66 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
शिखण्डिवाक्यं श्रुत्वाथ स यक्षो भरतर्षभ
प्रोवाच मनसा चिन्त्य दैवेनोपनिपीडितः
भवितव्यं तथा तद्धि मम दुःखाय कौरव
bhīṣma uvāca
śikhaṇḍivākyaṃ śrutvātha sa yakṣo bharatarṣabha
provāca manasā cintya daivenopanipīḍitaḥ
bhavitavyaṃ tathā taddhi mama duḥkhāya kaurava
- 2
भद्रे कामं करिष्यामि समयं तु निबोध मे
किंचित्कालान्तरं दास्ये पुंलिङ्गं स्वम् इदं तव
आगन्तव्यं त्वया काले सत्यम् एतद्ब्रवीमि ते
bhadre kāmaṃ kariṣyāmi samayaṃ tu nibodha me
kiṃcitkālāntaraṃ dāsye puṃliṅgaṃ svam idaṃ tava
āgantavyaṃ tvayā kāle satyam etadbravīmi te
- 3
प्रभुः संकल्पसिद्धो ऽस्मि कामरूपी विहंगमः
मत्प्रसादात्पुरं चैव त्राहि बन्धूंश्च केवलान्
prabhuḥ saṃkalpasiddho 'smi kāmarūpī vihaṃgamaḥ
matprasādātpuraṃ caiva trāhi bandhūṃśca kevalān
- 4
स्त्रीलिङ्गं धारयिष्यामि त्वदीयं पार्थिवात्मजे
सत्यं मे प्रतिजानीहि करिष्यामि प्रियं तव
strīliṅgaṃ dhārayiṣyāmi tvadīyaṃ pārthivātmaje
satyaṃ me pratijānīhi kariṣyāmi priyaṃ tava
- 5
शिखण्ड्युवाच
प्रतिदास्यामि भगवंल्लिङ्गं पुनर् इदं तव
किंचित्कालान्तरं स्त्रीत्वं धारयस्व निशाचर
śikhaṇḍyuvāca
pratidāsyāmi bhagavaṃlliṅgaṃ punar idaṃ tava
kiṃcitkālāntaraṃ strītvaṃ dhārayasva niśācara
- 6
प्रतिप्रयाते दाशार्णे पार्थिवे हेमवर्मणि
कन्यैवाहं भविष्यामि पुरुषस्त्वं भविष्यसि
pratiprayāte dāśārṇe pārthive hemavarmaṇi
kanyaivāhaṃ bhaviṣyāmi puruṣastvaṃ bhaviṣyasi
- 7
भीष्म उवाच
इत्युक्त्वा समयं तत्र चक्राते तावुभौ नृप
अन्योन्यस्यानभिद्रोहे तौ संक्रामयतां ततः
bhīṣma uvāca
ityuktvā samayaṃ tatra cakrāte tāvubhau nṛpa
anyonyasyānabhidrohe tau saṃkrāmayatāṃ tataḥ
- 8
स्त्रीलिङ्गं धारयामास स्थूणो यक्षो नराधिप
यक्षरूपं च तद्दीप्तं शिखण्डी प्रत्यपद्यत
strīliṅgaṃ dhārayāmāsa sthūṇo yakṣo narādhipa
yakṣarūpaṃ ca taddīptaṃ śikhaṇḍī pratyapadyata
- 9
ततः शिखण्डी पाञ्चाल्यः पुंस्त्वम् आसाद्य पार्थिव
विवेश नगरं हृष्टः पितरं च समासदत्
यथावृत्तं तु तत्सर्वम् आचख्यौ द्रुपदस्य च
tataḥ śikhaṇḍī pāñcālyaḥ puṃstvam āsādya pārthiva
viveśa nagaraṃ hṛṣṭaḥ pitaraṃ ca samāsadat
yathāvṛttaṃ tu tatsarvam ācakhyau drupadasya ca
- 10
द्रुपदस्तस्य तच्छ्रुत्वा हर्षम् आहारयत्परम्
