथेत्यब्रवीद्धीमान्ब्रह्मर्षिर्वै महातपाः

स पञ्चधानुभूत्वा तां रमयामास सर्वशः

नाᄆआयनीं सुकेशान्तां मुद्गलश्चारुहासिनीम्

आश्रमेष्वधिकं चापि पूज्यमानो महर्षिभिः

विचचार यथाकामं कामरूपवपुः पुनः

यदा ययौ दिवं चापि तत्र देवर्षिभिः सह

सुधामृतरसाहारः सुरलोके चचार ह

पूज्यमानस्तथा शच्या शक्रस्य भवनेष्वपि

महेन्द्रसेनया सार्धं पर्यधावद्रिरंसया

सूर्यस्य च रथं दिव्यम् आरुह्य भगवान्प्रभुः

पर्युपेत्य पुनर्मेरुं मेरौ वासम् अरोचयत्

आकाशगङ्गाम् आप्लुत्य तया सह तपोनिधिः

अंशुजालेषु चन्द्रस्य उवास च यथानिलः

गिरिरूपं यदा दध्रे स महर्षिस्तदा पुनः

तत्प्रभावेन सा तस्य मध्ये जज्ञे महानदी

यदा पुष्पाकुलः सालः संजज्ञे भगवान् ऋषिः

लतात्वम् अथ संपेदे तम् एवाभ्यनुवेष्टती

पुपोष च वपुर्यस्य तस्यानुगं पुनः

सा पुपोष समं भर्तुः स्कन्धेनापि चचार ह

ततस्तस्य च तस्याश्च तुल्या प्रीतिर् अवर्धत

तथा हि भगवांस्तस्याः प्रसादाद् ऋषिसत्तमः

विजज्ञुषी च सा तत्र दैवयोगेन भामिनी

स च तां तपसा देवीं रमयामास योगतः

एकपत्नी पुरा भूत्वा सदैवाग्रे यशस्विनी

अरुन्धतीव सीतेव बभूवातिपतिव्रता

दमयन्त्याश्च मातुः सा विशेषम् अधिकं ययौ

एतत्तथ्यं महाराज मा ते भूद्बुद्धिर् अन्यथा

एषा नाᄆआयनी जज्ञे दैवयोगेन केनचित्

राजंस्तवात्मजा कृष्णा वेद्यां तेजस्विनी शुभा

तस्मिंस्तस्या मनः सक्तं न शशाक कदाचन

तथा प्रणिहितो ह्यात्मा तस्यास्तस्मिन्द्विजोत्तमे

ब्रूहि तत्कारणं येन ब्रह्मञ्जाता तपस्विनी

सुता ममाध्वरे कृष्णा सर्ववेदविदां वर

शृणु राजन्यथा ह्यस्या दत्तो रुद्रेण वै वरः

यदर्थं चैव सम्भूता तव यज्ञे यशस्विनी

अहं ते कथयिष्यामि कृष्णायाः पौर्वदेहिकम्

इन्द्रसेनेति विख्याता पुरा नाᄆआयनी शुभा

मौद्गल्यं पतिम् आसाद्य चचार विगतज्वरा

मौद्गल्यस्य महर्षेश्च रममाणस्य वै तया

संवत्सरगणा राजन्व्यतीयुः क्षणवत्तदा

ततः कदाचिद्धर्मात्मा तृप्तः कामाद्व्यरज्यत

अन्विच्छन्परमं ब्रह्म त्यागधर्मपरो ऽभवत्

उत्ससर्ज स तां विप्रः सा तदा चापतद्भुवि

मौद्गल्यो राजशार्दूल तपोभिर्भावितः सदा

कामभोगातुराभ्येत्य वचनं चेदम् अब्रवीत्

प्रसीद भगवन्मह्यं न माम् उत्स्रष्टुम् अर्हसि

अवितृप्तास्मि ब्रह्मर्षे कामानां कामसेवनात्

मारो मां बाधते ऽत्यर्थम् अनुगृह्णातु मां भवान्

तर्पयस्व ममाक्षाणि गुह्यं मां बाधते ऽनिशम्

यस्मात्त्वं मयि निःशङ्का ह्यवक्तव्यं प्रभाषसे

आचरन्ती तपोविघ्नं तस्माच्छृणु वचो मम

भविष्यसि नृलोके त्वं राजपुत्री यशस्विनी

पाञ्चालराजस्य सुता द्रुपदस्य महात्मनः

भवितारस्तु ते तत्र पतयः पञ्च विश्रुताः

तैः सार्धं मधुराकारैश्चिरं रतिम् अवाप्स्यसि

सैवं शप्ता तु विमना वनं प्राप्ता यशस्विनी

भोगैर् अतृप्ता देवेशं तपसाराधयत्तदा

निराशीर्मारुताहारा निराहारा तथैव च

अनुवर्तमाना त्वादित्यं तथा पञ्चतपाभवत्

तीव्रेण तपसा तस्यास्तुष्टः पशुपतिः स्वयम्

