28 shlokas
- 1
सनत्सुजात उवाच
यत्तच्छुक्रं महज्ज्योतिर्दीप्यमानं महद्यशः
तद्वै देवा उपासन्ते यस्माद् अर्को विराजते
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
sanatsujāta uvāca
yattacchukraṃ mahajjyotirdīpyamānaṃ mahadyaśaḥ
tadvai devā upāsante yasmād arko virājate
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 2
शुक्राद्ब्रह्म प्रभवति ब्रह्म शुक्रेण वर्धते
तच्छुक्रं ज्योतिषां मध्ये ऽतप्तं तपति तापनम्
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
śukrādbrahma prabhavati brahma śukreṇa vardhate
tacchukraṃ jyotiṣāṃ madhye 'taptaṃ tapati tāpanam
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 3
आपो ऽथ अद्भ्यः सलिलस्य मध्ये उभौ देवौ शिश्रियाते ऽन्तरिक्षे
स सध्रीचीः स विषूचीर्वसाना उभे बिभर्ति पृथिवीं दिवं च
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
āpo 'tha adbhyaḥ salilasya madhye ubhau devau śiśriyāte 'ntarikṣe
sa sadhrīcīḥ sa viṣūcīrvasānā ubhe bibharti pṛthivīṃ divaṃ ca
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 4
उभौ च देवौ पृथिवीं दिवं च दिशश्च शुक्रं भुवनं बिभर्ति
तस्माद्दिशः सरितश्च स्रवन्ति तस्मात्समुद्रा विहिता महान्तः
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
ubhau ca devau pṛthivīṃ divaṃ ca diśaśca śukraṃ bhuvanaṃ bibharti
tasmāddiśaḥ saritaśca sravanti tasmātsamudrā vihitā mahāntaḥ
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 5
चक्रे रथस्य तिष्ठन्तं ध्रुवस्याव्ययकर्मणः
केतुमन्तं वहन्त्यश्वास्तं दिव्यम् अजरं दिवि
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
cakre rathasya tiṣṭhantaṃ dhruvasyāvyayakarmaṇaḥ
ketumantaṃ vahantyaśvāstaṃ divyam ajaraṃ divi
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 6
न सादृश्ये तिष्ठति रूपम् अस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चिद् एनम्
मनीषयाथो मनसा हृदा च य एवं विदुर् अमृतास्ते भवन्ति
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
na sādṛśye tiṣṭhati rūpam asya na cakṣuṣā paśyati kaścid enam
manīṣayātho manasā hṛdā ca ya evaṃ vidur amṛtāste bhavanti
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 7
द्वादशपूगां सरितं देवरक्षितम्
मधु ईशन्तस्तदा संचरन्ति घोरम्
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
dvādaśapūgāṃ saritaṃ devarakṣitam
madhu īśantastadā saṃcaranti ghoram
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 8
तद् अर्धमासं पिबति संचित्य भ्रमरो मधु
ईशानः सर्वभूतेषु हविर्भूतम् अकल्पयत्
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
tad ardhamāsaṃ pibati saṃcitya bhramaro madhu
īśānaḥ sarvabhūteṣu havirbhūtam akalpayat
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 9
हिरण्यपर्णम् अश्वत्थम् अभिपत्य अपक्षकाः
ते तत्र पक्षिणो भूत्वा प्रपतन्ति यथादिशम्
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
hiraṇyaparṇam aśvattham abhipatya apakṣakāḥ
te tatra pakṣiṇo bhūtvā prapatanti yathādiśam
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 10
पूर्णात्पूर्णान्युद्धरन्ति पूर्णात्पूर्णानि चक्रिरे
हरन्ति पूर्णात्पूर्णानि पूर्णम् एवावशिष्यते
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
pūrṇātpūrṇānyuddharanti pūrṇātpūrṇāni cakrire
haranti pūrṇātpūrṇāni pūrṇam evāvaśiṣyate
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 11
तस्माद्वै वायुर् आयातस्तस्मिंश्च प्रयतः सदा
तस्माद् अग्निश्च सोमश्च तस्मिंश्च प्राण आततः
tasmādvai vāyur āyātastasmiṃśca prayataḥ sadā
tasmād agniśca somaśca tasmiṃśca prāṇa ātataḥ
- 12
सर्वम् एव ततो विद्यात्तत्तद्वक्तुं न शक्नुमः
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
sarvam eva tato vidyāttattadvaktuṃ na śaknumaḥ
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 13
अपानं गिरति प्राणः प्राणं गिरति चन्द्रमाः
आदित्यो गिरते चन्द्रम् आदित्यं गिरते परः
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
apānaṃ girati prāṇaḥ prāṇaṃ girati candramāḥ
ādityo girate candram ādityaṃ girate paraḥ
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 14
एकं पादं नोत्क्षिपति सलिलाद्धंस उच्चरन्
तं चेत्सततम् ऋत्विजं न मृत्युर्नामृतं भवेत्
