33 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
प्रतिज्ञाते फल्गुनेन वधे भीष्मस्य संजय
किम् अकुर्वन्त मे मन्दाः पुत्रा दुर्योधनादयः
dhṛtarāṣṭra uvāca
pratijñāte phalgunena vadhe bhīṣmasya saṃjaya
kim akurvanta me mandāḥ putrā duryodhanādayaḥ
- 2
हतम् एव हि पश्यामि गाङ्गेयं पितरं रणे
वासुदेवसहायेन पार्थेन दृढधन्वना
hatam eva hi paśyāmi gāṅgeyaṃ pitaraṃ raṇe
vāsudevasahāyena pārthena dṛḍhadhanvanā
- 3
स चापरिमितप्रज्ञस्तच्छ्रुत्वा पार्थभाषितम्
किम् उक्तवान्महेष्वासो भीष्मः प्रहरतां वरः
sa cāparimitaprajñastacchrutvā pārthabhāṣitam
kim uktavānmaheṣvāso bhīṣmaḥ praharatāṃ varaḥ
- 4
सेनापत्यं च सम्प्राप्य कौरवाणां धुरंधरः
किम् अचेष्टत गाङ्गेयो महाबुद्धिपराक्रमः
senāpatyaṃ ca samprāpya kauravāṇāṃ dhuraṃdharaḥ
kim aceṣṭata gāṅgeyo mahābuddhiparākramaḥ
- 5
वैशंपायन उवाच
ततस्तत्संजयस्तस्मै सर्वम् एव न्यवेदयत्
यथोक्तं कुरुवृद्धेन भीष्मेणामिततेजसा
vaiśaṃpāyana uvāca
tatastatsaṃjayastasmai sarvam eva nyavedayat
yathoktaṃ kuruvṛddhena bhīṣmeṇāmitatejasā
- 6
संजय उवाच
सेनापत्यम् अनुप्राप्य भीष्मः शांतनवो नृप
दुर्योधनम् उवाचेदं वचनं हर्षयन्न् इव
saṃjaya uvāca
senāpatyam anuprāpya bhīṣmaḥ śāṃtanavo nṛpa
duryodhanam uvācedaṃ vacanaṃ harṣayann iva
- 7
नमस्कृत्वा कुमाराय सेनान्ये शक्तिपाणये
अहं सेनापतिस्ते ऽद्य भविष्यामि न संशयः
namaskṛtvā kumārāya senānye śaktipāṇaye
ahaṃ senāpatiste 'dya bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ
- 8
सेनाकर्मण्यभिज्ञो ऽस्मि व्यूहेषु विविधेषु च
कर्म कारयितुं चैव भृतान् अप्यभृतांस्तथा
senākarmaṇyabhijño 'smi vyūheṣu vividheṣu ca
karma kārayituṃ caiva bhṛtān apyabhṛtāṃstathā
- 9
यात्रायानेषु युद्धेषु लब्धप्रशमनेषु च
भृशं वेद महाराज यथा वेद बृहस्पतिः
yātrāyāneṣu yuddheṣu labdhapraśamaneṣu ca
bhṛśaṃ veda mahārāja yathā veda bṛhaspatiḥ
- 10
व्यूहान् अपि महारम्भान्दैवगान्धर्वमानुषान्
तैर् अहं मोहयिष्यामि पाण्डवान्व्येतु ते ज्वरः
vyūhān api mahārambhāndaivagāndharvamānuṣān
tair ahaṃ mohayiṣyāmi pāṇḍavānvyetu te jvaraḥ
- 11
सो ऽहं योत्स्यामि तत्त्वेन पालयंस्तव वाहिनीम्
यथावच्छास्त्रतो राजन्व्येतु ते मानसो ज्वरः
so 'haṃ yotsyāmi tattvena pālayaṃstava vāhinīm
yathāvacchāstrato rājanvyetu te mānaso jvaraḥ
- 12
दुर्योधन उवाच
न विद्यते मे गाङ्गेय भयं देवासुरेष्वपि
समस्तेषु महाबाहो सत्यम् एतद्ब्रवीमि ते
duryodhana uvāca
na vidyate me gāṅgeya bhayaṃ devāsureṣvapi
samasteṣu mahābāho satyam etadbravīmi te
- 13
किं पुनस्त्वयि दुर्धर्षे सेनापत्ये व्यवस्थिते
द्रोणे च पुरुषव्याघ्रे स्थिते युद्धाभिनन्दिनि
kiṃ punastvayi durdharṣe senāpatye vyavasthite
droṇe ca puruṣavyāghre sthite yuddhābhinandini
- 14
भवद्भ्यां पुरुषाग्र्याभ्यां स्थिताभ्यां विजयो मम
न दुर्लभं कुरुश्रेष्ठ देवराज्यम् अपि ध्रुवम्
bhavadbhyāṃ puruṣāgryābhyāṃ sthitābhyāṃ vijayo mama
na durlabhaṃ kuruśreṣṭha devarājyam api dhruvam
- 15
रथसंख्यां तु कार्त्स्न्येन परेषाम् आत्मनस्तथा
तथैवातिरथानां च वेत्तुम् इच्छामि कौरव
rathasaṃkhyāṃ tu kārtsnyena pareṣām ātmanastathā