वरं प्रादात्तदा रुद्रः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः

भविष्यति परं जन्म मानुषेषु वराङ्गने

भविष्यन्ति च ते भद्रे पतयः पञ्च सुव्रताः

महेन्द्रवपुषः सर्वे महेन्द्रसमविक्रमाः

तत्रस्था च महत्कर्म सुराणां त्वं करिष्यसि

एकः खलु मया भर्ता वृतः पञ्चापि मे कथम्

भविष्यन्ति ममैकस्याः पतयस्तद्ब्रवीहि मे

पञ्चकृत्वस्त्वया ह्युक्तः पतिं देहीत्यहं पुनः

पञ्च ते पतयो भद्रे भविष्यन्ति सुखावहाः

धर्म एकः पतिः स्त्रीणां पूर्वम् एव प्रकल्पितः

बहुपत्नीकता पुंसां धर्मश्च पितृभिः कृतः

स्त्रीधर्मः पूर्वम् एवायं निर्मितो मुनिभिः पुरा

सहधर्मचरी भर्तुर् एका एकस्य चोच्यते

एको हि भर्ता नारीणां कौमार इति लौकिकः

आपत्सु च नियोगेन संतानार्थे परः स्मृतः

गच्छेत या तृतीयं तु तस्या निष्कृतिर् उच्यते

चतुर्थे पतिता धर्मात्पञ्चमे वर्धकी भवेत्

एवं गते धर्मपथे न वृणे बहुपुंस्कताम्

अलोकाचरितात्तस्मात्कथं मुच्येय संकरात्

अनावृताः पुरा नार्यो ह्यासञ्शुध्यन्ति चार्तवे

सकृद् उक्तं त्वया नैतान्नाधर्मस्ते भविष्यति

यदि मे पतयः पञ्च वरम् इच्छामि तैर्मिथः

कौमारं च भवेत्सर्वैः संगमे संगमे च मे

पतिशुश्रूषया चैव सिद्धिः प्राप्ता पुरा मया

भोगेच्छा च मया प्राप्ता स च भोगश्च मे भवेत्

रतिश्च भद्रे सिद्धिश्च न भजेते परस्परम्

अभोगा लप्स्यसे सिद्धिं योगेनापि महत्वताम्

अन्यदेहान्तरे च त्वं रूपभाग्यगुणान्विता

पञ्चभिः प्राप्य कौमारं महाभागा भविष्यसि

गच्छ गङ्गाजलस्था च नरं पश्यसि यं शुभे

तम् आनय ममाभ्याशं सुरराजं शुचिस्मिते

इत्युक्ता विश्वरूपेण रुद्रं कृत्वा प्रदक्षिणम्

जगाम गङ्गाम् उद्दिश्य पुण्यां त्रिपथगां नदीम्

Transliteration

tato dvaipāyanastasmai narendrāya mahātmane

ācakhyau tadyathā dharmo bahūnām ekapatnitā

yathā devā daduścaiva rājaputryāḥ purā varam

dharmādyāstapasā tuṣṭāḥ pañcapatnītvam īśvarāḥ

vyāsaḥ

ṛṣiḥ

vyāsaḥ

nāᄆāyanī

vyāsaḥ

drupadaḥ

vyāsaḥ

indrasenā

ṛṣiḥ

vyāsaḥ

nāᄆāyanī

maheśvaraḥ

nāᄆāyanī

maheśvaraḥ

nāᄆāyanī

maheśvaraḥ

vyāsaḥ

mā bhūdrājaṃstava tāpo manaḥsthaḥ pañcānāṃ bhāryā duhitā mameti

mātur eṣā pārthiva prārthitā syātpañcānāṃ bhāryā duhitā mameti

yājopayājau dharmaratau tapobhyāṃ tau cakratuḥ pañcapatitvam asyāḥ

sā dharmataḥ pāṇḍuputrair avāptā bhāryā kṛṣṇā modatāṃ vai kulaṃ te

loke nānyo nāthavāṃstvadviśiṣṭaḥ sarvārīṇām apradhṛṣyo 'si rājan

bhūyastu me śṛṇvidaṃ tvaṃ viśoko yathāgamaṃ pañcapatitvam asyāḥ

eṣā nāᄆāyanī pūrvaṃ maudgalyaṃ sthaviraṃ patim

ārādhayāmāsa tadā kuṣṭhinaṃ tam aninditā

tvagasthibhūtaṃ kaṭukaṃ lolam īrṣyuṃ sukopanam

sugandhetaragandhāḍhyaṃ valīpalitadhāriṇam

sthaviraṃ vikṛtākāraṃ śīryamāṇanakhatvacam

ucchiṣṭam upabhuñjānā paryupāste mahāvratā

