Sanskrit

Mahabharat · Adhyaya 128 1.128.4

1.128.4

ततो ऽभिजग्मुः पाञ्चालान्निघ्नन्तस्ते नरर्षभाः

अर्जुनः

वैशंपायनः

दुर्योधनश्च कर्णश्च युयुत्सुश्च महाबलः

दुःशासनो विकर्णश्च जलसंधः सुलोचनः

एते चान्ये च बहवः कुमारा बहुविक्रमाः

अहं पूर्वम् अहं पूर्वम् इत्येवं क्षत्रियर्षभाः

ततो रथपदात्योघाः कुञ्जराः सादिभिः सह

प्रविश्य नगरं सर्वे राजमार्गम् उपाययुः

तस्मिन्काले तु पाञ्चालः श्रुत्वा दृष्ट्वा महद्बलम्

भ्रातृभिः सहितो राजा त्वरया निर्ययौ गृहात्

ततस्तु कृतसंनाहा यज्ञसेनसहोदराः

शरवर्षाणि मुञ्चन्तः प्रणेदुः सर्वतोदिशम्

ततो रथेन शुभ्रेण समासाद्य तु कौरवान्

यज्ञसेनः शरान्घोरान्ववर्ष युधि दुर्जयः

पूर्वम् एव तु संमन्त्र्य पार्थो द्रोणम् अथाब्रवीत्

दर्पोत्सेकः कुमाराणाम् अवार्यो द्विजसत्तम

एषां पराक्रमस्यान्ते वयं कुर्याम साहसम्

कुमारैर् अशक्यः पाञ्चालो ग्रहीतुं रणमूर्धनि

एवम् उक्त्वा तु कौन्तेयो भ्रातृभिः सहितो ऽनघः

अर्धक्रोशे तु नगराद् अतिष्ठद्बहिर् एव सः

द्रुपदः कौरवान्दृष्ट्वा प्रधावत समन्ततः

शरजालेन महता मोहयन्कौरवीं चमूम्

तम् उद्यन्तं रथेनैकम् आशुकारिणम् आहवे

अनेकम् इव संत्रासान्मेनिरे सर्वकौरवाः

द्रुपदस्य शरा घोरा विचेरुः सर्वतोदिशम्

ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च मृदङ्गाश्च सहस्रशः

प्रावाद्यन्त महाराज पाञ्चालानां निवेशने

सिंहनादश्च संजज्ञे पाञ्चालानां महात्मनाम्

धनुर्ज्यातलशब्दश्च संस्पृशन्गगनं महत्

दुःशासनो विकर्णश्च सुबाहुर्दीर्घलोचनः

दुर्योधनश्च संक्रुद्धः शरवर्षैर् अवाकिरन्

सो ऽतिविद्धो महेष्वासः पार्षतो युधि दुर्जयः

व्यधमत्तान्यनीकानि तत्क्षणाद् एव भारत

दुर्योधनं विकर्णं च कर्णं चापि महाबलम्

नानानृपसुतान्वीरान्सैन्यानि विविधानि च

अलातचक्रवत्सर्वांश्चरन्बाणैर् अतर्पयत्

ततस्तु नागराः सर्वे मुसलैर्यष्टिपाणयः

अभ्यवर्षन्त कौरव्यान्वर्षमाणा घना इव

सबालवृद्धाः काम्पिल्याः कौरवान् अभ्ययुस्तदा

श्रुत्वा तु तुमुलं युद्धं नागराणां च भारत

द्रवन्ति स्म नदन्ति स्म क्रोशन्तः पाण्डवान्प्रति

पाण्डवास्तु स्वनं श्रुत्वा आर्तानां रोमहर्षणम्

अभिवाद्य ततो द्रोणं रथान् आरुह्य पाण्डवाः

युधिष्ठिरं निवार्याशु मा युद्धम् इति पाण्डव

माद्रेयौ चक्ररक्षौ तु फल्गुनस्तु तदाकरोत्

सेनाग्रगो भीमसेनो गदापाणिर्नदस्थितः

तदा शङ्खध्वनिं कृत्वा भ्रातृभिः सहितो ऽनघः

आयाज्जवेन कौन्तेयो रथघोषेण नादयन्

पाञ्चालानां ततः सेनाम् उद्धूतार्णवनिःस्वनाम्

भीमसेनो महाबाहुर्दण्डपाणिर् इवान्तकः

