29 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
क्षत्रतेजा ब्रह्मचारी कौमाराद् अपि पाण्डवः
तेन संयुगम् एष्यन्ति मन्दा विलपतो मम
dhṛtarāṣṭra uvāca
kṣatratejā brahmacārī kaumārād api pāṇḍavaḥ
tena saṃyugam eṣyanti mandā vilapato mama
- 2
दुर्योधन निवर्तस्व युद्धाद्भरतसत्तम
न हि युद्धं प्रशंसन्ति सर्वावस्थम् अरिंदम
duryodhana nivartasva yuddhādbharatasattama
na hi yuddhaṃ praśaṃsanti sarvāvastham ariṃdama
- 3
अलम् अर्धं पृथिव्यास्ते सहामात्यस्य जीवितुम्
प्रयच्छ पाण्डुपुत्राणां यथोचितम् अरिंदम
alam ardhaṃ pṛthivyāste sahāmātyasya jīvitum
prayaccha pāṇḍuputrāṇāṃ yathocitam ariṃdama
- 4
एतद्धि कुरवः सर्वे मन्यन्ते धर्मसंहितम्
यत्त्वं प्रशान्तिम् इच्छेथाः पाण्डुपुत्रैर्महात्मभिः
etaddhi kuravaḥ sarve manyante dharmasaṃhitam
yattvaṃ praśāntim icchethāḥ pāṇḍuputrairmahātmabhiḥ
- 5
अङ्गेमां समवेक्षस्व पुत्र स्वाम् एव वाहिनीम्
जात एव तव स्रावस्त्वं तु मोहान्न बुध्यसे
aṅgemāṃ samavekṣasva putra svām eva vāhinīm
jāta eva tava srāvastvaṃ tu mohānna budhyase
- 6
न ह्यहं युद्धम् इच्छामि नैतद् इच्छति बाह्लिकः
न च भीष्मो न च द्रोणो नाश्वत्थामा न संजयः
na hyahaṃ yuddham icchāmi naitad icchati bāhlikaḥ
na ca bhīṣmo na ca droṇo nāśvatthāmā na saṃjayaḥ
- 7
न सोमदत्तो न शल्यो न कृपो युद्धम् इच्छति
सत्यव्रतः पुरुमित्रो जयो भूरिश्रवास्तथा
na somadatto na śalyo na kṛpo yuddham icchati
satyavrataḥ purumitro jayo bhūriśravāstathā
- 8
येषु सम्प्रतितिष्ठेयुः कुरवः पीडिताः परैः
ते युद्धं नाभिनन्दन्ति तत्तुभ्यं तात रोचताम्
yeṣu sampratitiṣṭheyuḥ kuravaḥ pīḍitāḥ paraiḥ
te yuddhaṃ nābhinandanti tattubhyaṃ tāta rocatām
- 9
न त्वं करोषि कामेन कर्णः कारयिता तव
दुःशासनश्च पापात्मा शकुनिश्चापि सौबलः
na tvaṃ karoṣi kāmena karṇaḥ kārayitā tava
duḥśāsanaśca pāpātmā śakuniścāpi saubalaḥ
- 10
दुर्योधन उवाच
नाहं भवति न द्रोणे नाश्वत्थाम्नि न संजये
न विकर्णे न काम्बोजे न कृपे न च बाह्लिके
duryodhana uvāca
nāhaṃ bhavati na droṇe nāśvatthāmni na saṃjaye
na vikarṇe na kāmboje na kṛpe na ca bāhlike
- 11
सत्यव्रते पुरुमित्रे भूरिश्रवसि वा पुनः
अन्येषु वा तावकेषु भारं कृत्वा समाह्वये
satyavrate purumitre bhūriśravasi vā punaḥ
anyeṣu vā tāvakeṣu bhāraṃ kṛtvā samāhvaye
- 12
अहं च तात कर्णश्च रणयज्ञं वितत्य वै
युधिष्ठिरं पशुं कृत्वा दीक्षितौ भरतर्षभ
ahaṃ ca tāta karṇaśca raṇayajñaṃ vitatya vai
yudhiṣṭhiraṃ paśuṃ kṛtvā dīkṣitau bharatarṣabha
- 13
रथो वेदी स्रुवः खड्गो गदा स्रुक्कवचं सदः
चातुर्होत्रं च धुर्या मे शरा दर्भा हविर्यशः
ratho vedī sruvaḥ khaḍgo gadā srukkavacaṃ sadaḥ
cāturhotraṃ ca dhuryā me śarā darbhā haviryaśaḥ
- 14
आत्मयज्ञेन नृपते इष्ट्वा वैवस्वतं रणे
विजित्य स्वयम् एष्यावो हतामित्रौ श्रिया वृतौ
ātmayajñena nṛpate iṣṭvā vaivasvataṃ raṇe
vijitya svayam eṣyāvo hatāmitrau śriyā vṛtau
- 15
अहं च तात कर्णश्च भ्राता दुःशासनश्च मे
एते वयं हनिष्यामः पाण्डवान्समरे त्रयः
ahaṃ ca tāta karṇaśca bhrātā duḥśāsanaśca me