tataḥ kadācid aṅguṣṭho bhuñjānasya vyaśīryata

annād uddhṛtya taccānnam upāyuṅktāviśaṅkitā

tena tasyāḥ prasannena kāmavyāhāriṇā tadā

varaṃ vṛṇīṣvetyasakṛd uktā vavre varaṃ tadā

nāsmi vṛddho na kaṭuko nerṣyurnaivātikopanaḥ

na ca durgandhavadano na kṛśo na ca lolupaḥ

kathaṃ tvāṃ ramayāmīha kathaṃ tvāṃ vāsayāmyaham

vada kalyāṇi bhadraṃ te yathā tvaṃ manasecchasi

sā tam akliṣṭakarmāṇaṃ varadaṃ sarvakāmadam

bhartāram anavadyāṅgī prasannaṃ pratyuvāca ha

pañcabāṇātividdhāhaṃ manmathasya mahāmate

pañcadhā māṃ vibhaktātmā bhagavāṃllokaviśrutaḥ

ramaya tvam acintyātmanpunaścaikatvam āsthitaḥ

tāṃ tathetyabravīddhīmānbrahmarṣirvai mahātapāḥ

sa pañcadhānubhūtvā tāṃ ramayāmāsa sarvaśaḥ

nāᄆāyanīṃ sukeśāntāṃ mudgalaścāruhāsinīm

āśrameṣvadhikaṃ cāpi pūjyamāno maharṣibhiḥ

vicacāra yathākāmaṃ kāmarūpavapuḥ punaḥ

yadā yayau divaṃ cāpi tatra devarṣibhiḥ saha

sudhāmṛtarasāhāraḥ suraloke cacāra ha

pūjyamānastathā śacyā śakrasya bhavaneṣvapi

mahendrasenayā sārdhaṃ paryadhāvadriraṃsayā

sūryasya ca rathaṃ divyam āruhya bhagavānprabhuḥ

paryupetya punarmeruṃ merau vāsam arocayat

ākāśagaṅgām āplutya tayā saha taponidhiḥ

aṃśujāleṣu candrasya uvāsa ca yathānilaḥ

girirūpaṃ yadā dadhre sa maharṣistadā punaḥ

tatprabhāvena sā tasya madhye jajñe mahānadī

yadā puṣpākulaḥ sālaḥ saṃjajñe bhagavān ṛṣiḥ

latātvam atha saṃpede tam evābhyanuveṣṭatī

pupoṣa ca vapuryasya tasyānugaṃ punaḥ

sā pupoṣa samaṃ bhartuḥ skandhenāpi cacāra ha

tatastasya ca tasyāśca tulyā prītir avardhata

tathā hi bhagavāṃstasyāḥ prasādād ṛṣisattamaḥ

vijajñuṣī ca sā tatra daivayogena bhāminī

sa ca tāṃ tapasā devīṃ ramayāmāsa yogataḥ

ekapatnī purā bhūtvā sadaivāgre yaśasvinī

arundhatīva sīteva babhūvātipativratā

damayantyāśca mātuḥ sā viśeṣam adhikaṃ yayau

etattathyaṃ mahārāja mā te bhūdbuddhir anyathā

eṣā nāᄆāyanī jajñe daivayogena kenacit

rājaṃstavātmajā kṛṣṇā vedyāṃ tejasvinī śubhā

tasmiṃstasyā manaḥ saktaṃ na śaśāka kadācana

tathā praṇihito hyātmā tasyāstasmindvijottame

brūhi tatkāraṇaṃ yena brahmañjātā tapasvinī

sutā mamādhvare kṛṣṇā sarvavedavidāṃ vara

śṛṇu rājanyathā hyasyā datto rudreṇa vai varaḥ

yadarthaṃ caiva sambhūtā tava yajñe yaśasvinī

ahaṃ te kathayiṣyāmi kṛṣṇāyāḥ paurvadehikam

indraseneti vikhyātā purā nāᄆāyanī śubhā

maudgalyaṃ patim āsādya cacāra vigatajvarā

maudgalyasya maharṣeśca ramamāṇasya vai tayā

saṃvatsaragaṇā rājanvyatīyuḥ kṣaṇavattadā

tataḥ kadāciddharmātmā tṛptaḥ kāmādvyarajyata

anvicchanparamaṃ brahma tyāgadharmaparo 'bhavat

