52 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
तत्तु वाक्यम् अनादृत्य सो ऽर्थवन्मातृभाषितम्
पुनः प्रतस्थे संरम्भात्सकाशम् अकृतात्मनाम्
vaiśaṃpāyana uvāca
tattu vākyam anādṛtya so 'rthavanmātṛbhāṣitam
punaḥ pratasthe saṃrambhātsakāśam akṛtātmanām
- 2
ततः सभाया निर्गम्य मन्त्रयामास कौरवः
सौबलेन मताक्षेण राज्ञा शकुनिना सह
tataḥ sabhāyā nirgamya mantrayāmāsa kauravaḥ
saubalena matākṣeṇa rājñā śakuninā saha
- 3
दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेः सौबलस्य च
दुःशासनचतुर्थानाम् इदम् आसीद्विचेष्टितम्
duryodhanasya karṇasya śakuneḥ saubalasya ca
duḥśāsanacaturthānām idam āsīdviceṣṭitam
- 4
पुरायम् अस्मान्गृह्णाति क्षिप्रकारी जनार्दनः
सहितो धृतराष्ट्रेण राज्ञा शांतनवेन च
purāyam asmāngṛhṇāti kṣiprakārī janārdanaḥ
sahito dhṛtarāṣṭreṇa rājñā śāṃtanavena ca
- 5
वयम् एव हृषीकेशं निगृह्णीम बलाद् इव
प्रसह्य पुरुषव्याघ्रम् इन्द्रो वैरोचनिं यथा
vayam eva hṛṣīkeśaṃ nigṛhṇīma balād iva
prasahya puruṣavyāghram indro vairocaniṃ yathā
- 6
श्रुत्वा गृहीतं वार्ष्णेयं पाण्डवा हतचेतसः
निरुत्साहा भविष्यन्ति भग्नदंष्ट्रा इवोरगाः
śrutvā gṛhītaṃ vārṣṇeyaṃ pāṇḍavā hatacetasaḥ
nirutsāhā bhaviṣyanti bhagnadaṃṣṭrā ivoragāḥ
- 7
अयं ह्येषां महाबाहुः सर्वेषां शर्म वर्म च
अस्मिन्गृहीते वरदे ऋषभे सर्वसात्वताम्
निरुद्यमा भविष्यन्ति पाण्डवाः सोमकैः सह
ayaṃ hyeṣāṃ mahābāhuḥ sarveṣāṃ śarma varma ca
asmingṛhīte varade ṛṣabhe sarvasātvatām
nirudyamā bhaviṣyanti pāṇḍavāḥ somakaiḥ saha
- 8
तस्माद्वयम् इहैवैनं केशवं क्षिप्रकारिणम्
क्रोशतो धृतराष्ट्रस्य बद्ध्वा योत्स्यामहे रिपून्
tasmādvayam ihaivainaṃ keśavaṃ kṣiprakāriṇam
krośato dhṛtarāṣṭrasya baddhvā yotsyāmahe ripūn
- 9
तेषां पापम् अभिप्रायं पापानां दुष्टचेतसाम्
इङ्गितज्ञः कविः क्षिप्रम् अन्वबुध्यत सात्यकिः
teṣāṃ pāpam abhiprāyaṃ pāpānāṃ duṣṭacetasām
iṅgitajñaḥ kaviḥ kṣipram anvabudhyata sātyakiḥ
- 10
तदर्थम् अभिनिष्क्रम्य हार्दिक्येन सहास्थितः
अब्रवीत्कृतवर्माणं क्षिप्रं योजय वाहिनीम्
tadartham abhiniṣkramya hārdikyena sahāsthitaḥ
abravītkṛtavarmāṇaṃ kṣipraṃ yojaya vāhinīm
- 11
व्यूढानीकः सभाद्वारम् उपतिष्ठस्व दंशितः
यावद् आख्याम्यहं चैतत्कृष्णायाक्लिष्टकर्मणे
vyūḍhānīkaḥ sabhādvāram upatiṣṭhasva daṃśitaḥ
yāvad ākhyāmyahaṃ caitatkṛṣṇāyākliṣṭakarmaṇe
- 12
स प्रविश्य सभां वीरः सिंहो गिरिगुहाम् इव
आचष्ट तम् अभिप्रायं केशवाय महात्मने
sa praviśya sabhāṃ vīraḥ siṃho giriguhām iva
ācaṣṭa tam abhiprāyaṃ keśavāya mahātmane
- 13
धृतराष्ट्रं ततश्चैव विदुरं चान्वभाषत
तेषाम् एतम् अभिप्रायम् आचचक्षे स्मयन्न् इव
dhṛtarāṣṭraṃ tataścaiva viduraṃ cānvabhāṣata
teṣām etam abhiprāyam ācacakṣe smayann iva
- 14
धर्माद् अपेतम् अर्थाच्च कर्म साधुविगर्हितम्
मन्दाः कर्तुम् इहेच्छन्ति न चावाप्यं कथंचन
dharmād apetam arthācca karma sādhuvigarhitam
mandāḥ kartum ihecchanti na cāvāpyaṃ kathaṃcana
- 15
पुरा विकुर्वते मूढाः पापात्मानः समागताः
धर्षिताः काममन्युभ्यां क्रोधलोभवशानुगाः
purā vikurvate mūḍhāḥ pāpātmānaḥ samāgatāḥ