ete vayaṃ haniṣyāmaḥ pāṇḍavānsamare trayaḥ
- 16
अहं हि पाण्डवान्हत्वा प्रशास्ता पृथिवीम् इमाम्
मां वा हत्वा पाण्डुपुत्रा भोक्तारः पृथिवीम् इमाम्
ahaṃ hi pāṇḍavānhatvā praśāstā pṛthivīm imām
māṃ vā hatvā pāṇḍuputrā bhoktāraḥ pṛthivīm imām
- 17
त्यक्तं मे जीवितं राजन्धनं राज्यं च पार्थिव
न जातु पाण्डवैः सार्धं वसेयम् अहम् अच्युत
tyaktaṃ me jīvitaṃ rājandhanaṃ rājyaṃ ca pārthiva
na jātu pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ vaseyam aham acyuta
- 18
यावद्धि सूच्यास्तीक्ष्णाया विध्येद् अग्रेण मारिष
तावद् अप्य् अपरित्याज्यं भूमेर्नः पाण्डवान्प्रति
yāvaddhi sūcyāstīkṣṇāyā vidhyed agreṇa māriṣa
tāvad apy aparityājyaṃ bhūmernaḥ pāṇḍavānprati
- 19
धृतराष्ट्र उवाच
सर्वान्वस्तात शोचामि त्यक्तो दुर्योधनो मया
ये मन्दम् अनुयास्यध्वं यान्तं वैवस्वतक्षयम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
sarvānvastāta śocāmi tyakto duryodhano mayā
ye mandam anuyāsyadhvaṃ yāntaṃ vaivasvatakṣayam
- 20
रुरूणाम् इव यूथेषु व्याघ्राः प्रहरतां वराः
वरान्वरान्हनिष्यन्ति समेता युधि पाण्डवाः
rurūṇām iva yūtheṣu vyāghrāḥ praharatāṃ varāḥ
varānvarānhaniṣyanti sametā yudhi pāṇḍavāḥ
- 21
प्रतीपम् इव मे भाति युयुधानेन भारती
व्यस्ता सीमन्तिनी त्रस्ता प्रमृष्टा दीर्घबाहुना
pratīpam iva me bhāti yuyudhānena bhāratī
vyastā sīmantinī trastā pramṛṣṭā dīrghabāhunā
- 22
सम्पूर्णं पूरयन्भूयो बलं पार्थस्य माधवः
शैनेयः समरे स्थाता बीजवत्प्रवपञ्शरान्
sampūrṇaṃ pūrayanbhūyo balaṃ pārthasya mādhavaḥ
śaineyaḥ samare sthātā bījavatpravapañśarān
- 23
सेनामुखे प्रयुद्धानां भीमसेनो भविष्यति
तं सर्वे संश्रयिष्यन्ति प्राकारम् अकुतोभयम्
senāmukhe prayuddhānāṃ bhīmaseno bhaviṣyati
taṃ sarve saṃśrayiṣyanti prākāram akutobhayam
- 24
यदा द्रक्ष्यसि भीमेन कुञ्जरान्विनिपातितान्
विशीर्णदन्तान्गिर्याभान्भिन्नकुम्भान्सशोणितान्
yadā drakṣyasi bhīmena kuñjarānvinipātitān
viśīrṇadantāngiryābhānbhinnakumbhānsaśoṇitān
- 25
तान् अभिप्रेक्ष्य संग्रामे विशीर्णान् इव पर्वतान्
भीतो भीमस्य संस्पर्शात्स्मर्तासि वचनस्य मे
tān abhiprekṣya saṃgrāme viśīrṇān iva parvatān
bhīto bhīmasya saṃsparśātsmartāsi vacanasya me
- 26
निर्दग्धं भीमसेनेन सैन्यं हतरथद्विपम्
गतिम् अग्नेर् इव प्रेक्ष्य स्मर्तासि वचनस्य मे
nirdagdhaṃ bhīmasenena sainyaṃ hatarathadvipam
gatim agner iva prekṣya smartāsi vacanasya me
- 27
महद्वो भयम् आगामि न चेच्छाम्यथ पाण्डवैः
गदया भीमसेनेन हताः शमम् उपैष्यथ
mahadvo bhayam āgāmi na cecchāmyatha pāṇḍavaiḥ
gadayā bhīmasenena hatāḥ śamam upaiṣyatha
- 28
महावनम् इव छिन्नं यदा द्रक्ष्यसि पातितम्
बलं कुरूणां संग्रामे तदा स्मर्तासि मे वचः
mahāvanam iva chinnaṃ yadā drakṣyasi pātitam
balaṃ kurūṇāṃ saṃgrāme tadā smartāsi me vacaḥ
- 29
वैशंपायन उवाच
एतावद् उक्त्वा राजा तु स सर्वान्पृथिवीपतीन्
अनुभाष्य महाराज पुनः पप्रच्छ संजयम्
vaiśaṃpāyana uvāca
etāvad uktvā rājā tu sa sarvānpṛthivīpatīn
anubhāṣya mahārāja punaḥ papraccha saṃjayam

