42 shlokas
- 1
अकृतव्रण उवाच
दुःखद्वयम् इदं भद्रे कतरस्य चिकीर्षसि
प्रतिकर्तव्यम् अबले तत्त्वं वत्से ब्रवीहि मे
akṛtavraṇa uvāca
duḥkhadvayam idaṃ bhadre katarasya cikīrṣasi
pratikartavyam abale tattvaṃ vatse bravīhi me
- 2
यदि सौभपतिर्भद्रे नियोक्तव्यो मते तव
नियोक्ष्यति महात्मा तं रामस्त्वद्धितकाम्यया
yadi saubhapatirbhadre niyoktavyo mate tava
niyokṣyati mahātmā taṃ rāmastvaddhitakāmyayā
- 3
अथापगेयं भीष्मं तं रामेणेच्छसि धीमता
रणे विनिर्जितं द्रष्टुं कुर्यात्तद् अपि भार्गवः
athāpageyaṃ bhīṣmaṃ taṃ rāmeṇecchasi dhīmatā
raṇe vinirjitaṃ draṣṭuṃ kuryāttad api bhārgavaḥ
- 4
सृञ्जयस्य वचः श्रुत्वा तव चैव शुचिस्मिते
यद् अत्रानन्तरं कार्यं तद् अद्यैव विचिन्त्यताम्
sṛñjayasya vacaḥ śrutvā tava caiva śucismite
yad atrānantaraṃ kāryaṃ tad adyaiva vicintyatām
- 5
अम्बोवाच
अपनीतास्मि भीष्मेण भगवन्न् अविजानता
न हि जानाति मे भीष्मो ब्रह्मञ्शाल्वगतं मनः
ambovāca
apanītāsmi bhīṣmeṇa bhagavann avijānatā
na hi jānāti me bhīṣmo brahmañśālvagataṃ manaḥ
- 6
एतद्विचार्य मनसा भवान् एव विनिश्चयम्
विचिनोतु यथान्यायं विधानं क्रियतां तथा
etadvicārya manasā bhavān eva viniścayam
vicinotu yathānyāyaṃ vidhānaṃ kriyatāṃ tathā
- 7
भीष्मे वा कुरुशार्दूले शाल्वराजे ऽथवा पुनः
उभयोर् एव वा ब्रह्मन्यद्युक्तं तत्समाचर
bhīṣme vā kuruśārdūle śālvarāje 'thavā punaḥ
ubhayor eva vā brahmanyadyuktaṃ tatsamācara
- 8
निवेदितं मया ह्येतद्दुःखमूलं यथातथम्
विधानं तत्र भगवन्कर्तुम् अर्हसि युक्तितः
niveditaṃ mayā hyetadduḥkhamūlaṃ yathātatham
vidhānaṃ tatra bhagavankartum arhasi yuktitaḥ
- 9
अकृतव्रण उवाच
उपपन्नम् इदं भद्रे यद् एवं वरवर्णिनि
धर्मं प्रति वचो ब्रूयाः शृणु चेदं वचो मम
akṛtavraṇa uvāca
upapannam idaṃ bhadre yad evaṃ varavarṇini
dharmaṃ prati vaco brūyāḥ śṛṇu cedaṃ vaco mama
- 10
यदि त्वाम् आपगेयो वै न नयेद्गजसाह्वयम्
शाल्वस्त्वां शिरसा भीरु गृह्णीयाद्रामचोदितः
yadi tvām āpageyo vai na nayedgajasāhvayam
śālvastvāṃ śirasā bhīru gṛhṇīyādrāmacoditaḥ
- 11
तेन त्वं निर्जिता भद्रे यस्मान्नीतासि भामिनि
संशयः शाल्वराजस्य तेन त्वयि सुमध्यमे
tena tvaṃ nirjitā bhadre yasmānnītāsi bhāmini
saṃśayaḥ śālvarājasya tena tvayi sumadhyame
- 12
भीष्मः पुरुषमानी च जितकाशी तथैव च
तस्मात्प्रतिक्रिया युक्ता भीष्मे कारयितुं त्वया
bhīṣmaḥ puruṣamānī ca jitakāśī tathaiva ca
tasmātpratikriyā yuktā bhīṣme kārayituṃ tvayā
- 13
अम्बोवाच
ममाप्येष महान्ब्रह्मन्हृदि कामो ऽभिवर्तते
घातयेयं यदि रणे भीष्मम् इत्येव नित्यदा
ambovāca
mamāpyeṣa mahānbrahmanhṛdi kāmo 'bhivartate
ghātayeyaṃ yadi raṇe bhīṣmam ityeva nityadā
- 14
भीष्मं वा शाल्वराजं वा यं वा दोषेण गच्छसि
प्रशाधि तं महाबाहो यत्कृते ऽहं सुदुःखिता
bhīṣmaṃ vā śālvarājaṃ vā yaṃ vā doṣeṇa gacchasi
praśādhi taṃ mahābāho yatkṛte 'haṃ suduḥkhitā
- 15
भीष्म उवाच
एवं कथयताम् एव तेषां स दिवसो गतः
रात्रिश्च भरतश्रेष्ठ सुखशीतोष्णमारुता
bhīṣma uvāca
evaṃ kathayatām eva teṣāṃ sa divaso gataḥ
