41 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
पृथाम् आमन्त्र्य गोविन्दः कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्
दुर्योधनगृहं शौरिर् अभ्यगच्छद् अरिंदमः
vaiśaṃpāyana uvāca
pṛthām āmantrya govindaḥ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam
duryodhanagṛhaṃ śaurir abhyagacchad ariṃdamaḥ
- 2
लक्ष्म्या परमया युक्तं पुरंदरगृहोपमम्
तस्य कक्ष्या व्यतिक्रम्य तिस्रो द्वाःस्थैर् अवारितः
lakṣmyā paramayā yuktaṃ puraṃdaragṛhopamam
tasya kakṣyā vyatikramya tisro dvāḥsthair avāritaḥ
- 3
ततो ऽभ्रघनसंकाशं गिरिकूटम् इवोच्छ्रितम्
श्रिया ज्वलन्तं प्रासादम् आरुरोह महायशाः
tato 'bhraghanasaṃkāśaṃ girikūṭam ivocchritam
śriyā jvalantaṃ prāsādam āruroha mahāyaśāḥ
- 4
तत्र राजसहस्रैश्च कुरुभिश्चाभिसंवृतम्
धार्तराष्ट्रं महाबाहुं ददर्शासीनम् आसने
tatra rājasahasraiśca kurubhiścābhisaṃvṛtam
dhārtarāṣṭraṃ mahābāhuṃ dadarśāsīnam āsane
- 5
दुःशासनं च कर्णं च शकुनिं चापि सौबलम्
दुर्योधनसमीपे तान् आसनस्थान्ददर्श सः
duḥśāsanaṃ ca karṇaṃ ca śakuniṃ cāpi saubalam
duryodhanasamīpe tān āsanasthāndadarśa saḥ
- 6
अभ्यागच्छति दाशार्हे धार्तराष्ट्रो महायशाः
उदतिष्ठत्सहामात्यः पूजयन्मधुसूदनम्
abhyāgacchati dāśārhe dhārtarāṣṭro mahāyaśāḥ
udatiṣṭhatsahāmātyaḥ pūjayanmadhusūdanam
- 7
समेत्य धार्तराष्ट्रेण सहामात्येन केशवः
राजभिस्तत्र वार्ष्णेयः समागच्छद्यथावयः
sametya dhārtarāṣṭreṇa sahāmātyena keśavaḥ
rājabhistatra vārṣṇeyaḥ samāgacchadyathāvayaḥ
- 8
तत्र जाम्बूनदमयं पर्यङ्कं सुपरिष्कृतम्
विविधास्तरणास्तीर्णम् अभ्युपाविशद् अच्युतः
tatra jāmbūnadamayaṃ paryaṅkaṃ supariṣkṛtam
vividhāstaraṇāstīrṇam abhyupāviśad acyutaḥ
- 9
तस्मिन्गां मधुपर्कं च उपहृत्य जनार्दने
निवेदयामास तदा गृहान्राज्यं च कौरवः
tasmingāṃ madhuparkaṃ ca upahṛtya janārdane
nivedayāmāsa tadā gṛhānrājyaṃ ca kauravaḥ
- 10
तत्र गोविन्दम् आसीनं प्रसन्नादित्यवर्चसम्
उपासांचक्रिरे सर्वे कुरवो राजभिः सह
tatra govindam āsīnaṃ prasannādityavarcasam
upāsāṃcakrire sarve kuravo rājabhiḥ saha
- 11
ततो दुर्योधनो राजा वार्ष्णेयं जयतां वरम्
न्यमन्त्रयद्भोजनेन नाभ्यनन्दच्च केशवः
tato duryodhano rājā vārṣṇeyaṃ jayatāṃ varam
nyamantrayadbhojanena nābhyanandacca keśavaḥ
- 12
ततो दुर्योधनः कृष्णम् अब्रवीद्राजसंसदि
मृदुपूर्वं शठोदर्कं कर्णम् आभाष्य कौरवः
tato duryodhanaḥ kṛṣṇam abravīdrājasaṃsadi
mṛdupūrvaṃ śaṭhodarkaṃ karṇam ābhāṣya kauravaḥ
- 13
कस्माद् अन्नानि पानानि वासांसि शयनानि च
त्वदर्थम् उपनीतानि नाग्रहीस्त्वं जनार्दन
kasmād annāni pānāni vāsāṃsi śayanāni ca
tvadartham upanītāni nāgrahīstvaṃ janārdana
- 14
उभयोश्चाददः साह्यम् उभयोश्च हिते रतः
संबन्धी दयितश्चासि धृतराष्ट्रस्य माधव
ubhayoścādadaḥ sāhyam ubhayośca hite rataḥ
saṃbandhī dayitaścāsi dhṛtarāṣṭrasya mādhava
- 15
त्वं हि गोविन्द धर्मार्थौ वेत्थ तत्त्वेन सर्वशः
तत्र कारणम् इच्छामि श्रोतुं चक्रगदाधर
tvaṃ hi govinda dharmārthau vettha tattvena sarvaśaḥ
tatra kāraṇam icchāmi śrotuṃ cakragadādhara
- 16
स एवम् उक्तो गोविन्दः प्रत्युवाच महामनाः
