27 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततः शांतनवो भीष्मो दुर्योधनम् अमर्षणम्
केशवस्य वचः श्रुत्वा प्रोवाच भरतर्षभ
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ śāṃtanavo bhīṣmo duryodhanam amarṣaṇam
keśavasya vacaḥ śrutvā provāca bharatarṣabha
- 2
कृष्णेन वाक्यम् उक्तो ऽसि सुहृदां शमम् इच्छता
अनुपश्यस्व तत्तात मा मन्युवशम् अन्वगाः
kṛṣṇena vākyam ukto 'si suhṛdāṃ śamam icchatā
anupaśyasva tattāta mā manyuvaśam anvagāḥ
- 3
अकृत्वा वचनं तात केशवस्य महात्मनः
श्रेयो न जातु न सुखं न कल्याणम् अवाप्स्यसि
akṛtvā vacanaṃ tāta keśavasya mahātmanaḥ
śreyo na jātu na sukhaṃ na kalyāṇam avāpsyasi
- 4
धर्म्यम् अर्थं महाबाहुर् आह त्वां तात केशवः
तम् अर्थम् अभिपद्यस्व मा राजन्नीनशः प्रजाः
dharmyam arthaṃ mahābāhur āha tvāṃ tāta keśavaḥ
tam artham abhipadyasva mā rājannīnaśaḥ prajāḥ
- 5
इमां श्रियं प्रज्वलितां भारतीं सर्वराजसु
जीवतो धृतराष्ट्रस्य दौरात्म्याद्भ्रंशयिष्यसि
imāṃ śriyaṃ prajvalitāṃ bhāratīṃ sarvarājasu
jīvato dhṛtarāṣṭrasya daurātmyādbhraṃśayiṣyasi
- 6
आत्मानं च सहामात्यं सपुत्रपशुबान्धवम्
सहमित्रम् असद्बुद्ध्या जीविताद्भ्रंशयिष्यसि
ātmānaṃ ca sahāmātyaṃ saputrapaśubāndhavam
sahamitram asadbuddhyā jīvitādbhraṃśayiṣyasi
- 7
अतिक्रामन्केशवस्य तथ्यं वचनम् अर्थवत्
पितुश्च भरतश्रेष्ठ विदुरस्य च धीमतः
atikrāmankeśavasya tathyaṃ vacanam arthavat
pituśca bharataśreṣṭha vidurasya ca dhīmataḥ
- 8
मा कुलघ्नो ऽन्तपुरुषो दुर्मतिः कापथं गमः
पितरं मातरं चैव वृद्धौ शोकाय मा ददः
mā kulaghno 'ntapuruṣo durmatiḥ kāpathaṃ gamaḥ
pitaraṃ mātaraṃ caiva vṛddhau śokāya mā dadaḥ
- 9
अथ द्रोणो ऽब्रवीत्तत्र दुर्योधनम् इदं वचः
अमर्षवशम् आपन्नं निःश्वसन्तं पुनः पुनः
atha droṇo 'bravīttatra duryodhanam idaṃ vacaḥ
amarṣavaśam āpannaṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥ
- 10
धर्मार्थयुक्तं वचनम् आह त्वां तात केशवः
तथा भीष्मः शांतनवस्तज्जुषस्व नराधिप
dharmārthayuktaṃ vacanam āha tvāṃ tāta keśavaḥ
tathā bhīṣmaḥ śāṃtanavastajjuṣasva narādhipa
- 11
प्राज्ञौ मेधाविनौ दान्तावर्थकामौ बहुश्रुतौ
आहतुस्त्वां हितं वाक्यं तद् आदत्स्व परंतप
prājñau medhāvinau dāntāvarthakāmau bahuśrutau
āhatustvāṃ hitaṃ vākyaṃ tad ādatsva paraṃtapa
- 12
अनुतिष्ठ महाप्राज्ञ कृष्णभीष्मौ यद् ऊचतुः
मा वचो लघुबुद्धीनां समास्थास्त्वं परंतप
anutiṣṭha mahāprājña kṛṣṇabhīṣmau yad ūcatuḥ
mā vaco laghubuddhīnāṃ samāsthāstvaṃ paraṃtapa
- 13
ये त्वां प्रोत्साहयन्त्येते नैते कृत्याय कर्हिचित्
वैरं परेषां ग्रीवायां प्रतिमोक्ष्यन्ति संयुगे
ye tvāṃ protsāhayantyete naite kṛtyāya karhicit
vairaṃ pareṣāṃ grīvāyāṃ pratimokṣyanti saṃyuge
- 14
मा कुरूञ्जीघनः सर्वान्पुत्रान्भ्रातॄंस्तथैव च
वासुदेवार्जुनौ यत्र विद्ध्यजेयं बलं हि तत्
mā kurūñjīghanaḥ sarvānputrānbhrātṝṃstathaiva ca