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
ekaṃ pādaṃ notkṣipati salilāddhaṃsa uccaran
taṃ cetsatatam ṛtvijaṃ na mṛtyurnāmṛtaṃ bhavet
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 15
एवं देवो महात्मा स पावकं पुरुषो गिरन्
यो वै तं पुरुषं वेद तस्येहात्मा न रिष्यते
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
evaṃ devo mahātmā sa pāvakaṃ puruṣo giran
yo vai taṃ puruṣaṃ veda tasyehātmā na riṣyate
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 16
यः सहस्रं सहस्राणां पक्षान्संतत्य संपतेत्
मध्यमे मध्य आगच्छेद् अपि चेत्स्यान्मनोजवः
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
yaḥ sahasraṃ sahasrāṇāṃ pakṣānsaṃtatya saṃpatet
madhyame madhya āgacched api cetsyānmanojavaḥ
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 17
न दर्शने तिष्ठति रूपम् अस्य पश्यन्ति चैनं सुविशुद्धसत्त्वाः
हितो मनीषी मनसाभिपश्येद्ये तं श्रयेयुर् अमृतास्ते भवन्ति
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
na darśane tiṣṭhati rūpam asya paśyanti cainaṃ suviśuddhasattvāḥ
hito manīṣī manasābhipaśyedye taṃ śrayeyur amṛtāste bhavanti
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 18
गूहन्ति सर्पा इव गह्वराणि स्वशिक्षया स्वेन वृत्तेन मर्त्याः
तेषु प्रमुह्यन्ति जना विमूढा यथाध्वानं मोहयन्ते भयाय
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
gūhanti sarpā iva gahvarāṇi svaśikṣayā svena vṛttena martyāḥ
teṣu pramuhyanti janā vimūḍhā yathādhvānaṃ mohayante bhayāya
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 19
सदा सदासत्कृतः स्यान्न मृत्युर् अमृतं कुतः
सत्यानृते सत्यसमानबन्धने सतश्च योनिर् असतश्चैक एव
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
sadā sadāsatkṛtaḥ syānna mṛtyur amṛtaṃ kutaḥ
satyānṛte satyasamānabandhane sataśca yonir asataścaika eva
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 20
न साधुना नोत असाधुना वा समानम् एतद्दृश्यते मानुषेषु
समानम् एतद् अमृतस्य विद्याद् एवंयुक्तो मधु तद्वै परीप्सेत्
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
na sādhunā nota asādhunā vā samānam etaddṛśyate mānuṣeṣu
samānam etad amṛtasya vidyād evaṃyukto madhu tadvai parīpset
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 21
नास्यातिवादा हृदयं तापयन्ति नानधीतं नाहुतम् अग्निहोत्रम्
मनो ब्राह्मीं लघुताम् आदधीत प्रज्ञानम् अस्य नाम धीरा लभन्ते
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
nāsyātivādā hṛdayaṃ tāpayanti nānadhītaṃ nāhutam agnihotram
mano brāhmīṃ laghutām ādadhīta prajñānam asya nāma dhīrā labhante
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
- 22
एवं यः सर्वभूतेषु आत्मानम् अनुपश्यति
अन्यत्रान्यत्र युक्तेषु किं स शोचेत्ततः परम्
evaṃ yaḥ sarvabhūteṣu ātmānam anupaśyati
anyatrānyatra yukteṣu kiṃ sa śocettataḥ param
- 23
यथोदपाने महति सर्वतः संप्लुतोदके
एवं सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः
yathodapāne mahati sarvataḥ saṃplutodake
evaṃ sarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ
- 24
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो महात्मा न दृश्यते ऽसौ हृदये निविष्टः
अजश्चरो दिवारात्रम् अतन्द्रितश्च स तं मत्वा कविर् आस्ते प्रसन्नः
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo mahātmā na dṛśyate 'sau hṛdaye niviṣṭaḥ
ajaścaro divārātram atandritaśca sa taṃ matvā kavir āste prasannaḥ
- 25
अहम् एवास्मि वो माता पिता पुत्रो ऽस्म्यहं पुनः
आत्माहम् अपि सर्वस्य यच्च नास्ति यद् अस्ति च
aham evāsmi vo mātā pitā putro 'smyahaṃ punaḥ
ātmāham api sarvasya yacca nāsti yad asti ca
- 26
पितामहो ऽस्मि स्थविरः पिता पुत्रश्च भारत
ममैव यूयम् आत्मस्था न मे यूयं न वो ऽप्यहम्
pitāmaho 'smi sthaviraḥ pitā putraśca bhārata
mamaiva yūyam ātmasthā na me yūyaṃ na vo 'pyaham
- 27
आत्मैव स्थानं मम जन्म चात्मा वेदप्रोक्तो ऽहम् अजरप्रतिष्ठः
ātmaiva sthānaṃ mama janma cātmā vedaprokto 'ham ajarapratiṣṭhaḥ
- 28
अणोर् अणीयान्सुमनाः सर्वभूतेषु जागृमि
पितरं सर्वभूतानां पुष्करे निहितं विदुः
aṇor aṇīyānsumanāḥ sarvabhūteṣu jāgṛmi
pitaraṃ sarvabhūtānāṃ puṣkare nihitaṃ viduḥ