सभार्यस्तच्च सस्मार महेश्वरवचस्तदा
drupadastasya tacchrutvā harṣam āhārayatparam
sabhāryastacca sasmāra maheśvaravacastadā
- 11
ततः संप्रेषयामास दशार्णाधिपतेर्नृप
पुरुषो ऽयं मम सुतः श्रद्धत्तां मे भवान् इति
tataḥ saṃpreṣayāmāsa daśārṇādhipaternṛpa
puruṣo 'yaṃ mama sutaḥ śraddhattāṃ me bhavān iti
- 12
अथ दाशार्णको राजा सहसाभ्यागमत्तदा
पाञ्चालराजं द्रुपदं दुःखामर्षसमन्वितः
atha dāśārṇako rājā sahasābhyāgamattadā
pāñcālarājaṃ drupadaṃ duḥkhāmarṣasamanvitaḥ
- 13
ततः काम्पिल्यम् आसाद्य दशार्णाधिपतिस्तदा
प्रेषयामास सत्कृत्य दूतं ब्रह्मविदां वरम्
tataḥ kāmpilyam āsādya daśārṇādhipatistadā
preṣayāmāsa satkṛtya dūtaṃ brahmavidāṃ varam
- 14
ब्रूहि मद्वचनाद्दूत पाञ्चाल्यं तं नृपाधमम्
यद्वै कन्यां स्वकन्यार्थे वृतवान् असि दुर्मते
फलं तस्यावलेपस्य द्रक्ष्यस्यद्य न संशयः
brūhi madvacanāddūta pāñcālyaṃ taṃ nṛpādhamam
yadvai kanyāṃ svakanyārthe vṛtavān asi durmate
phalaṃ tasyāvalepasya drakṣyasyadya na saṃśayaḥ
- 15
एवम् उक्तस्तु तेनासौ ब्राह्मणो राजसत्तम
दूतः प्रयातो नगरं दाशार्णनृपचोदितः
evam uktastu tenāsau brāhmaṇo rājasattama
dūtaḥ prayāto nagaraṃ dāśārṇanṛpacoditaḥ
- 16
तत आसादयामास पुरोधा द्रुपदं पुरे
तस्मै पाञ्चालको राजा गाम् अर्घ्यं च सुसत्कृतम्
प्रापयामास राजेन्द्र सह तेन शिखण्डिना
tata āsādayāmāsa purodhā drupadaṃ pure
tasmai pāñcālako rājā gām arghyaṃ ca susatkṛtam
prāpayāmāsa rājendra saha tena śikhaṇḍinā
- 17
तां पूजां नाभ्यनन्दत्स वाक्यं चेदम् उवाच ह
यद् उक्तं तेन वीरेण राज्ञा काञ्चनवर्मणा
tāṃ pūjāṃ nābhyanandatsa vākyaṃ cedam uvāca ha
yad uktaṃ tena vīreṇa rājñā kāñcanavarmaṇā
- 18
यत्ते ऽहम् अधमाचार दुहित्रर्थे ऽस्मि वञ्चितः
तस्य पापस्य करणात्फलं प्राप्नुहि दुर्मते
yatte 'ham adhamācāra duhitrarthe 'smi vañcitaḥ
tasya pāpasya karaṇātphalaṃ prāpnuhi durmate
- 19
देहि युद्धं नरपते ममाद्य रणमूर्धनि
उद्धरिष्यामि ते सद्यः सामात्यसुतबान्धवम्
dehi yuddhaṃ narapate mamādya raṇamūrdhani
uddhariṣyāmi te sadyaḥ sāmātyasutabāndhavam
- 20
तद् उपालम्भसंयुक्तं श्रावितः किल पार्थिवः
दशार्णपतिदूतेन मन्त्रिमध्ये पुरोधसा
tad upālambhasaṃyuktaṃ śrāvitaḥ kila pārthivaḥ
daśārṇapatidūtena mantrimadhye purodhasā
- 21
