47 shlokas
- 1
संजय उवाच
आमन्त्रये त्वा नरदेवदेव गच्छाम्यहं पाण्डव स्वस्ति ते ऽस्तु
कच्चिन्न वाचा वृजिनं हि किंचिद् उच्चारितं मे मनसो ऽभिषङ्गात्
saṃjaya uvāca
āmantraye tvā naradevadeva gacchāmyahaṃ pāṇḍava svasti te 'stu
kaccinna vācā vṛjinaṃ hi kiṃcid uccāritaṃ me manaso 'bhiṣaṅgāt
- 2
जनार्दनं भीमसेनार्जुनौ च माद्रीसुतौ सात्यकिं चेकितानम्
आमन्त्र्य गच्छामि शिवं सुखं वः सौम्येन मां पश्यत चक्षुषा नृपाः
janārdanaṃ bhīmasenārjunau ca mādrīsutau sātyakiṃ cekitānam
āmantrya gacchāmi śivaṃ sukhaṃ vaḥ saumyena māṃ paśyata cakṣuṣā nṛpāḥ
- 3
युधिष्ठिर उवाच
अनुज्ञातः संजय स्वस्ति गच्छ न नो ऽकार्षीर् अप्रियं जातु किंचित्
विद्मश्च त्वा ते च वयं च सर्वे शुद्धात्मानं मध्यगतं सभास्थम्
yudhiṣṭhira uvāca
anujñātaḥ saṃjaya svasti gaccha na no 'kārṣīr apriyaṃ jātu kiṃcit
vidmaśca tvā te ca vayaṃ ca sarve śuddhātmānaṃ madhyagataṃ sabhāstham
- 4
आप्तो दूतः संजय सुप्रियो ऽसि कल्याणवाक्शीलवान्दृष्टिमांश्च
न मुह्येस्त्वं संजय जातु मत्या न च क्रुध्येर् उच्यमानो ऽपि तथ्यम्
āpto dūtaḥ saṃjaya supriyo 'si kalyāṇavākśīlavāndṛṣṭimāṃśca
na muhyestvaṃ saṃjaya jātu matyā na ca krudhyer ucyamāno 'pi tathyam
- 5
न मर्मगां जातु वक्तासि रूक्षां नोपस्तुतिं कटुकां नोत शुक्ताम्
धर्मारामाम् अर्थवतीम् अहिंस्राम् एतां वाचं तव जानामि सूत
na marmagāṃ jātu vaktāsi rūkṣāṃ nopastutiṃ kaṭukāṃ nota śuktām
dharmārāmām arthavatīm ahiṃsrām etāṃ vācaṃ tava jānāmi sūta
- 6
त्वम् एव नः प्रियतमो ऽसि दूत इहागच्छेद्विदुरो वा द्वितीयः
अभीक्ष्णदृष्टो ऽसि पुरा हि नस्त्वं धनंजयस्यात्मसमः सखासि
tvam eva naḥ priyatamo 'si dūta ihāgacchedviduro vā dvitīyaḥ
abhīkṣṇadṛṣṭo 'si purā hi nastvaṃ dhanaṃjayasyātmasamaḥ sakhāsi
- 7
इतो गत्वा संजय क्षिप्रम् एव उपातिष्ठेथा ब्राह्मणान्ये तदर्हाः
विशुद्धवीर्यांश्चरणोपपन्नान्कुले जातान्सर्वधर्मोपपन्नान्
ito gatvā saṃjaya kṣipram eva upātiṣṭhethā brāhmaṇānye tadarhāḥ
viśuddhavīryāṃścaraṇopapannānkule jātānsarvadharmopapannān
- 8
स्वाध्यायिनो ब्राह्मणा भिक्षवश्च तपस्विनो ये च नित्या वनेषु
अभिवाद्या वै मद्वचनेन वृद्धास्तथेतरेषां कुशलं वदेथाः
svādhyāyino brāhmaṇā bhikṣavaśca tapasvino ye ca nityā vaneṣu
abhivādyā vai madvacanena vṛddhāstathetareṣāṃ kuśalaṃ vadethāḥ
- 9
पुरोहितं धृतराष्ट्रस्य राज्ञ आचार्याश्च ऋत्विजो ये च तस्य
तैश्च त्वं तात सहितैर्यथार्हं संगच्छेथाः कुशलेनैव सूत
purohitaṃ dhṛtarāṣṭrasya rājña ācāryāśca ṛtvijo ye ca tasya
taiśca tvaṃ tāta sahitairyathārhaṃ saṃgacchethāḥ kuśalenaiva sūta
- 10
आचार्य इष्टो ऽनपगो विधेयो वेदान् ईप्सन्ब्रह्मचर्यं चचार
यो ऽस्त्रं चतुष्पात्पुनर् एव चक्रे द्रोणः प्रसन्नो ऽभिवाद्यो यथार्हम्
ācārya iṣṭo 'napago vidheyo vedān īpsanbrahmacaryaṃ cacāra
yo 'straṃ catuṣpātpunar eva cakre droṇaḥ prasanno 'bhivādyo yathārham
- 11
