27 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा धृतराष्ट्रस्य संजयः
उपप्लव्यं ययौ द्रष्टुं पाण्डवान् अमितौजसः
vaiśaṃpāyana uvāca
rājñastu vacanaṃ śrutvā dhṛtarāṣṭrasya saṃjayaḥ
upaplavyaṃ yayau draṣṭuṃ pāṇḍavān amitaujasaḥ
- 2
स तु राजानम् आसाद्य धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्
प्रणिपत्य ततः पूर्वं सूतपुत्रो ऽभ्यभाषत
sa tu rājānam āsādya dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram
praṇipatya tataḥ pūrvaṃ sūtaputro 'bhyabhāṣata
- 3
गावल्गणिः संजयः सूतसूनुर् अजातशत्रुम् अवदत्प्रतीतः
दिष्ट्या राजंस्त्वाम् अरोगं प्रपश्ये सहायवन्तं च महेन्द्रकल्पम्
gāvalgaṇiḥ saṃjayaḥ sūtasūnur ajātaśatrum avadatpratītaḥ
diṣṭyā rājaṃstvām arogaṃ prapaśye sahāyavantaṃ ca mahendrakalpam
- 4
अनामयं पृच्छति त्वाम्बिकेयो वृद्धो राजा धृतराष्ट्रो मनीषी
कच्चिद्भीमः कुशली पाण्डवाग्र्यो धनंजयस्तौ च माद्रीतनूजौ
anāmayaṃ pṛcchati tvāmbikeyo vṛddho rājā dhṛtarāṣṭro manīṣī
kaccidbhīmaḥ kuśalī pāṇḍavāgryo dhanaṃjayastau ca mādrītanūjau
- 5
कच्चित्कृष्णा द्रौपदी राजपुत्री सत्यव्रता वीरपत्नी सपुत्रा
मनस्विनी यत्र च वाञ्छसि त्वम् इष्टान्कामान्भारत स्वस्तिकामः
kaccitkṛṣṇā draupadī rājaputrī satyavratā vīrapatnī saputrā
manasvinī yatra ca vāñchasi tvam iṣṭānkāmānbhārata svastikāmaḥ
- 6
युधिष्ठिर उवाच
गावल्गणे संजय स्वागतं ते प्रीतात्माहं त्वाभिवदामि सूत
अनामयं प्रतिजाने तवाहं सहानुजैः कुशली चास्मि विद्वन्
yudhiṣṭhira uvāca
gāvalgaṇe saṃjaya svāgataṃ te prītātmāhaṃ tvābhivadāmi sūta
anāmayaṃ pratijāne tavāhaṃ sahānujaiḥ kuśalī cāsmi vidvan
- 7
चिराद् इदं कुशलं भारतस्य श्रुत्वा राज्ञः कुरुवृद्धस्य सूत
मन्ये साक्षाद्दृष्टम् अहं नरेन्द्रं दृष्ट्वैव त्वां संजय प्रीतियोगात्
cirād idaṃ kuśalaṃ bhāratasya śrutvā rājñaḥ kuruvṛddhasya sūta
manye sākṣāddṛṣṭam ahaṃ narendraṃ dṛṣṭvaiva tvāṃ saṃjaya prītiyogāt
- 8
पितामहो नः स्थविरो मनस्वी महाप्राज्ञः सर्वधर्मोपपन्नः
स कौरव्यः कुशली तात भीष्मो यथापूर्वं वृत्तिर् अप्यस्य कच्चित्
pitāmaho naḥ sthaviro manasvī mahāprājñaḥ sarvadharmopapannaḥ
sa kauravyaḥ kuśalī tāta bhīṣmo yathāpūrvaṃ vṛttir apyasya kaccit
- 9
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो वैचित्रवीर्यः कुशली महात्मा
महाराजो बाह्लिकः प्रातिपेयः कच्चिद्विद्वान्कुशली सूतपुत्र
kaccidrājā dhṛtarāṣṭraḥ saputro vaicitravīryaḥ kuśalī mahātmā
mahārājo bāhlikaḥ prātipeyaḥ kaccidvidvānkuśalī sūtaputra
