31 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
व्युषितायां रजन्यां तु राजा दुर्योधनस्ततः
व्यभजत्तान्यनीकानि दश चैकं च भारत
vaiśaṃpāyana uvāca
vyuṣitāyāṃ rajanyāṃ tu rājā duryodhanastataḥ
vyabhajattānyanīkāni daśa caikaṃ ca bhārata
- 2
नरहस्तिरथाश्वानां सारं मध्यं च फल्गु च
सर्वेष्वेतेष्वनीकेषु संदिदेश महीपतिः
narahastirathāśvānāṃ sāraṃ madhyaṃ ca phalgu ca
sarveṣveteṣvanīkeṣu saṃdideśa mahīpatiḥ
- 3
सानुकर्षाः सतूणीराः सवरूथाः सतोमराः
सोपासङ्गाः सशक्तीकाः सनिषङ्गाः सपोथिकाः
sānukarṣāḥ satūṇīrāḥ savarūthāḥ satomarāḥ
sopāsaṅgāḥ saśaktīkāḥ saniṣaṅgāḥ sapothikāḥ
- 4
सध्वजाः सपताकाश्च सशरासनतोमराः
रज्जुभिश्च विचित्राभिः सपाशाः सपरिस्तराः
sadhvajāḥ sapatākāśca saśarāsanatomarāḥ
rajjubhiśca vicitrābhiḥ sapāśāḥ saparistarāḥ
- 5
सकचग्रहविक्षेपाः सतैलगुडवालुकाः
साशीविषघटाः सर्वे ससर्जरसपांसवः
sakacagrahavikṣepāḥ satailaguḍavālukāḥ
sāśīviṣaghaṭāḥ sarve sasarjarasapāṃsavaḥ
- 6
सघण्टाफलकाः सर्वे वासीवृक्षादनान्विताः
व्याघ्रचर्मपरीवारा वृताश्च द्वीपिचर्मभिः
saghaṇṭāphalakāḥ sarve vāsīvṛkṣādanānvitāḥ
vyāghracarmaparīvārā vṛtāśca dvīpicarmabhiḥ
- 7
सवस्तयः सशृङ्गाश्च सप्रासविविधायुधाः
सकुठाराः सकुद्दालाः सतैलक्षौमसर्पिषः
savastayaḥ saśṛṅgāśca saprāsavividhāyudhāḥ
sakuṭhārāḥ sakuddālāḥ satailakṣaumasarpiṣaḥ
- 8
चित्रानीकाः सुवपुषो ज्वलिता इव पावकाः
तथा कवचिनः शूराः शस्त्रेषु कृतनिश्रमाः
citrānīkāḥ suvapuṣo jvalitā iva pāvakāḥ
tathā kavacinaḥ śūrāḥ śastreṣu kṛtaniśramāḥ
- 9
कुलीना हययोनिज्ञाः सारथ्ये विनिवेशिताः
बद्धारिष्टा बद्धकक्ष्या बद्धध्वजपताकिनः
kulīnā hayayonijñāḥ sārathye viniveśitāḥ
baddhāriṣṭā baddhakakṣyā baddhadhvajapatākinaḥ
- 10
चतुर्युजो रथाः सर्वे सर्वे शस्त्रसमायुताः
संहृष्टवाहनाः सर्वे सर्वे शतशरासनाः
caturyujo rathāḥ sarve sarve śastrasamāyutāḥ
saṃhṛṣṭavāhanāḥ sarve sarve śataśarāsanāḥ
- 11
धुर्ययोर्हययोर् एकस्तथान्यौ पार्ष्णिसारथी
तौ चापि रथिनां श्रेष्ठौ रथी च हयवित्तथा
dhuryayorhayayor ekastathānyau pārṣṇisārathī
tau cāpi rathināṃ śreṣṭhau rathī ca hayavittathā
- 12
नगराणीव गुप्तानि दुरादेयानि शत्रुभिः
आसन्रथसहस्राणि हेममालीनि सर्वशः
nagarāṇīva guptāni durādeyāni śatrubhiḥ
āsanrathasahasrāṇi hemamālīni sarvaśaḥ
- 13
यथा रथास्तथा नागा बद्धकक्ष्याः स्वलंकृताः
बभूवुः सप्त पुरुषा रत्नवन्त इवाद्रयः
yathā rathāstathā nāgā baddhakakṣyāḥ svalaṃkṛtāḥ
babhūvuḥ sapta puruṣā ratnavanta ivādrayaḥ
- 14
द्वावङ्कुशधरौ तेषु द्वावुत्तमधनुर्धरौ
द्वौ वरासिधरौ राजन्न् एकः शक्तिपताकधृक्
dvāvaṅkuśadharau teṣu dvāvuttamadhanurdharau
dvau varāsidharau rājann ekaḥ śaktipatākadhṛk
- 15
गजैर्मत्तैः समाकीर्णं सवर्मायुधकोशकैः
तद्बभूव बलं राजन्कौरव्यस्य सहस्रशः
gajairmattaiḥ samākīrṇaṃ savarmāyudhakośakaiḥ
tadbabhūva balaṃ rājankauravyasya sahasraśaḥ
- 16
विचित्रकवचामुक्तैः सपताकैः स्वलंकृतैः
