26 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
ततस्ते तापसाः सर्वे कार्यवन्तो ऽभवंस्तदा
तां कन्यां चिन्तयन्तो वै किं कार्यम् इति धर्मिणः
bhīṣma uvāca
tataste tāpasāḥ sarve kāryavanto 'bhavaṃstadā
tāṃ kanyāṃ cintayanto vai kiṃ kāryam iti dharmiṇaḥ
- 2
केचिद् आहुः पितुर्वेश्म नीयताम् इति तापसाः
केचिद् अस्मदुपालम्भे मतिं चक्रुर्द्विजोत्तमाः
kecid āhuḥ piturveśma nīyatām iti tāpasāḥ
kecid asmadupālambhe matiṃ cakrurdvijottamāḥ
- 3
केचिच्छाल्वपतिं गत्वा नियोज्यम् इति मेनिरे
नेति केचिद्व्यवस्यन्ति प्रत्याख्याता हि तेन सा
kecicchālvapatiṃ gatvā niyojyam iti menire
neti kecidvyavasyanti pratyākhyātā hi tena sā
- 4
एवं गते किं नु शक्यं भद्रे कर्तुं मनीषिभिः
पुनर् ऊचुश्च ते सर्वे तापसाः संशितव्रताः
evaṃ gate kiṃ nu śakyaṃ bhadre kartuṃ manīṣibhiḥ
punar ūcuśca te sarve tāpasāḥ saṃśitavratāḥ
- 5
अलं प्रव्रजितेनेह भद्रे शृणु हितं वचः
इतो गच्छस्व भद्रं ते पितुर् एव निवेशनम्
alaṃ pravrajiteneha bhadre śṛṇu hitaṃ vacaḥ
ito gacchasva bhadraṃ te pitur eva niveśanam
- 6
प्रतिपत्स्यति राजा स पिता ते यद् अनन्तरम्
तत्र वत्स्यसि कल्याणि सुखं सर्वगुणान्विता
न च ते ऽन्या गतिर्न्याय्या भवेद्भद्रे यथा पिता
pratipatsyati rājā sa pitā te yad anantaram
tatra vatsyasi kalyāṇi sukhaṃ sarvaguṇānvitā
na ca te 'nyā gatirnyāyyā bhavedbhadre yathā pitā
- 7
पतिर्वापि गतिर्नार्याः पिता वा वरवर्णिनि
गतिः पतिः समस्थाया विषमे तु पिता गतिः
patirvāpi gatirnāryāḥ pitā vā varavarṇini
gatiḥ patiḥ samasthāyā viṣame tu pitā gatiḥ
- 8
प्रव्रज्या हि सुदुःखेयं सुकुमार्या विशेषतः
राजपुत्र्याः प्रकृत्या च कुमार्यास्तव भामिनि
pravrajyā hi suduḥkheyaṃ sukumāryā viśeṣataḥ
rājaputryāḥ prakṛtyā ca kumāryāstava bhāmini
- 9
भद्रे दोषा हि विद्यन्ते बहवो वरवर्णिनि
आश्रमे वै वसन्त्यास्ते न भवेयुः पितुर्गृहे
bhadre doṣā hi vidyante bahavo varavarṇini
āśrame vai vasantyāste na bhaveyuḥ piturgṛhe
- 10
ततस्तु ते ऽब्रुवन्वाक्यं ब्राह्मणास्तां तपस्विनीम्
त्वाम् इहैकाकिनीं दृष्ट्वा निर्जने गहने वने
प्रार्थयिष्यन्ति राजेन्द्रास्तस्मान्मैवं मनः कृथाः
tatastu te 'bruvanvākyaṃ brāhmaṇāstāṃ tapasvinīm
tvām ihaikākinīṃ dṛṣṭvā nirjane gahane vane
prārthayiṣyanti rājendrāstasmānmaivaṃ manaḥ kṛthāḥ
- 11
अम्बोवाच
न शक्यं काशिनगरीं पुनर्गन्तुं पितुर्गृहान्
अवज्ञाता भविष्यामि बान्धवानां न संशयः
ambovāca
na śakyaṃ kāśinagarīṃ punargantuṃ piturgṛhān
avajñātā bhaviṣyāmi bāndhavānāṃ na saṃśayaḥ
- 12
उषिता ह्यन्यथा बाल्ये पितुर्वेश्मनि तापसाः
नाहं गमिष्ये भद्रं वस्तत्र यत्र पिता मम
तपस्तप्तुम् अभीप्सामि तापसैः परिपालिता
uṣitā hyanyathā bālye piturveśmani tāpasāḥ
nāhaṃ gamiṣye bhadraṃ vastatra yatra pitā mama
tapastaptum abhīpsāmi tāpasaiḥ paripālitā
- 13
यथा परे ऽपि मे लोके न स्याद् एवं महात्ययः
दौर्भाग्यं ब्राह्मणश्रेष्ठास्तस्मात्तप्स्याम्यहं तपः