ओघमेघस्वनः काले प्रगृह्य विपुलं भुजम्
sa evam ukto govindaḥ pratyuvāca mahāmanāḥ
oghameghasvanaḥ kāle pragṛhya vipulaṃ bhujam
- 17
अनम्बूकृतम् अग्रस्तम् अनिरस्तम् असंकुलम्
राजीवनेत्रो राजानं हेतुमद्वाक्यम् उत्तमम्
anambūkṛtam agrastam anirastam asaṃkulam
rājīvanetro rājānaṃ hetumadvākyam uttamam
- 18
कृतार्था भुञ्जते दूताः पूजां गृह्णन्ति चैव हि
कृतार्थं मां सहामात्यस्त्वम् अर्चिष्यसि भारत
kṛtārthā bhuñjate dūtāḥ pūjāṃ gṛhṇanti caiva hi
kṛtārthaṃ māṃ sahāmātyastvam arciṣyasi bhārata
- 19
एवम् उक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रो जनार्दनम्
न युक्तं भवतास्मासु प्रतिपत्तुम् असांप्रतम्
evam uktaḥ pratyuvāca dhārtarāṣṭro janārdanam
na yuktaṃ bhavatāsmāsu pratipattum asāṃpratam
- 20
कृतार्थं चाकृतार्थं च त्वां वयं मधुसूदन
यतामहे पूजयितुं गोविन्द न च शक्नुमः
kṛtārthaṃ cākṛtārthaṃ ca tvāṃ vayaṃ madhusūdana
yatāmahe pūjayituṃ govinda na ca śaknumaḥ
- 21
न च तत्कारणं विद्मो यस्मिन्नो मधुसूदन
पूजां कृतां प्रीयमाणैर्नामंस्थाः पुरुषोत्तम
na ca tatkāraṇaṃ vidmo yasminno madhusūdana
pūjāṃ kṛtāṃ prīyamāṇairnāmaṃsthāḥ puruṣottama
- 22
वैरं नो नास्ति भवता गोविन्द न च विग्रहः
स भवान्प्रसमीक्ष्यैतन्नेदृशं वक्तुम् अर्हति
vairaṃ no nāsti bhavatā govinda na ca vigrahaḥ
sa bhavānprasamīkṣyaitannedṛśaṃ vaktum arhati
- 23
एवम् उक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रं जनार्दनः
अभिवीक्ष्य सहामात्यं दाशार्हः प्रहसन्न् इव
evam uktaḥ pratyuvāca dhārtarāṣṭraṃ janārdanaḥ
abhivīkṣya sahāmātyaṃ dāśārhaḥ prahasann iva
- 24
नाहं कामान्न संरम्भान्न द्वेषान्नार्थकारणात्
न हेतुवादाल्लोभाद्वा धर्मं जह्यां कथंचन
nāhaṃ kāmānna saṃrambhānna dveṣānnārthakāraṇāt
na hetuvādāllobhādvā dharmaṃ jahyāṃ kathaṃcana
- 25
संप्रीतिभोज्यान्यन्नानि आपद्भोज्यानि वा पुनः
न च संप्रीयसे राजन्न चाप्यापद्गता वयम्
saṃprītibhojyānyannāni āpadbhojyāni vā punaḥ
na ca saṃprīyase rājanna cāpyāpadgatā vayam
- 26
अकस्माद्द्विषसे राजञ्जन्मप्रभृति पाण्डवान्
प्रियानुवर्तिनो भ्रातॄन्सर्वैः समुदितान्गुणैः
akasmāddviṣase rājañjanmaprabhṛti pāṇḍavān
priyānuvartino bhrātṝnsarvaiḥ samuditānguṇaiḥ
- 27
अकस्माच्चैव पार्थानां द्वेषणं नोपपद्यते
धर्मे स्थिताः पाण्डवेयाः कस्तान्किं वक्तुम् अर्हति
akasmāccaiva pārthānāṃ dveṣaṇaṃ nopapadyate
dharme sthitāḥ pāṇḍaveyāḥ kastānkiṃ vaktum arhati
- 28
यस्तान्द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्तान् अनु स माम् अनु
ऐकात्म्यं मां गतं विद्धि पाण्डवैर्धर्मचारिभिः
yastāndveṣṭi sa māṃ dveṣṭi yastān anu sa mām anu
aikātmyaṃ māṃ gataṃ viddhi pāṇḍavairdharmacāribhiḥ
- 29
कामक्रोधानुवर्ती हि यो मोहाद्विरुरुत्सते
गुणवन्तं च यो द्वेष्टि तम् आहुः पुरुषाधमम्
kāmakrodhānuvartī hi yo mohādvirurutsate
guṇavantaṃ ca yo dveṣṭi tam āhuḥ puruṣādhamam
- 30
यः कल्याणगुणाञ्ज्ञातीन्मोहाल्लोभाद्दिदृक्षते
सो ऽजितात्माजितक्रोधो न चिरं तिष्ठति श्रियम्
yaḥ kalyāṇaguṇāñjñātīnmohāllobhāddidṛkṣate
so 'jitātmājitakrodho na ciraṃ tiṣṭhati śriyam