प्रविवेश महासेनां सागरं मकरो यथा

स्वयम् अभ्यद्रवद्भीमो नागानीकं गदाधरः

सुयुद्धकुशलः पार्थो बाहुवीर्येण चातुलः

अहनत्कुञ्जरानीकं गदया कालरूपधृक्

ते गजा गिरिसंकाशाः क्षरन्तो रुधिरं बहु

भीमसेनस्य गदया भिन्नमस्तकपिण्डकाः

पतन्ति द्विरदा भूमौ वज्रघाताद् इवाचलाः

गजान् अश्वान्रथांश्चैव पातयामास पाण्डवः

पदातीन्नागरांश्चैव नावधीद् अर्जुनाग्रजः

गोपाल इव दण्डेन यथा पशुगणान्वने

कालयन्रथनागाश्वान्संचचार वृकोदरः

भारद्वाजप्रियं कर्तुम् उद्यतः फल्गुनस्तदा

पार्षतं शरजालेन क्षिप्रं प्रच्छाद्य पाण्डवः

हयौघांश्च गजौघांश्च रथौघांश्च समन्ततः

पातयन्समरे राजन्युगान्ताग्निर् इव ज्वलन्

ततस्ते हन्यमाना वै पाञ्चालाः सृञ्जयास्तथा

शरैर्नानाविधैस्तूर्णं पार्थं प्रच्छाद्य सर्वशः

सिंहनादरवान्कृत्वा समयुध्यन्त पाण्डवम्

तद्युद्धम् अभवद्घोरं सुमहाद्भुतदर्शनम्

सिंहनादस्वनं श्रुत्वा नामृष्यत धनंजयः

ततः किरीटी सहसा पाञ्चालं समभिद्रवत्

छादयन्न् इषुजालेन महता मोहयन्न् इव

शीघ्रम् अभ्यस्यतो बाणान्संदधानस्य चानिशम्

नान्तरं ददृशे किंचित्कौन्तेयस्य यशस्विनः

न दिशो नान्तरिक्षं च तदा नैव च मेदिनी

नादृश्यत महाराज तत्र किंचन संयुगे

बाणान्धकारे बलिना कृते गाण्डीवधन्विना

पाञ्चालानां कुरूणां च साधु साध्विति निःस्वनः

ततस्तूर्यनिनादश्च शङ्खानां च महास्वनः

सिंहनादश्च संजज्ञे साधुशब्देन मिश्रितः

ततः पाञ्चालराजस्तु तथा सत्यजिता सह

त्वरमाणो ऽभिदुद्राव महेन्द्रं शम्बरो यथा

महता शरवर्षेण पार्थः पाञ्चालम् आवृणोत्

ततो हलहलाशब्द आसीत्पाञ्चालके बले

जिघृक्षति महासिंहे गजानाम् इव यूथपम्

दृष्ट्वा पार्थं तदायान्तं सत्यजित्सत्यविक्रमः

पाञ्चालं वै परिप्रेप्सुर्धनंजयम् अभिद्रवत्

ततस्त्वर्जुनपाञ्चालौ युद्धाय समुपागतौ

व्यक्षोभयेतां तौ सेने इन्द्रवैरोचनाविव

ततः सत्यजितं पार्थो दशभिर्मर्मभेदिभिः

विव्याध बलवद्राजंस्तद् अद्भुतम् इवाभवत्

ततः शरशतैः पार्थं पाञ्चालः शीघ्रम् अर्दयत्

पार्थस्तु शरवर्षेण छाद्यमानो महारथः

वेगं चक्रे महावेगो धनुर्ज्याम् अवमृज्य च

ततः सत्यजितश्चापं छित्त्वा राजानम् अभ्ययात्

अथान्यद्धनुर् आदाय सत्यजिद्वेगवत्तरम्

साश्वं ससूतं सरथं पार्थं विव्याध सत्वरः

स तं न ममृषे पार्थः पाञ्चालेनार्दितो मृधे

ततस्तस्य विनाशार्थं सत्वरं व्यसृजच्छरान्

हयान्ध्वजं धनुर्मुष्टिम् उभौ तौ पार्ष्णिसारथी

स तथा भिद्यमानेषु कार्मुकेषु पुनः पुनः

हयेषु विनिकृत्तेषु विमुखो ऽभवद् आहवे

स सत्यजितम् आलोक्य तथा विमुखम् आहवे

वेगेन महता राजन्न् अभ्यधावत पार्षतम्