rātriśca bharataśreṣṭha sukhaśītoṣṇamārutā
- 16
ततो रामः प्रादुरासीत्प्रज्वलन्न् इव तेजसा
शिष्यैः परिवृतो राजञ्जटाचीरधरो मुनिः
tato rāmaḥ prādurāsītprajvalann iva tejasā
śiṣyaiḥ parivṛto rājañjaṭācīradharo muniḥ
- 17
धनुष्पाणिर् अदीनात्मा खड्गं बिभ्रत्परश्वधी
विरजा राजशार्दूल सो ऽभ्ययात्सृञ्जयं नृपम्
dhanuṣpāṇir adīnātmā khaḍgaṃ bibhratparaśvadhī
virajā rājaśārdūla so 'bhyayātsṛñjayaṃ nṛpam
- 18
ततस्तं तापसा दृष्ट्वा स च राजा महातपाः
तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे सा च कन्या तपस्विनी
tatastaṃ tāpasā dṛṣṭvā sa ca rājā mahātapāḥ
tasthuḥ prāñjalayaḥ sarve sā ca kanyā tapasvinī
- 19
पूजयामासुर् अव्यग्रा मधुपर्केण भार्गवम्
अर्चितश्च यथायोगं निषसाद सहैव तैः
pūjayāmāsur avyagrā madhuparkeṇa bhārgavam
arcitaśca yathāyogaṃ niṣasāda sahaiva taiḥ
- 20
ततः पूर्वव्यतीतानि कथयेते स्म तावुभौ
सृञ्जयश्च स राजर्षिर्जामदग्न्यश्च भारत
tataḥ pūrvavyatītāni kathayete sma tāvubhau
sṛñjayaśca sa rājarṣirjāmadagnyaśca bhārata
- 21
ततः कथान्ते राजर्षिर्भृगुश्रेष्ठं महाबलम्
उवाच मधुरं काले रामं वचनम् अर्थवत्
tataḥ kathānte rājarṣirbhṛguśreṣṭhaṃ mahābalam
uvāca madhuraṃ kāle rāmaṃ vacanam arthavat
- 22
रामेयं मम दौहित्री काशिराजसुता प्रभो
अस्याः शृणु यथातत्त्वं कार्यं कार्यविशारद
rāmeyaṃ mama dauhitrī kāśirājasutā prabho
asyāḥ śṛṇu yathātattvaṃ kāryaṃ kāryaviśārada
- 23
परमं कथ्यतां चेति तां रामः प्रत्यभाषत
ततः साभ्यगमद्रामं ज्वलन्तम् इव पावकम्
paramaṃ kathyatāṃ ceti tāṃ rāmaḥ pratyabhāṣata
tataḥ sābhyagamadrāmaṃ jvalantam iva pāvakam
- 24
सा चाभिवाद्य चरणौ रामस्य शिरसा शुभा
स्पृष्ट्वा पद्मदलाभाभ्यां पाणिभ्याम् अग्रतः स्थिता
sā cābhivādya caraṇau rāmasya śirasā śubhā
spṛṣṭvā padmadalābhābhyāṃ pāṇibhyām agrataḥ sthitā
- 25
रुरोद सा शोकवती बाष्पव्याकुललोचना
प्रपेदे शरणं चैव शरण्यं भृगुनन्दनम्
ruroda sā śokavatī bāṣpavyākulalocanā
prapede śaraṇaṃ caiva śaraṇyaṃ bhṛgunandanam
- 26
राम उवाच
यथासि सृञ्जयस्यास्य तथा मम नृपात्मजे
ब्रूहि यत्ते मनोदुःखं करिष्ये वचनं तव
rāma uvāca
yathāsi sṛñjayasyāsya tathā mama nṛpātmaje
brūhi yatte manoduḥkhaṃ kariṣye vacanaṃ tava
- 27
अम्बोवाच
भगवञ्शरणं त्वाद्य प्रपन्नास्मि महाव्रत
शोकपङ्कार्णवाद्घोराद् उद्धरस्व च मां विभो
ambovāca
bhagavañśaraṇaṃ tvādya prapannāsmi mahāvrata
śokapaṅkārṇavādghorād uddharasva ca māṃ vibho
- 28
भीष्म उवाच
तस्याश्च दृष्ट्वा रूपं च वयश्चाभिनवं पुनः
सौकुमार्यं परं चैव रामश्चिन्तापरो ऽभवत्
bhīṣma uvāca
tasyāśca dṛṣṭvā rūpaṃ ca vayaścābhinavaṃ punaḥ
saukumāryaṃ paraṃ caiva rāmaścintāparo 'bhavat
- 29
किम् इयं वक्ष्यतीत्येवं विमृशन्भृगुसत्तमः
इति दध्यौ चिरं रामः कृपयाभिपरिप्लुतः
kim iyaṃ vakṣyatītyevaṃ vimṛśanbhṛgusattamaḥ
iti dadhyau ciraṃ rāmaḥ kṛpayābhipariplutaḥ
- 30
कथ्यताम् इति सा भूयो रामेणोक्ता शुचिस्मिता
सर्वम् एव यथातत्त्वं कथयामास भार्गवे
kathyatām iti sā bhūyo rāmeṇoktā śucismitā
sarvam eva yathātattvaṃ kathayāmāsa bhārgave