utsasarja sa tāṃ vipraḥ sā tadā cāpatadbhuvi

maudgalyo rājaśārdūla tapobhirbhāvitaḥ sadā

kāmabhogāturābhyetya vacanaṃ cedam abravīt

prasīda bhagavanmahyaṃ na mām utsraṣṭum arhasi

avitṛptāsmi brahmarṣe kāmānāṃ kāmasevanāt

māro māṃ bādhate 'tyartham anugṛhṇātu māṃ bhavān

tarpayasva mamākṣāṇi guhyaṃ māṃ bādhate 'niśam

yasmāttvaṃ mayi niḥśaṅkā hyavaktavyaṃ prabhāṣase

ācarantī tapovighnaṃ tasmācchṛṇu vaco mama

bhaviṣyasi nṛloke tvaṃ rājaputrī yaśasvinī

pāñcālarājasya sutā drupadasya mahātmanaḥ

bhavitārastu te tatra patayaḥ pañca viśrutāḥ

taiḥ sārdhaṃ madhurākāraiściraṃ ratim avāpsyasi

saivaṃ śaptā tu vimanā vanaṃ prāptā yaśasvinī

bhogair atṛptā deveśaṃ tapasārādhayattadā

nirāśīrmārutāhārā nirāhārā tathaiva ca

anuvartamānā tvādityaṃ tathā pañcatapābhavat

tīvreṇa tapasā tasyāstuṣṭaḥ paśupatiḥ svayam

varaṃ prādāttadā rudraḥ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ

bhaviṣyati paraṃ janma mānuṣeṣu varāṅgane

bhaviṣyanti ca te bhadre patayaḥ pañca suvratāḥ

mahendravapuṣaḥ sarve mahendrasamavikramāḥ

tatrasthā ca mahatkarma surāṇāṃ tvaṃ kariṣyasi

ekaḥ khalu mayā bhartā vṛtaḥ pañcāpi me katham

bhaviṣyanti mamaikasyāḥ patayastadbravīhi me

pañcakṛtvastvayā hyuktaḥ patiṃ dehītyahaṃ punaḥ

pañca te patayo bhadre bhaviṣyanti sukhāvahāḥ

dharma ekaḥ patiḥ strīṇāṃ pūrvam eva prakalpitaḥ

bahupatnīkatā puṃsāṃ dharmaśca pitṛbhiḥ kṛtaḥ

strīdharmaḥ pūrvam evāyaṃ nirmito munibhiḥ purā

sahadharmacarī bhartur ekā ekasya cocyate

eko hi bhartā nārīṇāṃ kaumāra iti laukikaḥ

āpatsu ca niyogena saṃtānārthe paraḥ smṛtaḥ

gaccheta yā tṛtīyaṃ tu tasyā niṣkṛtir ucyate

caturthe patitā dharmātpañcame vardhakī bhavet

evaṃ gate dharmapathe na vṛṇe bahupuṃskatām

alokācaritāttasmātkathaṃ mucyeya saṃkarāt

anāvṛtāḥ purā nāryo hyāsañśudhyanti cārtave

sakṛd uktaṃ tvayā naitānnādharmaste bhaviṣyati

yadi me patayaḥ pañca varam icchāmi tairmithaḥ

kaumāraṃ ca bhavetsarvaiḥ saṃgame saṃgame ca me

patiśuśrūṣayā caiva siddhiḥ prāptā purā mayā

bhogecchā ca mayā prāptā sa ca bhogaśca me bhavet

ratiśca bhadre siddhiśca na bhajete parasparam

abhogā lapsyase siddhiṃ yogenāpi mahatvatām

anyadehāntare ca tvaṃ rūpabhāgyaguṇānvitā

pañcabhiḥ prāpya kaumāraṃ mahābhāgā bhaviṣyasi

gaccha gaṅgājalasthā ca naraṃ paśyasi yaṃ śubhe

tam ānaya mamābhyāśaṃ surarājaṃ śucismite

ityuktā viśvarūpeṇa rudraṃ kṛtvā pradakṣiṇam

jagāma gaṅgām uddiśya puṇyāṃ tripathagāṃ nadīm

By System Admin

Translation

Draft in progress