सादिभिश्चोपसंपन्ना आसन्न् अयुतशो हयाः
vicitrakavacāmuktaiḥ sapatākaiḥ svalaṃkṛtaiḥ
sādibhiścopasaṃpannā āsann ayutaśo hayāḥ
- 17
सुसंग्राहाः सुसंतोषा हेमभाण्डपरिच्छदाः
अनेकशतसाहस्रास्ते च सादिवशे स्थिताः
susaṃgrāhāḥ susaṃtoṣā hemabhāṇḍaparicchadāḥ
anekaśatasāhasrāste ca sādivaśe sthitāḥ
- 18
नानारूपविकाराश्च नानाकवचशस्त्रिणः
पदातिनो नरास्तत्र बभूवुर्हेममालिनः
nānārūpavikārāśca nānākavacaśastriṇaḥ
padātino narāstatra babhūvurhemamālinaḥ
- 19
रथस्यासन्दश गजा गजस्य दश वाजिनः
नरा दश हयस्यासन्पादरक्षाः समन्ततः
rathasyāsandaśa gajā gajasya daśa vājinaḥ
narā daśa hayasyāsanpādarakṣāḥ samantataḥ
- 20
रथस्य नागाः पञ्चाशन्नागस्यासञ्शतं हयाः
हयस्य पुरुषाः सप्त भिन्नसंधानकारिणः
rathasya nāgāḥ pañcāśannāgasyāsañśataṃ hayāḥ
hayasya puruṣāḥ sapta bhinnasaṃdhānakāriṇaḥ
- 21
सेना पञ्चशतं नागा रथास्तावन्त एव च
दशसेना च पृतना पृतना दशवाहिनी
senā pañcaśataṃ nāgā rathāstāvanta eva ca
daśasenā ca pṛtanā pṛtanā daśavāhinī
- 22
वाहिनी पृतना सेना ध्वजिनी सादिनी चमूः
अक्षौहिणीति पर्यायैर्निरुक्ताथ वरूथिनी
एवं व्यूढान्यनीकानि कौरवेयेण धीमता
vāhinī pṛtanā senā dhvajinī sādinī camūḥ
akṣauhiṇīti paryāyairniruktātha varūthinī
evaṃ vyūḍhānyanīkāni kauraveyeṇa dhīmatā
- 23
अक्षौहिण्यो दशैका च संख्याताः सप्त चैव ह
अक्षौहिण्यस्तु सप्तैव पाण्डवानाम् अभूद्बलम्
अक्षौहिण्यो दशैका च कौरवाणाम् अभूद्बलम्
akṣauhiṇyo daśaikā ca saṃkhyātāḥ sapta caiva ha
akṣauhiṇyastu saptaiva pāṇḍavānām abhūdbalam
akṣauhiṇyo daśaikā ca kauravāṇām abhūdbalam
- 24
नराणां पञ्चपञ्चाशद् एषा पत्तिर्विधीयते
सेनामुखं च तिस्रस्ता गुल्म इत्यभिसंज्ञितः
narāṇāṃ pañcapañcāśad eṣā pattirvidhīyate
senāmukhaṃ ca tisrastā gulma ityabhisaṃjñitaḥ
- 25
दश गुल्मा गणस्त्वासीद्गणास्त्वयुतशो ऽभवन्
दुर्योधनस्य सेनासु योत्स्यमानाः प्रहारिणः
daśa gulmā gaṇastvāsīdgaṇāstvayutaśo 'bhavan
duryodhanasya senāsu yotsyamānāḥ prahāriṇaḥ
- 26
तत्र दुर्योधनो राजा शूरान्बुद्धिमतो नरान्
प्रसमीक्ष्य महाबाहुश्चक्रे सेनापतींस्तदा
tatra duryodhano rājā śūrānbuddhimato narān
prasamīkṣya mahābāhuścakre senāpatīṃstadā
- 27
पृथग् अक्षौहिणीनां च प्रणेतॄन्नरसत्तमान्
विधिपूर्वं समानीय पार्थिवान् अभ्यषेचयत्
pṛthag akṣauhiṇīnāṃ ca praṇetṝnnarasattamān
vidhipūrvaṃ samānīya pārthivān abhyaṣecayat
- 28
कृपं द्रोणं च शल्यं च सैन्धवं च महारथम्
सुदक्षिणं च काम्बोजं कृतवर्माणम् एव च
kṛpaṃ droṇaṃ ca śalyaṃ ca saindhavaṃ ca mahāratham
sudakṣiṇaṃ ca kāmbojaṃ kṛtavarmāṇam eva ca
- 29
द्रोणपुत्रं च कर्णं च भूरिश्रवसम् एव च
शकुनिं सौबलं चैव बाह्लीकं च महारथम्
droṇaputraṃ ca karṇaṃ ca bhūriśravasam eva ca
śakuniṃ saubalaṃ caiva bāhlīkaṃ ca mahāratham
- 30
दिवसे दिवसे तेषां प्रतिवेलं च भारत
चक्रे स विविधाः संज्ञाः प्रत्यक्षं च पुनः पुनः
divase divase teṣāṃ prativelaṃ ca bhārata
cakre sa vividhāḥ saṃjñāḥ pratyakṣaṃ ca punaḥ punaḥ