- 10
स सोमदत्तः कुशली तात कच्चिद्भूरिश्रवाः सत्यसंधः शलश्च
द्रोणः सपुत्रश्च कृपश्च विप्रो महेष्वासाः कच्चिद् एते ऽप्यरोगाः
sa somadattaḥ kuśalī tāta kaccidbhūriśravāḥ satyasaṃdhaḥ śalaśca
droṇaḥ saputraśca kṛpaśca vipro maheṣvāsāḥ kaccid ete 'pyarogāḥ
- 11
महाप्राज्ञाः सर्वशास्त्रावदाता धनुर्भृतां मुख्यतमाः पृथिव्याम्
कच्चिन्मानं तात लभन्त एते धनुर्भृतः कच्चिद् एते ऽप्यरोगाः
mahāprājñāḥ sarvaśāstrāvadātā dhanurbhṛtāṃ mukhyatamāḥ pṛthivyām
kaccinmānaṃ tāta labhanta ete dhanurbhṛtaḥ kaccid ete 'pyarogāḥ
- 12
सर्वे कुरुभ्यः स्पृहयन्ति संजय धनुर्धरा ये पृथिव्यां युवानः
येषां राष्ट्रे निवसति दर्शनीयो महेष्वासः शीलवान्द्रोणपुत्रः
sarve kurubhyaḥ spṛhayanti saṃjaya dhanurdharā ye pṛthivyāṃ yuvānaḥ
yeṣāṃ rāṣṭre nivasati darśanīyo maheṣvāsaḥ śīlavāndroṇaputraḥ
- 13
वैश्यापुत्रः कुशली तात कच्चिन्महाप्राज्ञो राजपुत्रो युयुत्सुः
कर्णो ऽमात्यः कुशली तात कच्चित्सुयोधनो यस्य मन्दो विधेयः
vaiśyāputraḥ kuśalī tāta kaccinmahāprājño rājaputro yuyutsuḥ
karṇo 'mātyaḥ kuśalī tāta kaccitsuyodhano yasya mando vidheyaḥ
- 14
स्त्रियो वृद्धा भारतानां जनन्यो महानस्यो दासभार्याश्च सूत
वध्वः पुत्रा भागिनेया भगिन्यो दौहित्रा वा कच्चिद् अप्यव्यलीकाः
striyo vṛddhā bhāratānāṃ jananyo mahānasyo dāsabhāryāśca sūta
vadhvaḥ putrā bhāgineyā bhaginyo dauhitrā vā kaccid apyavyalīkāḥ
- 15
कच्चिद्राजा ब्राह्मणानां यथावत्प्रवर्तते पूर्ववत्तात वृत्तिम्
कच्चिद्दायान्मामकान्धार्तराष्ट्रो द्विजातीनां संजय नोपहन्ति
kaccidrājā brāhmaṇānāṃ yathāvatpravartate pūrvavattāta vṛttim
kacciddāyānmāmakāndhārtarāṣṭro dvijātīnāṃ saṃjaya nopahanti
- 16
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्र उपेक्षते ब्राह्मणातिक्रमान्वै
कच्चिन्न हेतोर् इव वर्त्मभूत उपेक्षते तेषु स न्यूनवृत्तिम्
kaccidrājā dhṛtarāṣṭraḥ saputra upekṣate brāhmaṇātikramānvai
kaccinna hetor iva vartmabhūta upekṣate teṣu sa nyūnavṛttim
- 17
एतज्ज्योतिर् उत्तमं जीवलोके शुक्लं प्रजानां विहितं विधात्रा
ते चेल्लोभं न नियच्छन्ति मन्दाः कृत्स्नो नाशो भविता कौरवाणाम्
etajjyotir uttamaṃ jīvaloke śuklaṃ prajānāṃ vihitaṃ vidhātrā
te cellobhaṃ na niyacchanti mandāḥ kṛtsno nāśo bhavitā kauravāṇām
- 18
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो बुभूषते वृत्तिम् अमात्यवर्गे
कच्चिन्न भेदेन जिजीविषन्ति सुहृद्रूपा दुर्हृदश्चैकमित्राः
kaccidrājā dhṛtarāṣṭraḥ saputro bubhūṣate vṛttim amātyavarge
