61 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
भगवन्न् एवम् एवैतद्यथा वदसि नारद
इच्छामि चाहम् अप्येवं न त्वीशो भगवन्न् अहम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
bhagavann evam evaitadyathā vadasi nārada
icchāmi cāham apyevaṃ na tvīśo bhagavann aham
- 2
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्त्वा ततः कृष्णम् अभ्यभाषत भारत
स्वर्ग्यं लोक्यं च माम् आत्थ धर्म्यं न्याय्यं च केशव
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktvā tataḥ kṛṣṇam abhyabhāṣata bhārata
svargyaṃ lokyaṃ ca mām āttha dharmyaṃ nyāyyaṃ ca keśava
- 3
न त्वहं स्ववशस्तात क्रियमाणं न मे प्रियम्
अङ्ग दुर्योधनं कृष्ण मन्दं शास्त्रातिगं मम
na tvahaṃ svavaśastāta kriyamāṇaṃ na me priyam
aṅga duryodhanaṃ kṛṣṇa mandaṃ śāstrātigaṃ mama
- 4
अनुनेतुं महाबाहो यतस्व पुरुषोत्तम
सुहृत्कार्यं तु सुमहत्कृतं ते स्याज्जनार्दन
anunetuṃ mahābāho yatasva puruṣottama
suhṛtkāryaṃ tu sumahatkṛtaṃ te syājjanārdana
- 5
ततो ऽभ्यावृत्य वार्ष्णेयो दुर्योधनम् अमर्षणम्
अब्रवीन्मधुरां वाचं सर्वधर्मार्थतत्त्ववित्
tato 'bhyāvṛtya vārṣṇeyo duryodhanam amarṣaṇam
abravīnmadhurāṃ vācaṃ sarvadharmārthatattvavit
- 6
दुर्योधन निबोधेदं मद्वाक्यं कुरुसत्तम
समर्थं ते विशेषेण सानुबन्धस्य भारत
duryodhana nibodhedaṃ madvākyaṃ kurusattama
samarthaṃ te viśeṣeṇa sānubandhasya bhārata
- 7
महाप्राज्ञ कुले जातः साध्वेतत्कर्तुम् अर्हसि
श्रुतवृत्तोपसंपन्नः सर्वैः समुदितो गुणैः
mahāprājña kule jātaḥ sādhvetatkartum arhasi
śrutavṛttopasaṃpannaḥ sarvaiḥ samudito guṇaiḥ
- 8
दौष्कुलेया दुरात्मानो नृशंसा निरपत्रपाः
त एतद् ईदृशं कुर्युर्यथा त्वं तात मन्यसे
dauṣkuleyā durātmāno nṛśaṃsā nirapatrapāḥ
ta etad īdṛśaṃ kuryuryathā tvaṃ tāta manyase
- 9
धर्मार्थयुक्ता लोके ऽस्मिन्प्रवृत्तिर्लक्ष्यते सताम्
असतां विपरीता तु लक्ष्यते भरतर्षभ
dharmārthayuktā loke 'sminpravṛttirlakṣyate satām
asatāṃ viparītā tu lakṣyate bharatarṣabha
- 10
विपरीता त्वियं वृत्तिर् असकृल्लक्ष्यते त्वयि
अधर्मश्चानुबन्धो ऽत्र घोरः प्राणहरो महान्
viparītā tviyaṃ vṛttir asakṛllakṣyate tvayi
adharmaścānubandho 'tra ghoraḥ prāṇaharo mahān
- 11
अनेकशस्त्वन्निमित्तम् अयशस्यं च भारत
तम् अनर्थं परिहरन्न् आत्मश्रेयः करिष्यसि
anekaśastvannimittam ayaśasyaṃ ca bhārata
tam anarthaṃ pariharann ātmaśreyaḥ kariṣyasi
- 12
भ्रातॄणाम् अथ भृत्यानां मित्राणां च परंतप
अधर्म्याद् अयशस्याच्च कर्मणस्त्वं प्रमोक्ष्यसे
bhrātṝṇām atha bhṛtyānāṃ mitrāṇāṃ ca paraṃtapa
adharmyād ayaśasyācca karmaṇastvaṃ pramokṣyase
- 13
प्राज्ञैः शूरैर्महोत्साहैर् आत्मवद्भिर्बहुश्रुतैः
संधत्स्व पुरुषव्याघ्र पाण्डवैर्भरतर्षभ
prājñaiḥ śūrairmahotsāhair ātmavadbhirbahuśrutaiḥ
saṃdhatsva puruṣavyāghra pāṇḍavairbharatarṣabha
- 14
तद्धितं च प्रियं चैव धृतराष्ट्रस्य धीमतः
पितामहस्य द्रोणस्य विदुरस्य महामतेः
taddhitaṃ ca priyaṃ caiva dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ
pitāmahasya droṇasya vidurasya mahāmateḥ
- 15
कृपस्य सोमदत्तस्य बाह्लीकस्य च धीमतः
अश्वत्थाम्नो विकर्णस्य संजयस्य विशां पते