dharṣitāḥ kāmamanyubhyāṃ krodhalobhavaśānugāḥ
- 16
इमं हि पुण्डरीकाक्षं जिघृक्षन्त्यल्पचेतसः
पटेनाग्निं प्रज्वलितं यथा बाला यथा जडाः
imaṃ hi puṇḍarīkākṣaṃ jighṛkṣantyalpacetasaḥ
paṭenāgniṃ prajvalitaṃ yathā bālā yathā jaḍāḥ
- 17
सात्यकेस्तद्वचः श्रुत्वा विदुरो दीर्घदर्शिवान्
धृतराष्ट्रं महाबाहुम् अब्रवीत्कुरुसंसदि
sātyakestadvacaḥ śrutvā viduro dīrghadarśivān
dhṛtarāṣṭraṃ mahābāhum abravītkurusaṃsadi
- 18
राजन्परीतकालास्ते पुत्राः सर्वे परंतप
अयशस्यम् अशक्यं च कर्म कर्तुं समुद्यताः
rājanparītakālāste putrāḥ sarve paraṃtapa
ayaśasyam aśakyaṃ ca karma kartuṃ samudyatāḥ
- 19
इमं हि पुण्डरीकाक्षम् अभिभूय प्रसह्य च
निग्रहीतुं किलेच्छन्ति सहिता वासवानुजम्
imaṃ hi puṇḍarīkākṣam abhibhūya prasahya ca
nigrahītuṃ kilecchanti sahitā vāsavānujam
- 20
इमं पुरुषशार्दूलम् अप्रधृष्यं दुरासदम्
आसाद्य न भविष्यन्ति पतंगा इव पावकम्
imaṃ puruṣaśārdūlam apradhṛṣyaṃ durāsadam
āsādya na bhaviṣyanti pataṃgā iva pāvakam
- 21
अयम् इच्छन्हि तान्सर्वान्यतमानाञ्जनार्दनः
सिंहो मृगान् इव क्रुद्धो गमयेद्यमसादनम्
ayam icchanhi tānsarvānyatamānāñjanārdanaḥ
siṃho mṛgān iva kruddho gamayedyamasādanam
- 22
न त्वयं निन्दितं कर्म कुर्यात्कृष्णः कथंचन
न च धर्माद् अपक्रामेद् अच्युतः पुरुषोत्तमः
na tvayaṃ ninditaṃ karma kuryātkṛṣṇaḥ kathaṃcana
na ca dharmād apakrāmed acyutaḥ puruṣottamaḥ
- 23
विदुरेणैवम् उक्ते तु केशवो वाक्यम् अब्रवीत्
धृतराष्ट्रम् अभिप्रेक्ष्य सुहृदां शृण्वतां मिथः
vidureṇaivam ukte tu keśavo vākyam abravīt
dhṛtarāṣṭram abhiprekṣya suhṛdāṃ śṛṇvatāṃ mithaḥ
- 24
राजन्न् एते यदि क्रुद्धा मां निगृह्णीयुर् ओजसा
एते वा माम् अहं वैनान् अनुजानीहि पार्थिव
rājann ete yadi kruddhā māṃ nigṛhṇīyur ojasā
ete vā mām ahaṃ vainān anujānīhi pārthiva
- 25
एतान्हि सर्वान्संरब्धान्नियन्तुम् अहम् उत्सहे
न त्वहं निन्दितं कर्म कुर्यां पापं कथंचन
etānhi sarvānsaṃrabdhānniyantum aham utsahe
na tvahaṃ ninditaṃ karma kuryāṃ pāpaṃ kathaṃcana
- 26
पाण्डवार्थे हि लुभ्यन्तः स्वार्थाद्धास्यन्ति ते सुताः
एते चेद् एवम् इच्छन्ति कृतकार्यो युधिष्ठिरः
pāṇḍavārthe hi lubhyantaḥ svārthāddhāsyanti te sutāḥ
ete ced evam icchanti kṛtakāryo yudhiṣṭhiraḥ
- 27
अद्यैव ह्यहम् एतांश्च ये चैतान् अनु भारत
निगृह्य राजन्पार्थेभ्यो दद्यां किं दुष्कृतं भवेत्
adyaiva hyaham etāṃśca ye caitān anu bhārata
nigṛhya rājanpārthebhyo dadyāṃ kiṃ duṣkṛtaṃ bhavet
- 28
इदं तु न प्रवर्तेयं निन्दितं कर्म भारत
संनिधौ ते महाराज क्रोधजं पापबुद्धिजम्
idaṃ tu na pravarteyaṃ ninditaṃ karma bhārata
saṃnidhau te mahārāja krodhajaṃ pāpabuddhijam
- 29
एष दुर्योधनो राजन्यथेच्छति तथास्तु तत्
अहं तु सर्वान्समयान् अनुजानामि भारत
eṣa duryodhano rājanyathecchati tathāstu tat
ahaṃ tu sarvānsamayān anujānāmi bhārata
- 30
एतच्छ्रुत्वा तु विदुरं धृतराष्ट्रो ऽभ्यभाषत
क्षिप्रम् आनय तं पापं राज्यलुब्धं सुयोधनम्
etacchrutvā tu viduraṃ dhṛtarāṣṭro 'bhyabhāṣata
kṣipram ānaya taṃ pāpaṃ rājyalubdhaṃ suyodhanam