kaccinna bhedena jijīviṣanti suhṛdrūpā durhṛdaścaikamitrāḥ
- 19
कच्चिन्न पापं कथयन्ति तात ते पाण्डवानां कुरवः सर्व एव
कच्चिद्दृष्ट्वा दस्युसंघान्समेतान्स्मरन्ति पार्थस्य युधां प्रणेतुः
kaccinna pāpaṃ kathayanti tāta te pāṇḍavānāṃ kuravaḥ sarva eva
kacciddṛṣṭvā dasyusaṃghānsametānsmaranti pārthasya yudhāṃ praṇetuḥ
- 20
मौर्वीभुजाग्रप्रहितान्स्म तात दोधूयमानेन धनुर्धरेण
गाण्डीवमुक्तान्स्तनयित्नुघोषान् अजिह्मगान्कच्चिद् अनुस्मरन्ति
maurvībhujāgraprahitānsma tāta dodhūyamānena dhanurdhareṇa
gāṇḍīvamuktānstanayitnughoṣān ajihmagānkaccid anusmaranti
- 21
न ह्यपश्यं कंचिद् अहं पृथिव्यां श्रुतं समं वाधिकम् अर्जुनेन
यस्यैकषष्टिर्निशितास्तीक्ष्णधाराः सुवाससः संमतो हस्तवापः
na hyapaśyaṃ kaṃcid ahaṃ pṛthivyāṃ śrutaṃ samaṃ vādhikam arjunena
yasyaikaṣaṣṭirniśitāstīkṣṇadhārāḥ suvāsasaḥ saṃmato hastavāpaḥ
- 22
गदापाणिर्भीमसेनस्तरस्वी प्रवेपयञ्शत्रुसंघान् अनीके
नागः प्रभिन्न इव नड्वलासु चङ्क्रम्यते कच्चिद् एनं स्मरन्ति
gadāpāṇirbhīmasenastarasvī pravepayañśatrusaṃghān anīke
nāgaḥ prabhinna iva naḍvalāsu caṅkramyate kaccid enaṃ smaranti
- 23
माद्रीपुत्रः सहदेवः कलिङ्गान्समागतान् अजयद्दन्तकूरे
वामेनास्यन्दक्षिणेनैव यो वै महाबलं कच्चिद् एनं स्मरन्ति
mādrīputraḥ sahadevaḥ kaliṅgānsamāgatān ajayaddantakūre
vāmenāsyandakṣiṇenaiva yo vai mahābalaṃ kaccid enaṃ smaranti
- 24
उद्यन्न् अयं नकुलः प्रेषितो वै गावल्गणे संजय पश्यतस्ते
दिशं प्रतीचीं वशम् आनयन्मे माद्रीसुतं कच्चिद् एनं स्मरन्ति
udyann ayaṃ nakulaḥ preṣito vai gāvalgaṇe saṃjaya paśyataste
diśaṃ pratīcīṃ vaśam ānayanme mādrīsutaṃ kaccid enaṃ smaranti
- 25
अभ्याभवो द्वैतवने य आसीद्दुर्मन्त्रिते घोषयात्रागतानाम्
यत्र मन्दाञ्शत्रुवशं प्रयातान् अमोचयद्भीमसेनो जयश्च
abhyābhavo dvaitavane ya āsīddurmantrite ghoṣayātrāgatānām
yatra mandāñśatruvaśaṃ prayātān amocayadbhīmaseno jayaśca
- 26
अहं पश्चाद् अर्जुनम् अभ्यरक्षं माद्रीपुत्रौ भीमसेनश्च चक्रे
गाण्डीवभृच्छत्रुसंघान् उदस्य स्वस्त्यागमत्कच्चिद् एनं स्मरन्ति
ahaṃ paścād arjunam abhyarakṣaṃ mādrīputrau bhīmasenaśca cakre
gāṇḍīvabhṛcchatrusaṃghān udasya svastyāgamatkaccid enaṃ smaranti
- 27
न कर्मणा साधुनैकेन नूनं कर्तुं शक्यं भवतीह संजय
सर्वात्मना परिजेतुं वयं चेन्न शक्नुमो धृतराष्ट्रस्य पुत्रम्
na karmaṇā sādhunaikena nūnaṃ kartuṃ śakyaṃ bhavatīha saṃjaya
sarvātmanā parijetuṃ vayaṃ cenna śaknumo dhṛtarāṣṭrasya putram

