21 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रज्ञावृद्धो महाद्युतिः
सम्पूज्यैनं यथाकालं भीष्मो वचनम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā prajñāvṛddho mahādyutiḥ
sampūjyainaṃ yathākālaṃ bhīṣmo vacanam abravīt
- 2
दिष्ट्या कुशलिनः सर्वे पाण्डवाः सह बान्धवैः
दिष्ट्या सहायवन्तश्च दिष्ट्या धर्मे च ते रताः
diṣṭyā kuśalinaḥ sarve pāṇḍavāḥ saha bāndhavaiḥ
diṣṭyā sahāyavantaśca diṣṭyā dharme ca te ratāḥ
- 3
दिष्ट्या च संधिकामास्ते भ्रातरः कुरुनन्दनाः
दिष्ट्या न युद्धमनसः सह दामोदरेण ते
diṣṭyā ca saṃdhikāmāste bhrātaraḥ kurunandanāḥ
diṣṭyā na yuddhamanasaḥ saha dāmodareṇa te
- 4
भवता सत्यम् उक्तं च सर्वम् एतन्न संशयः
अतितीक्ष्णं तु ते वाक्यं ब्राह्मण्याद् इति मे मतिः
bhavatā satyam uktaṃ ca sarvam etanna saṃśayaḥ
atitīkṣṇaṃ tu te vākyaṃ brāhmaṇyād iti me matiḥ
- 5
असंशयं क्लेशितास्ते वने चेह च पाण्डवाः
प्राप्ताश्च धर्मतः सर्वं पितुर्धनम् असंशयम्
asaṃśayaṃ kleśitāste vane ceha ca pāṇḍavāḥ
prāptāśca dharmataḥ sarvaṃ piturdhanam asaṃśayam
- 6
किरीटी बलवान्पार्थः कृतास्त्रश्च महाबलः
को हि पाण्डुसुतं युद्धे विषहेत धनंजयम्
kirīṭī balavānpārthaḥ kṛtāstraśca mahābalaḥ
ko hi pāṇḍusutaṃ yuddhe viṣaheta dhanaṃjayam
- 7
अपि वज्रधरः साक्षात्किम् उतान्ये धनुर्भृतः
त्रयाणाम् अपि लोकानां समर्थ इति मे मतिः
api vajradharaḥ sākṣātkim utānye dhanurbhṛtaḥ
trayāṇām api lokānāṃ samartha iti me matiḥ
- 8
भीष्मे ब्रुवति तद्वाक्यं धृष्टम् आक्षिप्य मन्युमान्
दुर्योधनं समालोक्य कर्णो वचनम् अब्रवीत्
bhīṣme bruvati tadvākyaṃ dhṛṣṭam ākṣipya manyumān
duryodhanaṃ samālokya karṇo vacanam abravīt
- 9
न तन्न विदितं ब्रह्मंल्लोके भूतेन केनचित्
पुनरुक्तेन किं तेन भाषितेन पुनः पुनः
na tanna viditaṃ brahmaṃlloke bhūtena kenacit
punaruktena kiṃ tena bhāṣitena punaḥ punaḥ
- 10
दुर्योधनार्थे शकुनिर्द्यूते निर्जितवान्पुरा
समयेन गतो ऽरण्यं पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः
duryodhanārthe śakunirdyūte nirjitavānpurā
samayena gato 'raṇyaṃ pāṇḍuputro yudhiṣṭhiraḥ
- 11
न तं समयम् आदृत्य राज्यम् इच्छति पैतृकम्
बलम् आश्रित्य मत्स्यानां पाञ्चालानां च पार्थिवः
na taṃ samayam ādṛtya rājyam icchati paitṛkam
balam āśritya matsyānāṃ pāñcālānāṃ ca pārthivaḥ
- 12
दुर्योधनो भयाद्विद्वन्न दद्यात्पदम् अन्ततः
धर्मतस्तु महीं कृत्स्नां प्रदद्याच्छत्रवे ऽपि च
duryodhano bhayādvidvanna dadyātpadam antataḥ
dharmatastu mahīṃ kṛtsnāṃ pradadyācchatrave 'pi ca
- 13
यदि काङ्क्षन्ति ते राज्यं पितृपैतामहं पुनः
यथाप्रतिज्ञं कालं तं चरन्तु वनम् आश्रिताः
yadi kāṅkṣanti te rājyaṃ pitṛpaitāmahaṃ punaḥ
yathāpratijñaṃ kālaṃ taṃ carantu vanam āśritāḥ
- 14
ततो दुर्योधनस्याङ्के वर्तन्ताम् अकुतोभयाः
अधार्मिकाम् इमां बुद्धिं कुर्युर्मौर्ख्याद्धि केवलम्
tato duryodhanasyāṅke vartantām akutobhayāḥ
adhārmikām imāṃ buddhiṃ kuryurmaurkhyāddhi kevalam
- 15
अथ ते धर्मम् उत्सृज्य युद्धम् इच्छन्ति पाण्डवाः
आसाद्येमान्कुरुश्रेष्ठान्स्मरिष्यन्ति वचो मम
atha te dharmam utsṛjya yuddham icchanti pāṇḍavāḥ
āsādyemānkuruśreṣṭhānsmariṣyanti vaco mama
- 16
भीष्म उवाच
किं नु राधेय वाचा ते कर्म तत्स्मर्तुम् अर्हसि
एक एव यदा पार्थः षड्रथाञ्जितवान्युधि
bhīṣma uvāca
kiṃ nu rādheya vācā te karma tatsmartum arhasi
eka eva yadā pārthaḥ ṣaḍrathāñjitavānyudhi
- 17
न चेद् एवं करिष्यामो यद् अयं ब्राह्मणो ऽब्रवीत्
ध्रुवं युधि हतास्तेन भक्षयिष्याम पांसुकान्
na ced evaṃ kariṣyāmo yad ayaṃ brāhmaṇo 'bravīt
dhruvaṃ yudhi hatāstena bhakṣayiṣyāma pāṃsukān
- 18
वैशंपायन उवाच
धृतराष्ट्रस्ततो भीष्मम् अनुमान्य प्रसाद्य च
अवभर्त्स्य च राधेयम् इदं वचनम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
dhṛtarāṣṭrastato bhīṣmam anumānya prasādya ca
avabhartsya ca rādheyam idaṃ vacanam abravīt
- 19
अस्मद्धितम् इदं वाक्यं भीष्मः शांतनवो ऽब्रवीत्
पाण्डवानां हितं चैव सर्वस्य जगतस्तथा
asmaddhitam idaṃ vākyaṃ bhīṣmaḥ śāṃtanavo 'bravīt
pāṇḍavānāṃ hitaṃ caiva sarvasya jagatastathā
- 20
चिन्तयित्वा तु पार्थेभ्यः प्रेषयिष्यामि संजयम्
स भवान्प्रतियात्वद्य पाण्डवान् एव माचिरम्
cintayitvā tu pārthebhyaḥ preṣayiṣyāmi saṃjayam
sa bhavānpratiyātvadya pāṇḍavān eva māciram
- 21
स तं सत्कृत्य कौरव्यः प्रेषयामास पाण्डवान्
सभामध्ये समाहूय संजयं वाक्यम् अब्रवीत्
sa taṃ satkṛtya kauravyaḥ preṣayāmāsa pāṇḍavān
sabhāmadhye samāhūya saṃjayaṃ vākyam abravīt