vāsudevārjunau yatra viddhyajeyaṃ balaṃ hi tat
- 15
एतच्चैव मतं सत्यं सुहृदोः कृष्णभीष्मयोः
यदि नादास्यसे तात पश्चात्तप्स्यसि भारत
etaccaiva mataṃ satyaṃ suhṛdoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ
yadi nādāsyase tāta paścāttapsyasi bhārata
- 16
यथोक्तं जामदग्न्येन भूयान् एव ततो ऽर्जुनः
कृष्णो हि देवकीपुत्रो देवैर् अपि दुरुत्सहः
yathoktaṃ jāmadagnyena bhūyān eva tato 'rjunaḥ
kṛṣṇo hi devakīputro devair api durutsahaḥ
- 17
किं ते सुखप्रियेणेह प्रोक्तेन भरतर्षभ
एतत्ते सर्वम् आख्यातं यथेच्छसि तथा कुरु
न हि त्वाम् उत्सहे वक्तुं भूयो भरतसत्तम
kiṃ te sukhapriyeṇeha proktena bharatarṣabha
etatte sarvam ākhyātaṃ yathecchasi tathā kuru
na hi tvām utsahe vaktuṃ bhūyo bharatasattama
- 18
तस्मिन्वाक्यान्तरे वाक्यं क्षत्तापि विदुरो ऽब्रवीत्
दुर्योधनम् अभिप्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रम् अमर्षणम्
tasminvākyāntare vākyaṃ kṣattāpi viduro 'bravīt
duryodhanam abhiprekṣya dhārtarāṣṭram amarṣaṇam
- 19
दुर्योधन न शोचामि त्वाम् अहं भरतर्षभ
इमौ तु वृद्धौ शोचामि गान्धारीं पितरं च ते
duryodhana na śocāmi tvām ahaṃ bharatarṣabha
imau tu vṛddhau śocāmi gāndhārīṃ pitaraṃ ca te
- 20
यावनाथौ चरिष्येते त्वया नाथेन दुर्हृदा
हतमित्रौ हतामात्यौ लूनपक्षाविव द्विजौ
yāvanāthau cariṣyete tvayā nāthena durhṛdā
hatamitrau hatāmātyau lūnapakṣāviva dvijau
- 21
भिक्षुकौ विचरिष्येते शोचन्तौ पृथिवीम् इमाम्
कुलघ्नम् ईदृशं पापं जनयित्वा कुपूरुषम्
bhikṣukau vicariṣyete śocantau pṛthivīm imām
kulaghnam īdṛśaṃ pāpaṃ janayitvā kupūruṣam
- 22
अथ दुर्योधनं राजा धृतराष्ट्रो ऽभ्यभाषत
आसीनं भ्रातृभिः सार्धं राजभिः परिवारितम्
atha duryodhanaṃ rājā dhṛtarāṣṭro 'bhyabhāṣata
āsīnaṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ rājabhiḥ parivāritam
- 23
दुर्योधन निबोधेदं शौरिणोक्तं महात्मना
आदत्स्व शिवम् अत्यन्तं योगक्षेमवद् अव्ययम्
duryodhana nibodhedaṃ śauriṇoktaṃ mahātmanā
ādatsva śivam atyantaṃ yogakṣemavad avyayam
- 24
अनेन हि सहायेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा
इष्टान्सर्वान् अभिप्रायान्प्राप्स्यामः सर्वराजसु
anena hi sahāyena kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā
iṣṭānsarvān abhiprāyānprāpsyāmaḥ sarvarājasu
- 25
सुसंहितः केशवेन गच्छ तात युधिष्ठिरम्
चर स्वस्त्ययनं कृत्स्नं भारतानाम् अनामयम्
susaṃhitaḥ keśavena gaccha tāta yudhiṣṭhiram
cara svastyayanaṃ kṛtsnaṃ bhāratānām anāmayam
- 26
वासुदेवेन तीर्थेन तात गच्छस्व संगमम्
कालप्राप्तम् इदं मन्ये मा त्वं दुर्योधनातिगाः
vāsudevena tīrthena tāta gacchasva saṃgamam
kālaprāptam idaṃ manye mā tvaṃ duryodhanātigāḥ
- 27
शमं चेद्याचमानं त्वं प्रत्याख्यास्यसि केशवम्
त्वदर्थम् अभिजल्पन्तं न तवास्त्यपराभवः
śamaṃ cedyācamānaṃ tvaṃ pratyākhyāsyasi keśavam
tvadartham abhijalpantaṃ na tavāstyaparābhavaḥ

