22 shlokas
- 1
दुर्योधन उवाच
किमर्थं भरतश्रेष्ठ न हन्यास्त्वं शिखण्डिनम्
उद्यतेषुम् अथो दृष्ट्वा समरेष्वाततायिनम्
duryodhana uvāca
kimarthaṃ bharataśreṣṭha na hanyāstvaṃ śikhaṇḍinam
udyateṣum atho dṛṣṭvā samareṣvātatāyinam
- 2
पूर्वम् उक्त्वा महाबाहो पाण्डवान्सह सोमकैः
वधिष्यामीति गाङ्गेय तन्मे ब्रूहि पितामह
pūrvam uktvā mahābāho pāṇḍavānsaha somakaiḥ
vadhiṣyāmīti gāṅgeya tanme brūhi pitāmaha
- 3
भीष्म उवाच
शृणु दुर्योधन कथां सहैभिर्वसुधाधिपैः
यदर्थं युधि सम्प्रेक्ष्य नाहं हन्यां शिखण्डिनम्
bhīṣma uvāca
śṛṇu duryodhana kathāṃ sahaibhirvasudhādhipaiḥ
yadarthaṃ yudhi samprekṣya nāhaṃ hanyāṃ śikhaṇḍinam
- 4
महाराजो मम पिता शंतनुर्भरतर्षभः
दिष्टान्तं प्राप धर्मात्मा समये पुरुषर्षभ
mahārājo mama pitā śaṃtanurbharatarṣabhaḥ
diṣṭāntaṃ prāpa dharmātmā samaye puruṣarṣabha
- 5
ततो ऽहं भरतश्रेष्ठ प्रतिज्ञां परिपालयन्
चित्राङ्गदं भ्रातरं वै महाराज्ये ऽभ्यषेचयम्
tato 'haṃ bharataśreṣṭha pratijñāṃ paripālayan
citrāṅgadaṃ bhrātaraṃ vai mahārājye 'bhyaṣecayam
- 6
तस्मिंश्च निधनं प्राप्ते सत्यवत्या मते स्थितः
विचित्रवीर्यं राजानम् अभ्यषिञ्चं यथाविधि
tasmiṃśca nidhanaṃ prāpte satyavatyā mate sthitaḥ
vicitravīryaṃ rājānam abhyaṣiñcaṃ yathāvidhi
- 7
मयाभिषिक्तो राजेन्द्र यवीयान् अपि धर्मतः
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा माम् एव समुदैक्षत
mayābhiṣikto rājendra yavīyān api dharmataḥ
vicitravīryo dharmātmā mām eva samudaikṣata
- 8
तस्य दारक्रियां तात चिकीर्षुर् अहम् अप्युत
अनुरूपाद् इव कुलाद् इति चिन्त्य मनो दधे
tasya dārakriyāṃ tāta cikīrṣur aham apyuta
anurūpād iva kulād iti cintya mano dadhe
- 9
तथाश्रौषं महाबाहो तिस्रः कन्याः स्वयंवरे
रूपेणाप्रतिमाः सर्वाः काशिराजसुतास्तदा
अम्बा चैवाम्बिका चैव तथैवाम्बालिकापरा
tathāśrauṣaṃ mahābāho tisraḥ kanyāḥ svayaṃvare
rūpeṇāpratimāḥ sarvāḥ kāśirājasutāstadā
ambā caivāmbikā caiva tathaivāmbālikāparā
- 10
राजानश्च समाहूताः पृथिव्यां भरतर्षभ
अम्बा ज्येष्ठाभवत्तासाम् अम्बिका त्वथ मध्यमा
अम्बालिका च राजेन्द्र राजकन्या यवीयसी
rājānaśca samāhūtāḥ pṛthivyāṃ bharatarṣabha
ambā jyeṣṭhābhavattāsām ambikā tvatha madhyamā
ambālikā ca rājendra rājakanyā yavīyasī
- 11
सो ऽहम् एकरथेनैव गतः काशिपतेः पुरीम्
अपश्यं ता महाबाहो तिस्रः कन्याः स्वलंकृताः
राज्ञश्चैव समावृत्तान्पार्थिवान्पृथिवीपते