तदा चक्रे महद्युद्धम् अर्जुनो जयतां वरः

तस्य पार्थो ध्वजं छत्रं धनुश्चोर्व्याम् अपातयत्

पञ्चभिस्तस्य विव्याध हयान्सूतं च सायकैः

तत उत्सृज्य तच्चापम् आददानं शरावरम्

खड्गम् उद्गृह्य कौन्तेयः सिंहनादम् अथाकरोत्

पाञ्चालस्य रथस्येषाम् आप्लुत्य सहसानदत्

पाञ्चालरथम् आस्थाय अवित्रस्तो धनंजयः

विक्षोभ्याम्भोनिधिं तार्क्ष्यस्तं नागम् इव सो ऽग्रहीत्

ततस्तु सर्वे पाञ्चाला विद्रवन्ति दिशो दश

दर्शयन्सर्वसैन्यानां बाह्वोर्बलम् अथात्मनः

सिंहनादस्वनं कृत्वा निर्जगाम धनंजयः

आयान्तम् अर्जुनं दृष्ट्वा कुमाराः सहितास्तदा

ममृदुस्तस्य नगरं द्रुपदस्य महात्मनः

संबन्धी कुरुवीराणां द्रुपदो राजसत्तमः

मा वधीस्तद्बलं भीम गुरुदानं प्रदीयताम्

भीमसेनस्तदा राजन्न् अर्जुनेन निवारितः

अतृप्तो युद्धधर्मेषु न्यवर्तत महारथः

ममृदुस्तस्य नगरं द्रुपदस्य महौजसः

Transliteration

tato 'bhijagmuḥ pāñcālānnighnantaste nararṣabhāḥ

arjunaḥ

vaiśaṃpāyanaḥ

duryodhanaśca karṇaśca yuyutsuśca mahābalaḥ

duḥśāsano vikarṇaśca jalasaṃdhaḥ sulocanaḥ

ete cānye ca bahavaḥ kumārā bahuvikramāḥ

ahaṃ pūrvam ahaṃ pūrvam ityevaṃ kṣatriyarṣabhāḥ

tato rathapadātyoghāḥ kuñjarāḥ sādibhiḥ saha

praviśya nagaraṃ sarve rājamārgam upāyayuḥ

tasminkāle tu pāñcālaḥ śrutvā dṛṣṭvā mahadbalam

bhrātṛbhiḥ sahito rājā tvarayā niryayau gṛhāt

tatastu kṛtasaṃnāhā yajñasenasahodarāḥ

śaravarṣāṇi muñcantaḥ praṇeduḥ sarvatodiśam

tato rathena śubhreṇa samāsādya tu kauravān

yajñasenaḥ śarānghorānvavarṣa yudhi durjayaḥ

pūrvam eva tu saṃmantrya pārtho droṇam athābravīt

darpotsekaḥ kumārāṇām avāryo dvijasattama

eṣāṃ parākramasyānte vayaṃ kuryāma sāhasam

kumārair aśakyaḥ pāñcālo grahītuṃ raṇamūrdhani

evam uktvā tu kaunteyo bhrātṛbhiḥ sahito 'naghaḥ

ardhakrośe tu nagarād atiṣṭhadbahir eva saḥ

drupadaḥ kauravāndṛṣṭvā pradhāvata samantataḥ

śarajālena mahatā mohayankauravīṃ camūm

tam udyantaṃ rathenaikam āśukāriṇam āhave

anekam iva saṃtrāsānmenire sarvakauravāḥ

drupadasya śarā ghorā viceruḥ sarvatodiśam

tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca mṛdaṅgāśca sahasraśaḥ

prāvādyanta mahārāja pāñcālānāṃ niveśane

siṃhanādaśca saṃjajñe pāñcālānāṃ mahātmanām

dhanurjyātalaśabdaśca saṃspṛśangaganaṃ mahat

duḥśāsano vikarṇaśca subāhurdīrghalocanaḥ

duryodhanaśca saṃkruddhaḥ śaravarṣair avākiran

