21 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
जामदग्न्यवचः श्रुत्वा कण्वो ऽपि भगवान् ऋषिः
दुर्योधनम् इदं वाक्यम् अब्रवीत्कुरुसंसदि
vaiśaṃpāyana uvāca
jāmadagnyavacaḥ śrutvā kaṇvo 'pi bhagavān ṛṣiḥ
duryodhanam idaṃ vākyam abravītkurusaṃsadi
- 2
अक्षयश्चाव्ययश्चैव ब्रह्मा लोकपितामहः
तथैव भगवन्तौ तौ नरनारायणाव् ऋषी
akṣayaścāvyayaścaiva brahmā lokapitāmahaḥ
tathaiva bhagavantau tau naranārāyaṇāv ṛṣī
- 3
आदित्यानां हि सर्वेषां विष्णुर् एकः सनातनः
अजय्यश्चाव्ययश्चैव शाश्वतः प्रभुर् ईश्वरः
ādityānāṃ hi sarveṣāṃ viṣṇur ekaḥ sanātanaḥ
ajayyaścāvyayaścaiva śāśvataḥ prabhur īśvaraḥ
- 4
निमित्तमरणास्त्वन्ये चन्द्रसूर्यौ मही जलम्
वायुर् अग्निस्तथाकाशं ग्रहास्तारागणास्तथा
nimittamaraṇāstvanye candrasūryau mahī jalam
vāyur agnistathākāśaṃ grahāstārāgaṇāstathā
- 5
ते च क्षयान्ते जगतो हित्वा लोकत्रयं सदा
क्षयं गच्छन्ति वै सर्वे सृज्यन्ते च पुनः पुनः
te ca kṣayānte jagato hitvā lokatrayaṃ sadā
kṣayaṃ gacchanti vai sarve sṛjyante ca punaḥ punaḥ
- 6
मुहूर्तमरणास्त्वन्ये मानुषा मृगपक्षिणः
तिर्यग्योन्यश्च ये चान्ये जीवलोकचराः स्मृताः
muhūrtamaraṇāstvanye mānuṣā mṛgapakṣiṇaḥ
tiryagyonyaśca ye cānye jīvalokacarāḥ smṛtāḥ
- 7
भूयिष्ठेन तु राजानः श्रियं भुक्त्वायुषः क्षये
मरणं प्रतिगच्छन्ति भोक्तुं सुकृतदुष्कृतम्
bhūyiṣṭhena tu rājānaḥ śriyaṃ bhuktvāyuṣaḥ kṣaye
maraṇaṃ pratigacchanti bhoktuṃ sukṛtaduṣkṛtam
- 8
स भवान्धर्मपुत्रेण शमं कर्तुम् इहार्हति
पाण्डवाः कुरवश्चैव पालयन्तु वसुंधराम्
sa bhavāndharmaputreṇa śamaṃ kartum ihārhati
pāṇḍavāḥ kuravaścaiva pālayantu vasuṃdharām
- 9
बलवान् अहम् इत्येव न मन्तव्यं सुयोधन
बलवन्तो हि बलिभिर्दृश्यन्ते पुरुषर्षभ
balavān aham ityeva na mantavyaṃ suyodhana
balavanto hi balibhirdṛśyante puruṣarṣabha
- 10
न बलं बलिनां मध्ये बलं भवति कौरव
बलवन्तो हि ते सर्वे पाण्डवा देवविक्रमाः
na balaṃ balināṃ madhye balaṃ bhavati kaurava
balavanto hi te sarve pāṇḍavā devavikramāḥ
- 11
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
मातलेर्दातुकामस्य कन्यां मृगयतो वरम्
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
mātalerdātukāmasya kanyāṃ mṛgayato varam
- 12
मतस्त्रैलोक्यराजस्य मातलिर्नाम सारथिः
तस्यैकैव कुले कन्या रूपतो लोकविश्रुता
matastrailokyarājasya mātalirnāma sārathiḥ
tasyaikaiva kule kanyā rūpato lokaviśrutā
- 13
गुणकेशीति विख्याता नाम्ना सा देवरूपिणी
श्रिया च वपुषा चैव स्त्रियो ऽन्याः सातिरिच्यते
guṇakeśīti vikhyātā nāmnā sā devarūpiṇī
śriyā ca vapuṣā caiva striyo 'nyāḥ sātiricyate
- 14
तस्याः प्रदानसमयं मातलिः सह भार्यया
ज्ञात्वा विममृशे राजंस्तत्परः परिचिन्तयन्
tasyāḥ pradānasamayaṃ mātaliḥ saha bhāryayā
jñātvā vimamṛśe rājaṃstatparaḥ paricintayan
- 15
धिक्खल्वलघुशीलानाम् उच्छ्रितानां यशस्विनाम्
नराणाम् ऋद्धसत्त्वानां कुले कन्याप्ररोहणम्
dhikkhalvalaghuśīlānām ucchritānāṃ yaśasvinām
narāṇām ṛddhasattvānāṃ kule kanyāprarohaṇam
- 16
मातुः कुलं पितृकुलं यत्र चैव प्रदीयते
कुलत्रयं संशयितं कुरुते कन्यका सताम्
mātuḥ kulaṃ pitṛkulaṃ yatra caiva pradīyate
kulatrayaṃ saṃśayitaṃ kurute kanyakā satām
- 17
देवमानुषलोकौ द्वौ मानसेनैव चक्षुषा
अवगाह्यैव विचितौ न च मे रोचते वरः
devamānuṣalokau dvau mānasenaiva cakṣuṣā
avagāhyaiva vicitau na ca me rocate varaḥ
- 18
न देवान्नैव दितिजान्न गन्धर्वान्न मानुषान्
अरोचयं वरकृते तथैव बहुलान् ऋषीन्
na devānnaiva ditijānna gandharvānna mānuṣān
arocayaṃ varakṛte tathaiva bahulān ṛṣīn
- 19
भार्यया तु स संमन्त्र्य सह रात्रौ सुधर्मया
मातलिर्नागलोकाय चकार गमने मतिम्
bhāryayā tu sa saṃmantrya saha rātrau sudharmayā
mātalirnāgalokāya cakāra gamane matim
- 20
न मे देवमनुष्येषु गुणकेश्याः समो वरः
रूपतो दृश्यते कश्चिन्नागेषु भविता ध्रुवम्
na me devamanuṣyeṣu guṇakeśyāḥ samo varaḥ
rūpato dṛśyate kaścinnāgeṣu bhavitā dhruvam
- 21
इत्यामन्त्र्य सुधर्मां स कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम्
कन्यां शिरस्युपाघ्राय प्रविवेश महीतलम्
ityāmantrya sudharmāṃ sa kṛtvā cābhipradakṣiṇam
kanyāṃ śirasyupāghrāya praviveśa mahītalam