so 'ham ekarathenaiva gataḥ kāśipateḥ purīm
apaśyaṃ tā mahābāho tisraḥ kanyāḥ svalaṃkṛtāḥ
rājñaścaiva samāvṛttānpārthivānpṛthivīpate
- 12
ततो ऽहं तान्नृपान्सर्वान् आहूय समरे स्थितान्
रथम् आरोपयांचक्रे कन्यास्ता भरतर्षभ
tato 'haṃ tānnṛpānsarvān āhūya samare sthitān
ratham āropayāṃcakre kanyāstā bharatarṣabha
- 13
वीर्यशुल्काश्च ता ज्ञात्वा समारोप्य रथं तदा
अवोचं पार्थिवान्सर्वान् अहं तत्र समागतान्
भीष्मः शांतनवः कन्या हरतीति पुनः पुनः
vīryaśulkāśca tā jñātvā samāropya rathaṃ tadā
avocaṃ pārthivānsarvān ahaṃ tatra samāgatān
bhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ kanyā haratīti punaḥ punaḥ
- 14
ते यतध्वं परं शक्त्या सर्वे मोक्षाय पार्थिवाः
प्रसह्य हि नयाम्येष मिषतां वो नराधिपाः
te yatadhvaṃ paraṃ śaktyā sarve mokṣāya pārthivāḥ
prasahya hi nayāmyeṣa miṣatāṃ vo narādhipāḥ
- 15
ततस्ते पृथिवीपालाः समुत्पेतुर् उदायुधाः
योगो योग इति क्रुद्धाः सारथींश्चाप्यचोदयन्
tataste pṛthivīpālāḥ samutpetur udāyudhāḥ
yogo yoga iti kruddhāḥ sārathīṃścāpyacodayan
- 16
ते रथैर्मेघसंकाशैर्गजैश्च गजयोधिनः
पृष्ठ्यैश्चाश्वैर्महीपालाः समुत्पेतुर् उदायुधाः
te rathairmeghasaṃkāśairgajaiśca gajayodhinaḥ
pṛṣṭhyaiścāśvairmahīpālāḥ samutpetur udāyudhāḥ
- 17
ततस्ते मां महीपालाः सर्व एव विशां पते
रथव्रातेन महता सर्वतः पर्यवारयन्
tataste māṃ mahīpālāḥ sarva eva viśāṃ pate
rathavrātena mahatā sarvataḥ paryavārayan
- 18
तान् अहं शरवर्षेण महता प्रत्यवारयम्
सर्वान्नृपांश्चाप्यजयं देवराड् इव दानवान्
tān ahaṃ śaravarṣeṇa mahatā pratyavārayam
sarvānnṛpāṃścāpyajayaṃ devarāḍ iva dānavān
- 19
तेषाम् आपततां चित्रान्ध्वजान्हेमपरिष्कृतान्
एकैकेन हि बाणेन भूमौ पातितवान् अहम्
teṣām āpatatāṃ citrāndhvajānhemapariṣkṛtān
ekaikena hi bāṇena bhūmau pātitavān aham
- 20
हयांश्चैषां गजांश्चैव सारथींश्चाप्यहं रणे
अपातयं शरैर्दीप्तैः प्रहसन्पुरुषर्षभ
hayāṃścaiṣāṃ gajāṃścaiva sārathīṃścāpyahaṃ raṇe
apātayaṃ śarairdīptaiḥ prahasanpuruṣarṣabha
- 21
ते निवृत्ताश्च भग्नाश्च दृष्ट्वा तल्लाघवं मम
अथाहं हास्तिनपुरम् आयां जित्वा महीक्षितः
te nivṛttāśca bhagnāśca dṛṣṭvā tallāghavaṃ mama
athāhaṃ hāstinapuram āyāṃ jitvā mahīkṣitaḥ
- 22
अतो ऽहं ताश्च कन्या वै भ्रातुर् अर्थाय भारत
तच्च कर्म महाबाहो सत्यवत्यै न्यवेदयम्
ato 'haṃ tāśca kanyā vai bhrātur arthāya bhārata
tacca karma mahābāho satyavatyai nyavedayam