अब्रवीद्भरतश्रेष्ठ द्रुपदः प्रणयानतः
यद् आह मां भवान्ब्रह्मन्संबन्धिवचनाद्वचः
तस्योत्तरं प्रतिवचो दूत एव वदिष्यति
abravīdbharataśreṣṭha drupadaḥ praṇayānataḥ
yad āha māṃ bhavānbrahmansaṃbandhivacanādvacaḥ
tasyottaraṃ prativaco dūta eva vadiṣyati
- 22
ततः संप्रेषयामास द्रुपदो ऽपि महात्मने
हिरण्यवर्मणे दूतं ब्राह्मणं वेदपारगम्
tataḥ saṃpreṣayāmāsa drupado 'pi mahātmane
hiraṇyavarmaṇe dūtaṃ brāhmaṇaṃ vedapāragam
- 23
समागम्य तु राज्ञा स दशार्णपतिना तदा
तद्वाक्यम् आददे राजन्यद् उक्तं द्रुपदेन ह
samāgamya tu rājñā sa daśārṇapatinā tadā
tadvākyam ādade rājanyad uktaṃ drupadena ha
- 24
आगमः क्रियतां व्यक्तं कुमारो वै सुतो मम
मिथ्यैतद् उक्तं केनापि तन्न श्रद्धेयम् इत्युत
āgamaḥ kriyatāṃ vyaktaṃ kumāro vai suto mama
mithyaitad uktaṃ kenāpi tanna śraddheyam ityuta
- 25
ततः स राजा द्रुपदस्य श्रुत्वा विमर्शयुक्तो युवतीर्वरिष्ठाः
संप्रेषयामास सुचारुरूपाः शिखण्डिनं स्त्री पुमान्वेति वेत्तुम्
tataḥ sa rājā drupadasya śrutvā vimarśayukto yuvatīrvariṣṭhāḥ
saṃpreṣayāmāsa sucārurūpāḥ śikhaṇḍinaṃ strī pumānveti vettum
- 26
ताः प्रेषितास्तत्त्वभावं विदित्वा प्रीत्या राज्ञे तच्छशंसुर्हि सर्वम्
शिखण्डिनं पुरुषं कौरवेन्द्र दशार्णराजाय महानुभावम्
tāḥ preṣitāstattvabhāvaṃ viditvā prītyā rājñe tacchaśaṃsurhi sarvam
śikhaṇḍinaṃ puruṣaṃ kauravendra daśārṇarājāya mahānubhāvam
- 27
ततः कृत्वा तु राजा स आगमं प्रीतिमान् अथ
संबन्धिना समागम्य हृष्टो वासम् उवास ह
tataḥ kṛtvā tu rājā sa āgamaṃ prītimān atha
saṃbandhinā samāgamya hṛṣṭo vāsam uvāsa ha
- 28
शिखण्डिने च मुदितः प्रादाद्वित्तं जनेश्वरः
हस्तिनो ऽश्वांश्च गाश्चैव दास्यो बहुशतास्तथा
पूजितश्च प्रतिययौ निवर्त्य तनयां किल
śikhaṇḍine ca muditaḥ prādādvittaṃ janeśvaraḥ
hastino 'śvāṃśca gāścaiva dāsyo bahuśatāstathā
pūjitaśca pratiyayau nivartya tanayāṃ kila
- 29
विनीतकिल्बिषे प्रीते हेमवर्मणि पार्थिवे
प्रतियाते तु दाशार्णे हृष्टरूपा शिखण्डिनी
vinītakilbiṣe prīte hemavarmaṇi pārthive
pratiyāte tu dāśārṇe hṛṣṭarūpā śikhaṇḍinī
- 30
कस्यचित्त्वथ कालस्य कुबेरो नरवाहनः
लोकानुयात्रां कुर्वाणः स्थूणस्यागान्निवेशनम्
kasyacittvatha kālasya kubero naravāhanaḥ
lokānuyātrāṃ kurvāṇaḥ sthūṇasyāgānniveśanam