tathaivātirathānāṃ ca vettum icchāmi kaurava
- 16
पितामहो हि कुशलः परेषाम् आत्मनस्तथा
श्रोतुम् इच्छाम्यहं सर्वैः सहैभिर्वसुधाधिपैः
pitāmaho hi kuśalaḥ pareṣām ātmanastathā
śrotum icchāmyahaṃ sarvaiḥ sahaibhirvasudhādhipaiḥ
- 17
भीष्म उवाच
गान्धारे शृणु राजेन्द्र रथसंख्यां स्वके बले
ये रथाः पृथिवीपाल तथैवातिरथाश्च ये
bhīṣma uvāca
gāndhāre śṛṇu rājendra rathasaṃkhyāṃ svake bale
ye rathāḥ pṛthivīpāla tathaivātirathāśca ye
- 18
बहूनीह सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च
रथानां तव सेनायां यथामुख्यं तु मे शृणु
bahūnīha sahasrāṇi prayutānyarbudāni ca
rathānāṃ tava senāyāṃ yathāmukhyaṃ tu me śṛṇu
- 19
भवान् अग्रे रथोदारः सह सर्वैः सहोदरैः
दुःशासनप्रभृतिभिर्भ्रातृभिः शतसंमितैः
bhavān agre rathodāraḥ saha sarvaiḥ sahodaraiḥ
duḥśāsanaprabhṛtibhirbhrātṛbhiḥ śatasaṃmitaiḥ
- 20
सर्वे कृतप्रहरणाश्छेद्यभेद्यविशारदाः
रथोपस्थे गजस्कन्धे गदायुद्धे ऽसिचर्मणि
sarve kṛtapraharaṇāśchedyabhedyaviśāradāḥ
rathopasthe gajaskandhe gadāyuddhe 'sicarmaṇi
- 21
संयन्तारः प्रहर्तारः कृतास्त्रा भारसाधनाः
इष्वस्त्रे द्रोणशिष्याश्च कृपस्य च शरद्वतः
saṃyantāraḥ prahartāraḥ kṛtāstrā bhārasādhanāḥ
iṣvastre droṇaśiṣyāśca kṛpasya ca śaradvataḥ
- 22
एते हनिष्यन्ति रणे पाञ्चालान्युद्धदुर्मदान्
कृतकिल्बिषाः पाण्डवेयैर्धार्तराष्ट्रा मनस्विनः
ete haniṣyanti raṇe pāñcālānyuddhadurmadān
kṛtakilbiṣāḥ pāṇḍaveyairdhārtarāṣṭrā manasvinaḥ
- 23
ततो ऽहं भरतश्रेष्ठ सर्वसेनापतिस्तव
शत्रून्विध्वंसयिष्यामि कदर्थीकृत्य पाण्डवान्
न त्वात्मनो गुणान्वक्तुम् अर्हामि विदितो ऽस्मि ते
tato 'haṃ bharataśreṣṭha sarvasenāpatistava
śatrūnvidhvaṃsayiṣyāmi kadarthīkṛtya pāṇḍavān
na tvātmano guṇānvaktum arhāmi vidito 'smi te
- 24
कृतवर्मा त्वतिरथो भोजः प्रहरतां वरः
अर्थसिद्धिं तव रणे करिष्यति न संशयः
kṛtavarmā tvatiratho bhojaḥ praharatāṃ varaḥ
arthasiddhiṃ tava raṇe kariṣyati na saṃśayaḥ
- 25
अस्त्रविद्भिर् अनाधृष्यो दूरपाती दृढायुधः
हनिष्यति रिपूंस्तुभ्यं महेन्द्रो दानवान् इव
astravidbhir anādhṛṣyo dūrapātī dṛḍhāyudhaḥ
haniṣyati ripūṃstubhyaṃ mahendro dānavān iva
- 26
मद्रराजो महेष्वासः शल्यो मे ऽतिरथो मतः
स्पर्धते वासुदेवेन यो वै नित्यं रणे रणे
madrarājo maheṣvāsaḥ śalyo me 'tiratho mataḥ
spardhate vāsudevena yo vai nityaṃ raṇe raṇe
- 27
भागिनेयान्निजांस्त्यक्त्वा शल्यस्ते रथसत्तमः
एष योत्स्यति संग्रामे कृष्णं चक्रगदाधरम्
bhāgineyānnijāṃstyaktvā śalyaste rathasattamaḥ
eṣa yotsyati saṃgrāme kṛṣṇaṃ cakragadādharam
- 28
सागरोर्मिसमैर्वेगैः प्लावयन्न् इव शात्रवान्
भूरिश्रवाः कृतास्त्रश्च तव चापि हितः सुहृत्
sāgarormisamairvegaiḥ plāvayann iva śātravān
bhūriśravāḥ kṛtāstraśca tava cāpi hitaḥ suhṛt
- 29
सौमदत्तिर्महेष्वासो रथयूथपयूथपः
बलक्षयम् अमित्राणां सुमहान्तं करिष्यति
saumadattirmaheṣvāso rathayūthapayūthapaḥ
balakṣayam amitrāṇāṃ sumahāntaṃ kariṣyati
- 30
सिन्धुराजो महाराज मतो मे द्विगुणो रथः
योत्स्यते समरे राजन्विक्रान्तो रथसत्तमः
sindhurājo mahārāja mato me dviguṇo rathaḥ
yotsyate samare rājanvikrānto rathasattamaḥ

