30 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
ततः शिखण्डिनो माता यथातत्त्वं नराधिप
आचचक्षे महाबाहो भर्त्रे कन्यां शिखण्डिनीम्
bhīṣma uvāca
tataḥ śikhaṇḍino mātā yathātattvaṃ narādhipa
ācacakṣe mahābāho bhartre kanyāṃ śikhaṇḍinīm
- 2
अपुत्रया मया राजन्सपत्नीनां भयाद् इदम्
कन्या शिखण्डिनी जाता पुरुषो वै निवेदितः
aputrayā mayā rājansapatnīnāṃ bhayād idam
kanyā śikhaṇḍinī jātā puruṣo vai niveditaḥ
- 3
त्वया चैव नरश्रेष्ठ तन्मे प्रीत्यानुमोदितम्
पुत्रकर्म कृतं चैव कन्यायाः पार्थिवर्षभ
भार्या चोढा त्वया राजन्दशार्णाधिपतेः सुता
tvayā caiva naraśreṣṭha tanme prītyānumoditam
putrakarma kṛtaṃ caiva kanyāyāḥ pārthivarṣabha
bhāryā coḍhā tvayā rājandaśārṇādhipateḥ sutā
- 4
त्वया च प्राग् अभिहितं देववाक्यार्थदर्शनात्
कन्या भूत्वा पुमान्भावीत्येवं चैतद् उपेक्षितम्
tvayā ca prāg abhihitaṃ devavākyārthadarśanāt
kanyā bhūtvā pumānbhāvītyevaṃ caitad upekṣitam
- 5
एतच्छ्रुत्वा द्रुपदो यज्ञसेनः सर्वं तत्त्वं मन्त्रविद्भ्यो निवेद्य
मन्त्रं राजा मन्त्रयामास राजन्यद्यद्युक्तं रक्षणे वै प्रजानाम्
etacchrutvā drupado yajñasenaḥ sarvaṃ tattvaṃ mantravidbhyo nivedya
mantraṃ rājā mantrayāmāsa rājanyadyadyuktaṃ rakṣaṇe vai prajānām
- 6
संबन्धकं चैव समर्थ्य तस्मिन्दाशार्णके वै नृपतौ नरेन्द्र
स्वयं कृत्वा विप्रलम्भं यथावन्मन्त्रैकाग्रो निश्चयं वै जगाम
saṃbandhakaṃ caiva samarthya tasmindāśārṇake vai nṛpatau narendra
svayaṃ kṛtvā vipralambhaṃ yathāvanmantraikāgro niścayaṃ vai jagāma
- 7
स्वभावगुप्तं नगरम् आपत्काले तु भारत
गोपयामास राजेन्द्र सर्वतः समलंकृतम्
svabhāvaguptaṃ nagaram āpatkāle tu bhārata
gopayāmāsa rājendra sarvataḥ samalaṃkṛtam
- 8
आर्तिं च परमां राजा जगाम सह भार्यया
दशार्णपतिना सार्धं विरोधे भरतर्षभ
ārtiṃ ca paramāṃ rājā jagāma saha bhāryayā
daśārṇapatinā sārdhaṃ virodhe bharatarṣabha
- 9
कथं संबन्धिना सार्धं न मे स्याद्विग्रहो महान्
इति संचिन्त्य मनसा दैवतान्यर्चयत्तदा
kathaṃ saṃbandhinā sārdhaṃ na me syādvigraho mahān
iti saṃcintya manasā daivatānyarcayattadā
- 10
तं तु दृष्ट्वा तदा राजन्देवी देवपरं तथा
अर्चां प्रयुञ्जानम् अथो भार्या वचनम् अब्रवीत्
taṃ tu dṛṣṭvā tadā rājandevī devaparaṃ tathā
arcāṃ prayuñjānam atho bhāryā vacanam abravīt
- 11
देवानां प्रतिपत्तिश्च सत्या साधुमता सदा
सा तु दुःखार्णवं प्राप्य नः स्याद् अर्चयतां भृशम्
devānāṃ pratipattiśca satyā sādhumatā sadā
sā tu duḥkhārṇavaṃ prāpya naḥ syād arcayatāṃ bhṛśam
- 12
दैवतानि च सर्वाणि पूज्यन्तां भूरिदक्षिणैः
अग्नयश्चापि हूयन्तां दाशार्णप्रतिषेधने
daivatāni ca sarvāṇi pūjyantāṃ bhūridakṣiṇaiḥ
agnayaścāpi hūyantāṃ dāśārṇapratiṣedhane
- 13
अयुद्धेन निवृत्तिं च मनसा चिन्तयाभिभो
देवतानां प्रसादेन सर्वम् एतद्भविष्यति
ayuddhena nivṛttiṃ ca manasā cintayābhibho
devatānāṃ prasādena sarvam etadbhaviṣyati
- 14
मन्त्रिभिर्मन्त्रितं सार्धं त्वया यत्पृथुलोचन
पुरस्यास्याविनाशाय तच्च राजंस्तथा कुरु
mantribhirmantritaṃ sārdhaṃ tvayā yatpṛthulocana
purasyāsyāvināśāya tacca rājaṃstathā kuru