so 'tividdho maheṣvāsaḥ pārṣato yudhi durjayaḥ

vyadhamattānyanīkāni tatkṣaṇād eva bhārata

duryodhanaṃ vikarṇaṃ ca karṇaṃ cāpi mahābalam

nānānṛpasutānvīrānsainyāni vividhāni ca

alātacakravatsarvāṃścaranbāṇair atarpayat

tatastu nāgarāḥ sarve musalairyaṣṭipāṇayaḥ

abhyavarṣanta kauravyānvarṣamāṇā ghanā iva

sabālavṛddhāḥ kāmpilyāḥ kauravān abhyayustadā

śrutvā tu tumulaṃ yuddhaṃ nāgarāṇāṃ ca bhārata

dravanti sma nadanti sma krośantaḥ pāṇḍavānprati

pāṇḍavāstu svanaṃ śrutvā ārtānāṃ romaharṣaṇam

abhivādya tato droṇaṃ rathān āruhya pāṇḍavāḥ

yudhiṣṭhiraṃ nivāryāśu mā yuddham iti pāṇḍava

mādreyau cakrarakṣau tu phalgunastu tadākarot

senāgrago bhīmaseno gadāpāṇirnadasthitaḥ

tadā śaṅkhadhvaniṃ kṛtvā bhrātṛbhiḥ sahito 'naghaḥ

āyājjavena kaunteyo rathaghoṣeṇa nādayan

pāñcālānāṃ tataḥ senām uddhūtārṇavaniḥsvanām

bhīmaseno mahābāhurdaṇḍapāṇir ivāntakaḥ

praviveśa mahāsenāṃ sāgaraṃ makaro yathā

svayam abhyadravadbhīmo nāgānīkaṃ gadādharaḥ

suyuddhakuśalaḥ pārtho bāhuvīryeṇa cātulaḥ

ahanatkuñjarānīkaṃ gadayā kālarūpadhṛk

te gajā girisaṃkāśāḥ kṣaranto rudhiraṃ bahu

bhīmasenasya gadayā bhinnamastakapiṇḍakāḥ

patanti dviradā bhūmau vajraghātād ivācalāḥ

gajān aśvānrathāṃścaiva pātayāmāsa pāṇḍavaḥ

padātīnnāgarāṃścaiva nāvadhīd arjunāgrajaḥ

gopāla iva daṇḍena yathā paśugaṇānvane

kālayanrathanāgāśvānsaṃcacāra vṛkodaraḥ

bhāradvājapriyaṃ kartum udyataḥ phalgunastadā

pārṣataṃ śarajālena kṣipraṃ pracchādya pāṇḍavaḥ

hayaughāṃśca gajaughāṃśca rathaughāṃśca samantataḥ

pātayansamare rājanyugāntāgnir iva jvalan

tataste hanyamānā vai pāñcālāḥ sṛñjayāstathā

śarairnānāvidhaistūrṇaṃ pārthaṃ pracchādya sarvaśaḥ

siṃhanādaravānkṛtvā samayudhyanta pāṇḍavam

tadyuddham abhavadghoraṃ sumahādbhutadarśanam

siṃhanādasvanaṃ śrutvā nāmṛṣyata dhanaṃjayaḥ

tataḥ kirīṭī sahasā pāñcālaṃ samabhidravat

chādayann iṣujālena mahatā mohayann iva

śīghram abhyasyato bāṇānsaṃdadhānasya cāniśam

nāntaraṃ dadṛśe kiṃcitkaunteyasya yaśasvinaḥ

na diśo nāntarikṣaṃ ca tadā naiva ca medinī

nādṛśyata mahārāja tatra kiṃcana saṃyuge

bāṇāndhakāre balinā kṛte gāṇḍīvadhanvinā

pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca sādhu sādhviti niḥsvanaḥ