yathā pare 'pi me loke na syād evaṃ mahātyayaḥ
daurbhāgyaṃ brāhmaṇaśreṣṭhāstasmāttapsyāmyahaṃ tapaḥ
- 14
भीष्म उवाच
इत्येवं तेषु विप्रेषु चिन्तयत्सु तथा तथा
राजर्षिस्तद्वनं प्राप्तस्तपस्वी होत्रवाहनः
bhīṣma uvāca
ityevaṃ teṣu vipreṣu cintayatsu tathā tathā
rājarṣistadvanaṃ prāptastapasvī hotravāhanaḥ
- 15
ततस्ते तापसाः सर्वे पूजयन्ति स्म तं नृपम्
पूजाभिः स्वागताद्याभिर् आसनेनोदकेन च
tataste tāpasāḥ sarve pūjayanti sma taṃ nṛpam
pūjābhiḥ svāgatādyābhir āsanenodakena ca
- 16
तस्योपविष्टस्य ततो विश्रान्तस्योपशृण्वतः
पुनर् एव कथां चक्रुः कन्यां प्रति वनौकसः
tasyopaviṣṭasya tato viśrāntasyopaśṛṇvataḥ
punar eva kathāṃ cakruḥ kanyāṃ prati vanaukasaḥ
- 17
अम्बायास्तां कथां श्रुत्वा काशिराज्ञश्च भारत
स वेपमान उत्थाय मातुर् अस्याः पिता तदा
तां कन्याम् अङ्कम् आरोप्य पर्याश्वासयत प्रभो
ambāyāstāṃ kathāṃ śrutvā kāśirājñaśca bhārata
sa vepamāna utthāya mātur asyāḥ pitā tadā
tāṃ kanyām aṅkam āropya paryāśvāsayata prabho
- 18
स ताम् अपृच्छत्कार्त्स्न्येन व्यसनोत्पत्तिम् आदितः
सा च तस्मै यथावृत्तं विस्तरेण न्यवेदयत्
sa tām apṛcchatkārtsnyena vyasanotpattim āditaḥ
sā ca tasmai yathāvṛttaṃ vistareṇa nyavedayat
- 19
ततः स राजर्षिर् अभूद्दुःखशोकसमन्वितः
कार्यं च प्रतिपेदे तन्मनसा सुमहातपाः
tataḥ sa rājarṣir abhūdduḥkhaśokasamanvitaḥ
kāryaṃ ca pratipede tanmanasā sumahātapāḥ
- 20
अब्रवीद्वेपमानश्च कन्याम् आर्तां सुदुःखितः
मा गाः पितृगृहं भद्रे मातुस्ते जनको ह्यहम्
abravīdvepamānaśca kanyām ārtāṃ suduḥkhitaḥ
mā gāḥ pitṛgṛhaṃ bhadre mātuste janako hyaham
- 21
दुःखं छेत्स्यामि ते ऽहं वै मयि वर्तस्व पुत्रिके
पर्याप्तं ते मनः पुत्रि यद् एवं परिशुष्यसि
duḥkhaṃ chetsyāmi te 'haṃ vai mayi vartasva putrike
paryāptaṃ te manaḥ putri yad evaṃ pariśuṣyasi
- 22
गच्छ मद्वचनाद्रामं जामदग्न्यं तपस्विनम्
रामस्तव महद्दुःखं शोकं चापनयिष्यति
हनिष्यति रणे भीष्मं न करिष्यति चेद्वचः
gaccha madvacanādrāmaṃ jāmadagnyaṃ tapasvinam
rāmastava mahadduḥkhaṃ śokaṃ cāpanayiṣyati
haniṣyati raṇe bhīṣmaṃ na kariṣyati cedvacaḥ
- 23
तं गच्छ भार्गवश्रेष्ठं कालाग्निसमतेजसम्
प्रतिष्ठापयिता स त्वां समे पथि महातपाः
taṃ gaccha bhārgavaśreṣṭhaṃ kālāgnisamatejasam
pratiṣṭhāpayitā sa tvāṃ same pathi mahātapāḥ
- 24
ततस्तु सस्वरं बाष्पम् उत्सृजन्ती पुनः पुनः
अब्रवीत्पितरं मातुः सा तदा होत्रवाहनम्
tatastu sasvaraṃ bāṣpam utsṛjantī punaḥ punaḥ
abravītpitaraṃ mātuḥ sā tadā hotravāhanam
- 25
अभिवादयित्वा शिरसा गमिष्ये तव शासनात्
अपि नामाद्य पश्येयम् आर्यं तं लोकविश्रुतम्
abhivādayitvā śirasā gamiṣye tava śāsanāt
api nāmādya paśyeyam āryaṃ taṃ lokaviśrutam
- 26
कथं च तीव्रं दुःखं मे हनिष्यति स भार्गवः
एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुम् अथ यास्यामि तत्र वै
kathaṃ ca tīvraṃ duḥkhaṃ me haniṣyati sa bhārgavaḥ
etad icchāmyahaṃ śrotum atha yāsyāmi tatra vai