- 15
दैवं हि मानुषोपेतं भृशं सिध्यति पार्थिव
परस्परविरोधात्तु नानयोः सिद्धिर् अस्ति वै
daivaṃ hi mānuṣopetaṃ bhṛśaṃ sidhyati pārthiva
parasparavirodhāttu nānayoḥ siddhir asti vai
- 16
तस्माद्विधाय नगरे विधानं सचिवैः सह
अर्चयस्व यथाकामं दैवतानि विशां पते
tasmādvidhāya nagare vidhānaṃ sacivaiḥ saha
arcayasva yathākāmaṃ daivatāni viśāṃ pate
- 17
एवं सम्भाषमाणौ तौ दृष्ट्वा शोकपरायणौ
शिखण्डिनी तदा कन्या व्रीडितेव मनस्विनी
evaṃ sambhāṣamāṇau tau dṛṣṭvā śokaparāyaṇau
śikhaṇḍinī tadā kanyā vrīḍiteva manasvinī
- 18
ततः सा चिन्तयामास मत्कृते दुःखितावुभौ
इमाविति ततश्चक्रे मतिं प्राणविनाशने
tataḥ sā cintayāmāsa matkṛte duḥkhitāvubhau
imāviti tataścakre matiṃ prāṇavināśane
- 19
एवं सा निश्चयं कृत्वा भृशं शोकपरायणा
जगाम भवनं त्यक्त्वा गहनं निर्जनं वनम्
evaṃ sā niścayaṃ kṛtvā bhṛśaṃ śokaparāyaṇā
jagāma bhavanaṃ tyaktvā gahanaṃ nirjanaṃ vanam
- 20
यक्षेणर्द्धिमता राजन्स्थूणाकर्णेन पालितम्
तद्भयाद् एव च जनो विसर्जयति तद्वनम्
yakṣeṇarddhimatā rājansthūṇākarṇena pālitam
tadbhayād eva ca jano visarjayati tadvanam
- 21
तत्र स्थूणस्य भवनं सुधामृत्तिकलेपनम्
लाजोल्लापिकधूमाढ्यम् उच्चप्राकारतोरणम्
tatra sthūṇasya bhavanaṃ sudhāmṛttikalepanam
lājollāpikadhūmāḍhyam uccaprākāratoraṇam
- 22
तत्प्रविश्य शिखण्डी सा द्रुपदस्यात्मजा नृप
अनश्नती बहुतिथं शरीरम् उपशोषयत्
tatpraviśya śikhaṇḍī sā drupadasyātmajā nṛpa
anaśnatī bahutithaṃ śarīram upaśoṣayat
- 23
दर्शयामास तां यक्षः स्थूणो मध्वक्षसंयुतः
किमर्थो ऽयं तवारम्भः करिष्ये ब्रूहि माचिरम्
darśayāmāsa tāṃ yakṣaḥ sthūṇo madhvakṣasaṃyutaḥ
kimartho 'yaṃ tavārambhaḥ kariṣye brūhi māciram
- 24
अशक्यम् इति सा यक्षं पुनः पुनर् उवाच ह
करिष्यामीति चैनां स प्रत्युवाचाथ गुह्यकः
aśakyam iti sā yakṣaṃ punaḥ punar uvāca ha
kariṣyāmīti caināṃ sa pratyuvācātha guhyakaḥ
- 25
धनेश्वरस्यानुचरो वरदो ऽस्मि नृपात्मजे
अदेयम् अपि दास्यामि ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्
dhaneśvarasyānucaro varado 'smi nṛpātmaje
adeyam api dāsyāmi brūhi yatte vivakṣitam
- 26
ततः शिखण्डी तत्सर्वम् अखिलेन न्यवेदयत्
तस्मै यक्षप्रधानाय स्थूणाकर्णाय भारत
tataḥ śikhaṇḍī tatsarvam akhilena nyavedayat
tasmai yakṣapradhānāya sthūṇākarṇāya bhārata
- 27
आपन्नो मे पिता यक्ष नचिराद्विनशिष्यति
अभियास्यति संक्रुद्धो दशार्णाधिपतिर्हि तम्
āpanno me pitā yakṣa nacirādvinaśiṣyati
abhiyāsyati saṃkruddho daśārṇādhipatirhi tam
- 28
महाबलो महोत्साहः स हेमकवचो नृपः
तस्माद्रक्षस्व मां यक्ष पितरं मातरं च मे
mahābalo mahotsāhaḥ sa hemakavaco nṛpaḥ
tasmādrakṣasva māṃ yakṣa pitaraṃ mātaraṃ ca me
- 29
प्रतिज्ञातो हि भवता दुःखप्रतिनयो मम
भवेयं पुरुषो यक्ष त्वत्प्रसादाद् अनिन्दितः
pratijñāto hi bhavatā duḥkhapratinayo mama
bhaveyaṃ puruṣo yakṣa tvatprasādād aninditaḥ
- 30
यावद् एव स राजा वै नोपयाति पुरं मम
तावद् एव महायक्ष प्रसादं कुरु गुह्यक
yāvad eva sa rājā vai nopayāti puraṃ mama
tāvad eva mahāyakṣa prasādaṃ kuru guhyaka