kṛpasya somadattasya bāhlīkasya ca dhīmataḥ
aśvatthāmno vikarṇasya saṃjayasya viśāṃ pate
- 16
ज्ञातीनां चैव भूयिष्ठं मित्राणां च परंतप
शमे शर्म भवेत्तात सर्वस्य जगतस्तथा
jñātīnāṃ caiva bhūyiṣṭhaṃ mitrāṇāṃ ca paraṃtapa
śame śarma bhavettāta sarvasya jagatastathā
- 17
ह्रीमान् असि कुले जातः श्रुतवान् अनृशंसवान्
तिष्ठ तात पितुः शास्त्रे मातुश्च भरतर्षभ
hrīmān asi kule jātaḥ śrutavān anṛśaṃsavān
tiṣṭha tāta pituḥ śāstre mātuśca bharatarṣabha
- 18
एतच्छ्रेयो हि मन्यन्ते पिता यच्छास्ति भारत
उत्तमापद्गतः सर्वः पितुः स्मरति शासनम्
etacchreyo hi manyante pitā yacchāsti bhārata
uttamāpadgataḥ sarvaḥ pituḥ smarati śāsanam
- 19
रोचते ते पितुस्तात पाण्डवैः सह संगमः
सामात्यस्य कुरुश्रेष्ठ तत्तुभ्यं तात रोचताम्
rocate te pitustāta pāṇḍavaiḥ saha saṃgamaḥ
sāmātyasya kuruśreṣṭha tattubhyaṃ tāta rocatām
- 20
श्रुत्वा यः सुहृदां शास्त्रं मर्त्यो न प्रतिपद्यते
विपाकान्ते दहत्येनं किंपाकम् इव भक्षितम्
śrutvā yaḥ suhṛdāṃ śāstraṃ martyo na pratipadyate
vipākānte dahatyenaṃ kiṃpākam iva bhakṣitam
- 21
यस्तु निःश्रेयसं वाक्यं मोहान्न प्रतिपद्यते
स दीर्घसूत्रो हीनार्थः पश्चात्तापेन युज्यते
yastu niḥśreyasaṃ vākyaṃ mohānna pratipadyate
sa dīrghasūtro hīnārthaḥ paścāttāpena yujyate
- 22
यस्तु निःश्रेयसं श्रुत्वा प्राप्तम् एवाभिपद्यते
आत्मनो मतम् उत्सृज्य स लोके सुखम् एधते
yastu niḥśreyasaṃ śrutvā prāptam evābhipadyate
ātmano matam utsṛjya sa loke sukham edhate
- 23
यो ऽर्थकामस्य वचनं प्रातिकूल्यान्न मृष्यते
शृणोति प्रतिकूलानि द्विषतां वशम् एति सः
yo 'rthakāmasya vacanaṃ prātikūlyānna mṛṣyate
śṛṇoti pratikūlāni dviṣatāṃ vaśam eti saḥ
- 24
सतां मतम् अतिक्रम्य यो ऽसतां वर्तते मते
शोचन्ते व्यसने तस्य सुहृदो नचिराद् इव
satāṃ matam atikramya yo 'satāṃ vartate mate
śocante vyasane tasya suhṛdo nacirād iva
- 25
मुख्यान् अमात्यान् उत्सृज्य यो निहीनान्निषेवते
स घोराम् आपदं प्राप्य नोत्तारम् अधिगच्छति
mukhyān amātyān utsṛjya yo nihīnānniṣevate
sa ghorām āpadaṃ prāpya nottāram adhigacchati
- 26
यो ऽसत्सेवी वृथाचारो न श्रोता सुहृदां सदा
परान्वृणीते स्वान्द्वेष्टि तं गौः शपति भारत
yo 'satsevī vṛthācāro na śrotā suhṛdāṃ sadā
parānvṛṇīte svāndveṣṭi taṃ gauḥ śapati bhārata
- 27
स त्वं विरुध्य तैर्वीरैर् अन्येभ्यस्त्राणम् इच्छसि
अशिष्टेभ्यो ऽसमर्थेभ्यो मूढेभ्यो भरतर्षभ
sa tvaṃ virudhya tairvīrair anyebhyastrāṇam icchasi
aśiṣṭebhyo 'samarthebhyo mūḍhebhyo bharatarṣabha
- 28
को हि शक्रसमाञ्ज्ञातीन् अतिक्रम्य महारथान्
अन्येभ्यस्त्राणम् आशंसेत्त्वद् अन्यो भुवि मानवः
ko hi śakrasamāñjñātīn atikramya mahārathān
anyebhyastrāṇam āśaṃsettvad anyo bhuvi mānavaḥ
- 29
जन्मप्रभृति कौन्तेया नित्यं विनिकृतास्त्वया
न च ते जातु कुप्यन्ति धर्मात्मानो हि पाण्डवाः
janmaprabhṛti kaunteyā nityaṃ vinikṛtāstvayā
na ca te jātu kupyanti dharmātmāno hi pāṇḍavāḥ
- 30
मिथ्याप्रचरितास्तात जन्मप्रभृति पाण्डवाः
त्वयि सम्यङ्महाबाहो प्रतिपन्ना यशस्विनः
mithyāpracaritāstāta janmaprabhṛti pāṇḍavāḥ
tvayi samyaṅmahābāho pratipannā yaśasvinaḥ