अधीतविद्यश्चरणोपपन्नो यो ऽस्त्रं चतुष्पात्पुनर् एव चक्रे
गन्धर्वपुत्रप्रतिमं तरस्विनं तम् अश्वत्थामानं कुशलं स्म पृच्छेः
adhītavidyaścaraṇopapanno yo 'straṃ catuṣpātpunar eva cakre
gandharvaputrapratimaṃ tarasvinaṃ tam aśvatthāmānaṃ kuśalaṃ sma pṛccheḥ
- 12
शारद्वतस्यावसथं स्म गत्वा महारथस्यास्त्रविदां वरस्य
त्वं माम् अभीक्ष्णं परिकीर्तयन्वै कृपस्य पादौ संजय पाणिना स्पृशेः
śāradvatasyāvasathaṃ sma gatvā mahārathasyāstravidāṃ varasya
tvaṃ mām abhīkṣṇaṃ parikīrtayanvai kṛpasya pādau saṃjaya pāṇinā spṛśeḥ
- 13
यस्मिञ्शौर्यम् आनृशंस्यं तपश्च प्रज्ञा शीलं श्रुतिसत्त्वे धृतिश्च
पादौ गृहीत्वा कुरुसत्तमस्य भीष्मस्य मां तत्र निवेदयेथाः
yasmiñśauryam ānṛśaṃsyaṃ tapaśca prajñā śīlaṃ śrutisattve dhṛtiśca
pādau gṛhītvā kurusattamasya bhīṣmasya māṃ tatra nivedayethāḥ
- 14
प्रज्ञाचक्षुर्यः प्रणेता कुरूणां बहुश्रुतो वृद्धसेवी मनीषी
तस्मै राज्ञे स्थविरायाभिवाद्य आचक्षीथाः संजय माम् अरोगम्
prajñācakṣuryaḥ praṇetā kurūṇāṃ bahuśruto vṛddhasevī manīṣī
tasmai rājñe sthavirāyābhivādya ācakṣīthāḥ saṃjaya mām arogam
- 15
ज्येष्ठः पुत्रो धृतराष्ट्रस्य मन्दो मूर्खः शठः संजय पापशीलः
प्रशास्ता वै पृथिवी येन सर्वा सुयोधनं कुशलं तात पृच्छेः
jyeṣṭhaḥ putro dhṛtarāṣṭrasya mando mūrkhaḥ śaṭhaḥ saṃjaya pāpaśīlaḥ
praśāstā vai pṛthivī yena sarvā suyodhanaṃ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ
- 16
भ्राता कनीयान् अपि तस्य मन्दस्तथाशीलः संजय सो ऽपि शश्वत्
महेष्वासः शूरतमः कुरूणां दुःशासनं कुशलं तात पृच्छेः
bhrātā kanīyān api tasya mandastathāśīlaḥ saṃjaya so 'pi śaśvat
maheṣvāsaḥ śūratamaḥ kurūṇāṃ duḥśāsanaṃ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ
- 17
वृन्दारकं कविम् अर्थेष्व् अमूढं महाप्रज्ञं सर्वधर्मोपपन्नम्
न तस्य युद्धं रोचते वै कदाचिद्वैश्यापुत्रं कुशलं तात पृच्छेः
vṛndārakaṃ kavim artheṣv amūḍhaṃ mahāprajñaṃ sarvadharmopapannam
na tasya yuddhaṃ rocate vai kadācidvaiśyāputraṃ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ
- 18
निकर्तने देवने यो ऽद्वितीयश्छन्नोपधः साधुदेवी मताक्षः
यो दुर्जयो देवितव्येन संख्ये स चित्रसेनः कुशलं तात वाच्यः
nikartane devane yo 'dvitīyaśchannopadhaḥ sādhudevī matākṣaḥ
yo durjayo devitavyena saṃkhye sa citrasenaḥ kuśalaṃ tāta vācyaḥ
- 19
यस्य कामो वर्तते नित्यम् एव नान्यः शमाद्भारतानाम् इति स्म
स बाह्लिकानाम् ऋषभो मनस्वी पुरा यथा माभिवदेत्प्रसन्नः
yasya kāmo vartate nityam eva nānyaḥ śamādbhāratānām iti sma
sa bāhlikānām ṛṣabho manasvī purā yathā mābhivadetprasannaḥ
- 20
गुणैर् अनेकैः प्रवरैश्च युक्तो विज्ञानवान्नैव च निष्ठुरो यः
स्नेहाद् अमर्षं सहते सदैव स सोमदत्तः पूजनीयो मतो मे
guṇair anekaiḥ pravaraiśca yukto vijñānavānnaiva ca niṣṭhuro yaḥ
snehād amarṣaṃ sahate sadaiva sa somadattaḥ pūjanīyo mato me
- 21