tatastūryaninādaśca śaṅkhānāṃ ca mahāsvanaḥ

siṃhanādaśca saṃjajñe sādhuśabdena miśritaḥ

tataḥ pāñcālarājastu tathā satyajitā saha

tvaramāṇo 'bhidudrāva mahendraṃ śambaro yathā

mahatā śaravarṣeṇa pārthaḥ pāñcālam āvṛṇot

tato halahalāśabda āsītpāñcālake bale

jighṛkṣati mahāsiṃhe gajānām iva yūthapam

dṛṣṭvā pārthaṃ tadāyāntaṃ satyajitsatyavikramaḥ

pāñcālaṃ vai pariprepsurdhanaṃjayam abhidravat

tatastvarjunapāñcālau yuddhāya samupāgatau

vyakṣobhayetāṃ tau sene indravairocanāviva

tataḥ satyajitaṃ pārtho daśabhirmarmabhedibhiḥ

vivyādha balavadrājaṃstad adbhutam ivābhavat

tataḥ śaraśataiḥ pārthaṃ pāñcālaḥ śīghram ardayat

pārthastu śaravarṣeṇa chādyamāno mahārathaḥ

vegaṃ cakre mahāvego dhanurjyām avamṛjya ca

tataḥ satyajitaścāpaṃ chittvā rājānam abhyayāt

athānyaddhanur ādāya satyajidvegavattaram

sāśvaṃ sasūtaṃ sarathaṃ pārthaṃ vivyādha satvaraḥ

sa taṃ na mamṛṣe pārthaḥ pāñcālenārdito mṛdhe

tatastasya vināśārthaṃ satvaraṃ vyasṛjaccharān

hayāndhvajaṃ dhanurmuṣṭim ubhau tau pārṣṇisārathī

sa tathā bhidyamāneṣu kārmukeṣu punaḥ punaḥ

hayeṣu vinikṛtteṣu vimukho 'bhavad āhave

sa satyajitam ālokya tathā vimukham āhave

vegena mahatā rājann abhyadhāvata pārṣatam

tadā cakre mahadyuddham arjuno jayatāṃ varaḥ

tasya pārtho dhvajaṃ chatraṃ dhanuścorvyām apātayat

pañcabhistasya vivyādha hayānsūtaṃ ca sāyakaiḥ

tata utsṛjya taccāpam ādadānaṃ śarāvaram

khaḍgam udgṛhya kaunteyaḥ siṃhanādam athākarot

pāñcālasya rathasyeṣām āplutya sahasānadat

pāñcālaratham āsthāya avitrasto dhanaṃjayaḥ

vikṣobhyāmbhonidhiṃ tārkṣyastaṃ nāgam iva so 'grahīt

tatastu sarve pāñcālā vidravanti diśo daśa

darśayansarvasainyānāṃ bāhvorbalam athātmanaḥ

siṃhanādasvanaṃ kṛtvā nirjagāma dhanaṃjayaḥ

āyāntam arjunaṃ dṛṣṭvā kumārāḥ sahitāstadā

mamṛdustasya nagaraṃ drupadasya mahātmanaḥ

saṃbandhī kuruvīrāṇāṃ drupado rājasattamaḥ

mā vadhīstadbalaṃ bhīma gurudānaṃ pradīyatām

bhīmasenastadā rājann arjunena nivāritaḥ

atṛpto yuddhadharmeṣu nyavartata mahārathaḥ

mamṛdustasya nagaraṃ drupadasya mahaujasaḥ

By System Admin

Translation

Draft in progress