अर्हत्तमः कुरुषु सौमदत्तिः स नो भ्राता संजय मत्सखा च
महेष्वासो रथिनाम् उत्तमो यः सहामात्यः कुशलं तस्य पृच्छेः
arhattamaḥ kuruṣu saumadattiḥ sa no bhrātā saṃjaya matsakhā ca
maheṣvāso rathinām uttamo yaḥ sahāmātyaḥ kuśalaṃ tasya pṛccheḥ
- 22
ये चैवान्ये कुरुमुख्या युवानः पुत्राः पौत्रा भ्रातरश्चैव ये नः
यं यम् एषां येन येनाभिगच्छेर् अनामयं मद्वचनेन वाच्यः
ye caivānye kurumukhyā yuvānaḥ putrāḥ pautrā bhrātaraścaiva ye naḥ
yaṃ yam eṣāṃ yena yenābhigaccher anāmayaṃ madvacanena vācyaḥ
- 23
ये राजानः पाण्डवायोधनाय समानीता धार्तराष्ट्रेण केचित्
वसातयः शाल्वकाः केकयाश्च तथाम्बष्ठा ये त्रिगर्ताश्च मुख्याः
ye rājānaḥ pāṇḍavāyodhanāya samānītā dhārtarāṣṭreṇa kecit
vasātayaḥ śālvakāḥ kekayāśca tathāmbaṣṭhā ye trigartāśca mukhyāḥ
- 24
प्राच्योदीच्या दाक्षिणात्याश्च शूरास्तथा प्रतीच्याः पार्वतीयाश्च सर्वे
अनृशंसाः शीलवृत्तोपपन्नास्तेषां सर्वेषां कुशलं तात पृच्छेः
prācyodīcyā dākṣiṇātyāśca śūrāstathā pratīcyāḥ pārvatīyāśca sarve
anṛśaṃsāḥ śīlavṛttopapannāsteṣāṃ sarveṣāṃ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ
- 25
हस्त्यारोहा रथिनः सादिनश्च पदातयश्चार्यसंघा महान्तः
आख्याय मां कुशलिनं स्म तेषाम् अनामयं परिपृच्छेः समग्रान्
hastyārohā rathinaḥ sādinaśca padātayaścāryasaṃghā mahāntaḥ
ākhyāya māṃ kuśalinaṃ sma teṣām anāmayaṃ paripṛccheḥ samagrān
- 26
तथा राज्ञो ह्यर्थयुक्तान् अमात्यान्दौवारिकान्ये च सेनां नयन्ति
आयव्ययं ये गणयन्ति युक्ता अर्थांश्च ये महतश्चिन्तयन्ति
tathā rājño hyarthayuktān amātyāndauvārikānye ca senāṃ nayanti
āyavyayaṃ ye gaṇayanti yuktā arthāṃśca ye mahataścintayanti
- 27
गान्धारराजः शकुनिः पार्वतीयो निकर्तने यो ऽद्वितीयो ऽक्षदेवी
मानं कुर्वन्धार्तराष्ट्रस्य सूत मिथ्याबुद्धेः कुशलं तात पृच्छेः
gāndhārarājaḥ śakuniḥ pārvatīyo nikartane yo 'dvitīyo 'kṣadevī
mānaṃ kurvandhārtarāṣṭrasya sūta mithyābuddheḥ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ
- 28
यः पाण्डवान् एकरथेन वीरः समुत्सहत्य् अप्रधृष्यान्विजेतुम्
यो मुह्यतां मोहयिताद्वितीयो वैकर्तनं कुशलं तात पृच्छेः
yaḥ pāṇḍavān ekarathena vīraḥ samutsahaty apradhṛṣyānvijetum
yo muhyatāṃ mohayitādvitīyo vaikartanaṃ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ
- 29
स एव भक्तः स गुरुः स भृत्यः स वै पिता स च माता सुहृच्च
अगाधबुद्धिर्विदुरो दीर्घदर्शी स नो मन्त्री कुशलं तात पृच्छेः
sa eva bhaktaḥ sa guruḥ sa bhṛtyaḥ sa vai pitā sa ca mātā suhṛcca
agādhabuddhirviduro dīrghadarśī sa no mantrī kuśalaṃ tāta pṛccheḥ
- 30
वृद्धाः स्त्रियो याश्च गुणोपपन्ना या ज्ञायन्ते संजय मातरस्ताः
ताभिः सर्वाभिः सहिताभिः समेत्य स्त्रीभिर्वृद्धाभिर् अभिवादं वदेथाः
vṛddhāḥ striyo yāśca guṇopapannā yā jñāyante saṃjaya mātarastāḥ
tābhiḥ sarvābhiḥ sahitābhiḥ sametya strībhirvṛddhābhir abhivādaṃ vadethāḥ

